Kuzey Irak Qayyarah şehirinde temel sağlık hizmetlerinden kullanılması

Amaç: Temel sağlık hizmetlerinin kullanımı, dünyanın dezavantajlı bölgelerindeki en önemli sorunlardan biridir ve Güney Asya'da yapıldığı gibi birinci basamak sağlık hizmetlerinin amacı ihtiyacı olan herkese ve daha adil bir şekilde sağlık hizmetlerini ulaştırarak kaliteli sağlık hizmetlerine erişimi çok geniş bir tabana yaymaktır. Bunu amaçlayan politika girişimlerinin yaygınlaşması, son yıllarda sağlık hizmetlerine erişimin iyileşmesine yol açmıştır (Zaidi 2017). Ancak, dünyadaki en kötü sosyal ve ekonomik eşitsizliklerden bazılarıyla ve sağlık hizmetlerine erişimdeki bu yaygın boşluklarla karşı karşıya olan bölgelerdeki evrensel sağlık hizmetlerine ulaşımdaki bu eşitsizlik doğru şekilde ele alınabilmekte midir? Bu hizmetleri en geniş tabana ulaştırmaktan sorumlu olan politikacıların bu duruma tepkisi hakkında çok az şey bilinmektedir (Rama 2014). Evrensel kapsam, sürdürülebilir kalkınma hedefleri içerisinde düşünüldüğünde sağlık hizmetlerine ulaşmanın kapsamlı bir şekilde genişletilmesi için çerçeve oluşturur. Sağlık bakanlıkları, kapsamlı sağlık kaynaklarını yoksullara yönlendirmek için finansman, yönetim veya insan kaynakları üzerinde çalışarak veya sağlığın sosyal belirleyicileri üzerinde çalışarak kaynaklara erişimi hızlandırabilir (Dünya Sağlık Örgütü 2017). Politikalar, kullanım modellerini analiz ederek marjinal topluluklara hizmet sunumundaki boşlukları doldurabilir. Birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcılarına odaklanarak sağlık harcamalarını azaltmak, hükümet idaresinin veya düzenlemelerinin kontrolü altında evrensel mali kapsamı sağlamak, kaynakların hem bireylere hem de bir bütün olarak topluma eşit dağılımını sağlamak, hizmetlerin evrenselliğini ve çok az veya sıfır katkı payıyla ödeme yapmak birinci basamak sağlık hizmetlerinin yaygınlaşmasında temel olan önlemlerdendir (Starfield, 2012) s. Tüm bu faktörlerin bir araya gelmesi, sağlık harcamaları ile ilgili masrafları azaltır ve vatandaşların sağlık hizmetleri alma sürecinde birçok problemin ilk sağlık uzmanı ile teması ile halledilir. Aynı zamanda bu birinci basamak hizmetler içinde daha fazla kişi merkezli bakıma olanak tanır, daha geniş bir hizmet yelpazesi sunar ve gerektiğinde ileri sağlık yardımlarına sevk edilir ve yapılabilecek bakımı koordine eder. Aslında birçok ileri tedavi ve sağlık harcamalarının azaltılması temel sağlık hizmetlerinin kullanımını teşvik ederek başarılmıştır (McGinnis 2013). Bu nedenle bu araştırmada da sağlık hizmetlerine ulaşım açısından dezavantajlı bir bölge olan Kuzey Irak, Qayyarah'ta yerel halk arasında mevcut sağlık hizmetlerinden yararlanma biçimlerinin incelenmesi amaçlamaktadır. Bu amaca bağlı olarak sağlık hizmetlerinden yararlanmayı etkileyen potansiyel faktörleri belirlemek ve sağlık hizmeti kullanımının sağlık sonuçları üzerindeki etkisi ile ilgili de yorumlar yapılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın kapsayıcı hedefi, Qayyarah'ın birinci basamak sağlık hizmetlerinin kalitesine şu anda olduğu gibi ışık tutmak ve nerelerde iyileştirilebileceğini vurgulamaktır. Çalışmanın bulguları, tüm sakinlerin yüksek kaliteli temel sağlık hizmetlerine adil bir şekilde erişmesini sağlamak için Kayyarah'taki sağlık politikaları ve uygulamalarını şekillendirmeye yardımcı olabilir. Ek olarak, araştırma, Qayyarah topluluğunun benzersiz gereksinimlerine ve hedeflerine göre uyarlanmış ve böylece sağlık sonuçlarını iyileştiren sağlık tedavileri ve stratejileri sunma potansiyeline sahiptir. Yöntem: Çalışma katılımcıları Irak'ın kuzeyindeki Qayyarah şehrinde birinci basamak sağlık kuruluşlarına başvuran 18-65 yaş ve üzeri farklı yaşlardaki birinci basamak sağlık hizmetlerinden yararlananların belirlenmesi amacıyla yapılan bu araştırma tanımlayıcı bir çalışmadır. Hedef kitlenin genel özelliklerini ortaya çıkarmak için yapılan çalışmalar betimsel araştırmalar kapsamında yer alır (Büyüköztürk et al. 2023). Verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından geliştirilen anket kullanılmıştır. Anket üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, katılımcıların genel bilgilerinin elde edildiği demografik bilgi formundan oluşmaktadır. İkinci bölümde sağlık hizmetlerinden nasıl yararlandıklarına ilişkin sorular yer almaktadır. Üçüncü bölüm sağlık hizmetlerinin sonuçlarından memnuniyet düzeyi ile ilgilidir. Çalışmada verilerin çarpıklık ve basıklık değerleri kontrol edilerek normal dağılıma sahip olduğu belirlenmiştir. Katılımcılar hakkında genel bilgilere ulaşmak için frekans analizi yapılmıştır. Aynı zamanda yine katılımcıların sağlık hizmetlerine ilişkin genel görüşleri frekans dağılımları alınarak incelenmiştir. Elde edilen frekans dağılımlarına göre de katılımcıların sağlık hizmetlerine ilişkin genel görüşleri yorumlanmıştır. Sonuçlar: Birinci basamak sağlık hizmetlerinden yararlandığını bildiren katılımcılar, bu hizmetlerden yararlanmayanlara göre daha iyi sağlık sonuçlarına sahip bulunmuştur. Spesifik olarak, sağlık hizmetlerinden yararlananlar, bu hizmetlerden yararlanmayanlara göre daha düşük hastalık ve ölüm oranlarına sahip bulunmuştur. Katılımcıların olumlu deneyimler de dahil olmak üzere Qayyarah'daki birinci basamak sağlık hizmetleriyle ilgili olumlu ve olumsuz deneyimlerine ilişkin algılarının sonuçlarına göre ise katılımcıların %60'ının sağlık hizmeti sağlayıcıları ile iyi bir iletişim içinde olduklarını belirtmişlerdir. Sağlık hizmetlerine ulaşım sağlayan bireylerin %70'i ilaçlara ve teşhis testlerine erişim için olduğu görülmüştür. Aynı zamanda %50'si karşılanabilir sağlık hizmetlerine başvurmuştur. Olumsuz deneyimlere ilişkin görüşleri incelendiğinde ise katılımcıların %40'ı uzun bekleme sürelerinden şikâyetçiydi. Bunların %30'u yetersiz tesis ve ekipmandan şikâyet etmekteydi. Sağlık hizmetlerinin kalitesi ile ilgili genel değerlendirme yapıldığında ise %50 olumsuz değerlendirme yapıldığı görülmektedir. Qayyarah şehrinde birinci basamak sağlık hizmetlerine erişim ve sağlık hizmeti almanın önündeki engellere ilişkin açıklamalar incelendiğinde ise katılımcıların %30'unun ulaşım sorunu şikayetine sahip olduğu görülmektedir. Aynı zamanda katılımcıların %40'ının sağlık hizmetlerine erişmek için sınırlı gelirleri olduğu görülmektedir. Katılımcıların %20'si sağlık tesislerinden yoksundur. Katılımcıların %10'u damgalama veya kültürel ayrımcılığı engel olarak tanımlamışlardır. Tartışma: Betimsel bir tasarım kullanılarak, sağlık hizmetlerinin potansiyel kullanımı, sağlık hizmetlerine erişimdeki engeller ve genel anlamda katılımcıların sağlık hizmetlerinden memnun olma düzeyleri ile ilgili analizler yürütüldü. Ücretsiz halk kliniği mevcut değilse, çoğu katılımcı sağlık hizmetine ulaşmakla ilgili sorunlar yaşayacaktır. Çünkü ekonomik durum bireylerine sağlık hizmetlerine erişiminde etkili bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır. Aynı zamanda birinci basamak sağlık hizmeti alan bireylerin sağlık durumlarını almayanlara göre daha iyi olduğu bulunmuştur. Sağlık hizmetlerini daha kaliteli olarak algılayan katılımcıların da sağlık hizmeti arama olasılıklarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Sonuçlar incelendiğinde birinci basamak sağlık hizmetlerinin katılımcıların sağlık hizmetlerine ulaşımında temel teşkil ettiği görülmektedir. Sonuç ve Öneriler: Politika yapıcılar ve sağlık hizmeti sağlayıcıları, sağlık hizmetlerinden yararlanmayı teşvik etmek için sağlık hizmetlerinin kalitesini iyileştirmeye, sağlık tesislerine erişimi artırmaya ve sağlık maliyetlerini düşürmeye odaklanmalıdır. Ayrıca, sağlık hizmetlerine eşit erişimi sağlamak için yaşlı yetişkinler ve düşük gelir ve eğitim düzeyine sahip kişiler gibi savunmasız grupları hedeflemek için çaba gösterilmelidir.