Uygulamalı halk bilimi bağlamında Van ve çevresinde halk hekimliği

İnsanlık tarihiyle birlikte var olduğu düşünülen halk hekimliği, ilkel dönemlerde insanın hastalık durumunda sağaltıcı bir yanının olduğuna inanılan kişilere, mekânlara veya uygulanan birtakım yöntemlere başvurmasıyla meydana gelmiştir. Bu amaç doğrultusunda geçmişten günümüze birçok ritüel ile uygulama oluşmuş ve yüzyıllarca uygulanmıştır. Sözlü bir aktarımla günümüze ulaşan bu uygulamaların oluşumunda toplumların yaşadığı coğrafya, sahip olduğu inanç, tarih, gelenek, görenek ve kültürel yaklaşımlar etkili olmuştur. Temeli, ilkel insanların doğaüstü olaylara karşı takındığı tutumlara dayanan halk hekimliği uygulamaları modern tıbbın doğmasına da katkı sağlamıştır. Halk kültürünün bir parçası olan geleneksel hekimlik, halkın bilgi ve tecrübesine dayanmaktadır. Bu hekimlik uygulamaları, modern yaşamda meydana gelen yenilikler ve değişimler ile amacını ve özünü koruyarak gerçekleşmektedir. Geleneksel halk tıbbı günümüzde alternatif, tamamlayıcı ve bütüncül tıp gibi isimlerle nitelendirilmektedir. Kaynağını Şamanizm ve eski Türk inanç sisteminden almış olan Türk halk hekimliği sözlü kültür aracılığıyla nesilden nesile aktarılarak günümüze kadar ulaşmıştır. Bu hekimliğe ait uygulamaları Van ve çevresinde gözlemlemek mümkündür. Van, geçmişte birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, bu sebeple zengin bir halk hekimliği ve ocak kültürüne sahip olan önemli yerleşim yerlerinden biridir. Bölgede hâlâ ocaklık geleneği ve halk hekimliği uygulamaları halk tarafından kabul görüp, devam ettirilmektedir. Bu çalışmada yazılı ve sözlü kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda Van ve çevresinde var olan halk hekimliği uygulamalı halk bilimi bağlamında ele alınıp incelenmiştir. Halk hekimliğinin popüler kültürdeki yeri, kültür ekonomisine katkısı ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi (SOKÜM) bağlamında kültürel mirasın sürdürülebilirliğinin koruması konularına yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Van, Hastalık, Halk Hekimliği, Uygulamalı Halk Bilimi, Kültür Ekonomisi.