Vak῾anüvîs tarihlerinde edebî muhtevâ

Vak῾anüvîsler tarafından edebî ölçütün göz önünde bulundurularak kaleme alındığı estetik değeri yüksek tarihler, müellifin yeteneğinin ve hayal dünyasının sunduklarıyla tarihî gerçeklerin bir olay örgüsü dâhilinde kurgulandığı metinlerdir. Osmanlı nesir geleneği içerisinde kendisine has bir üsluba sahip olduğu bilinen bu eserler, tarih ilmine pek çok cihetten veri sağladığı gibi edebiyat ilmindeki boşlukları aydınlatabilecek yahut tamamlayabilecek bilgi hazineleri de barındırmaktadır. Bu tezi hazırlamaktaki amacımız, iki yüz yıl boyunca tarihi kayıt altına alarak devletin varlığını pekiştiren ve kurumsallaşan vak῾anüvîslik kurumunda, maharetleri kabul görmüş nâsirler tarafından hem hâmîlik ilişkisinin gözetildiği hem de yaşadıkları dönemde hâsıl olmuş kıstaslar altında kaleme alınan ve pek çok disipline veri sağlayan tarihî metinlerin edebîliğini ve bu metinlerdeki edebî muhtevânın hangi ölçüde ve nasıl yer aldığını ortaya koymaktır. Vak῾anüvîs tarihlerinin dil, anlatım ve üslup özellikleri ile bu tarihlerde yer alan edebî malzemenin tasnif edilerek incelenmesi ve elde edilen bulgulardan hareketle bu eserlerin edebî bir tür olarak görülüp görülemeyeceği hakkında birtakım değerlendirmeler yapılması çalışmamızın ana hedefi olarak belirlenmiştir. Yaptığımız bu çalışma, 18. yy'dan 19. yy'a kadar devam eden vak῾anüvîslik geleneğinin ve bu geleneğin kendine has özelliklerinin incelenerek vak῾anüvîs tarihlerine dair özelde edebî bir türün üslubunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylece vak῾anüvîs tarihlerinin edebiyat tarihindeki önemine ve barındırdığı edebî değere dair bir kanaate varmak mümkün olacaktır. 18. yy vak῾anüvîslerinden Na῾îmâ'nın ve Mehmed Hâkim'in, 19. yy vak῾anüvîslerden Mütercim Âsım'ın ve Sahhaflar Şeyhizâde Mehmed Es῾ad'ın eserleri tezimizin kapsamını oluşturmaktadır. Tezimiz giriş, iki ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Türk edebiyatı tarihinde nesrin yeri ve Osmanlı nesrindeki vak῾anüvîs tarihlerinin durumu hakkında bilgi verildikten sonra vak῾anüvîs terimi hakkında kısa açıklamalar yapılmıştır."Vak῾anüvîs Tarihlerinin Dil, Anlatım ve Üslup Açısından İncelenmesi" olarak belirlediğimiz çalışmamızın birinci bölümünü, bir eserdeki üslubu belirleyen unsurlardan hareketle sekiz alt başlık hâlinde ele aldık. "Vak῾anüvîs Tarihlerinde Biyografi Yazıcılığı" başlıklı ikinci bölümde ise eserlerin muhtevâlarında yer alan biyografik malzemeyi oluşturduğumuz tablolar vasıtasıyla incelemeye tabi tuttuk.