Vardiyalı ve sabit düzende çalışan sağlık personelinde sirkadiyen ritim ile beslenme alışkanlıkları ve metabolik sendromun değerlendirilmesi

Bu çalışma; vardiyalı ve sabit düzende çalışan sağlık personelinde sirkadiyen ritim, beslenme alışkanlıkları ve metabolik sendrom (MetS) arasındaki ilişkinin saptanması amacıyla planlanmıştır. Çalışma, Kasım 2019 - Ocak 2020 tarihleri arasında Osmaniye Devlet Hastanesi'nde sağlık personeli olarak çalışan, 33 vardiyalı (VG) ve 37 sabit düzende (KG) çalışan toplam 70 birey üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bireylerin genel özellikleri, sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları ve çalışma şekline ilişkin bilgileri saptamak amacıyla anket formu araştırmacı tarafından yüzyüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Bireylerin uyku kalitesini ölçmek için Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), fiziksel aktivite düzeyini belirlemek için Uluslararası Fiziksel Aktivite (IPAQ) kullanılmıştır. Günlük enerji ve besin ögesi alımını belirlemek için 3 günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Tüm bireylerin vücut kompozisyonları BİA kullanılarak ölçülmüştür. Antropometrik ölçümler, araştırmacı tarafından alınmıştır. MetS durumunun değerlendirilmesi için kan parametreleri ve kan basıncı ölçümleri analiz edilmiştir. VG'deki bireylerin yaş ortalaması 37.45±8.96 yıl, KG'dekilerin ise 39.32±7.22 yıl olarak bulunmuştur. İki grubun da fiziksel aktivite düzeylerinin düşük olduğu belirlenmiştir. Hafif şişman olanların sıklığı VG'de %53.1, KG'de % 38.9'dur (p>0.05). VG'de MetS görülme sıklığının daha yüksek olduğu saptanmıştır (VG: % 48.5, KG: % 24.3) (p<0.05). VG'deki bireylerde vardiya ve izin gününde, KG'dekilere göre daha yüksek doymuş yağ asit alımı olduğu bulunmuştur (p<0.05). VG'deki bireylerin % 68.8'inin, KG'dekilerin ise % 24.3'ünün kötü uyku kalitesine sahip olduğu saptanmıştır (p<0.05). KG'de iyi uyku kalitesine sahip bireylerin % 50'sinin normal, kötü uyku kalitesine sahip olanların % 44.4'ünün hafif şişman olduğu belirlenmiştir (p<0.05). VG ve KG'de uyku kalitesi ve MetS arasında ilişki saptanmamıştır. VG'de PUKİ puanının, vardiya günü için C vitamini, izin günü için protein ve triptofan ile negatif korelasyon gösterdiği bulunmuştur (p<0.05). Sonuç olarak; vardiyalı çalışmanın; sirkadiyen ritim, uyku ve beslenme alışkanlıkları üzerindeki olumsuz etkisiyle MetS gelişimine neden olduğu belirlenmiştir. Vardiyalı çalışan bireyler, uyku ve beslenme yönünden izlenmeli, özel gereksinimlerine uygun, sağlıklı ve dengeli bir diyet tüketmeleri sağlanmalıdır. Anahtar Kelimeler: Sirkadiyen ritim, uyku kalitesi, beslenme, metabolik sendrom