XIII. yüzyılda Yesi şehri

Yesi Orta Çağda Sir Derya nehrindeki önemli şehirlerdendir. Ele aldığımız tez konusu ise Yesi şehri'nin kültür faaliyetleri ve yerleşik hayat hakkında önemli fikirler edinmeyi amaçlamaktadır. İpek Yolunun da etkisi ile gelişen Yesi şehri'nin XIII. yüzyıldaki tarihî seyrini, mimari özelliklerini ortaya koymak tezin birer bir gayesidir. Bu döneme dair bilgi veren önemli kaynakların yanında Sir Derya şehirleri üzerine arkeolojik kazılar yapılmış ve bunlar sayesinde önemli bilgiler ortaya çıkmıştır. Yesi şehri XIII. yüzyılda siyasî olarak en zor dönemlerinden birini yaşamıştı. Buna rağmen şehirde iktisadî, kültürel ve ilmî gelişme meydana geldi. Yesi şehrinde yetişen pek çok âlimler İslâm dünyasında bilim ve kültürün gelişmesinde katkıda bulundu. Kazakistan'da yapılan arkeolojik kazılar şehrin tarihini aydınlatmada büyük katkı sağladı. Dış ülkelerde ise yapılan araştırmalar çoğunlukla orta çağda yazılan kaynak eserlerine dayanmaktaydı. Büyük İpek Yolu'nun Orta Asya'daki önemli güzergâhı olan Yesi şehri hakkında araştırmalar yapılmış ve haklarında az-çok bilgiler bulunmaktadır. Sadece şehri hakkında yapılan çalışmalar istenilen ölçüde yeterli değildir. Bu çalışmada bügüne kadar yapılan arkeolojik araştırmaların delillerine dayanarak kaynaklardaki bilgiler değerlendirilecektir. Böylece tez konumuzun katkısı da Türkistan arkeolojisinin önemini vurgulayarak, bu kazılarda elde edilen bilgilerin seçtiğimiz şehrin tarihini ve eski kültürü aydınlatmak bakımından önemini ortaya koymak olacaktır. Tez üç bölümden oluşmaktadır. Girişte ise Şavgar ve Yesi adının toponimisi, IX-XII.yüzyıllardaki Yesi şehrinin tarihi ve Moğol Hâkimiyetine geçmesi, birini bölümde, İbn Haldun'un düşüncesi ile XIII. yüzyılda Yesi şehrinin fiziki yapısı, ikinci bölümde Yesi şehrinin XIII.yüzyılda idari ve sosyal durumu, siyasî gelişmeler ve son üçüncü bölümde Yesi şehrinin XIII. yüzyılda iktisadî durumu incelenecektir. Anahtar Kelimeler: Türkistan, Yesi, Tasavvuf, Hoca Ahmed Yesevi, İpek Yolu, Moğol İstilası