Yapı elemanı tasarımında malzeme seçimi aracı (YETMSA)

Mimarlık eğitiminde, yapı elemanları tasarımının bir alt süreci olarak malzeme seçimi, özellikle belirli düzeyde malzeme bilgisine sahip öğrenciler için oldukça karmaşık bir aşamadır. Yapı elemanından beklenen performansları karşılayacak malzemelerin seçilmesi büyük bir öneme sahiptir. Mimarlık öğrencilerinin malzeme seçim süreçleri göz önüne alındığında, genellikle sistematik olmayan yaklaşımlar izledikleri söylenebilir. Böyle bir yaklaşımda malzeme seçenekleri kişinin bilgi birikimi ile sınırlı kalmakta ve "doğru" malzemeye ulaşmakta problemler ortaya çıkabilmektedir. Mimarlık öğrencilerinin malzeme seçimi sürecinde karşılaştıkları veya karşılaşabilecekleri problemleri ortadan kaldırmak için sunulabilecek çözümlerden biri "sistematik" yaklaşımların kullanılmasıdır. Çalışmanın amacı; mimarlık öğrencileri ve az deneyimli mimarlar tarafından pratik bir şekilde uygulanabilecek ve tasarımın gerektirdiği malzemeye götürecek, yapı elemanı tasarımı sürecinin parçası, bir araç geliştirmektir. Bu amaçla geliştirilen Yapı Elemanı Tasarımında Malzeme Seçimi Aracı (YETMSA) malzeme seçimi sürecinde uygulanmak üzere yol gösterici adımlar tanımlamaktadır. Araç, performans yaklaşımı ile ilişkili malzemenin teknik özellikleri, tasarımın kimliği ile ilişkili malzemenin algısal özellikleri ve sürdürülebilirlik ile ilişkili malzenin çevresel etki ile ilgili özelliklerini bir arada ele alan bir yapıya sahiptir. Aynı zamanda araç, mimarlık eğitiminde yapı elemanı tasarımı sürecinde malzeme seçiminin sistematiğinin kavranmasına ilişkin bir eğitim modeli olma özelliği taşımaktadır. Çalışma kapsamında malzeme seçimi sürecini besleyen; sistematik tasarım destek araçları, yapı elemanı tasarımı sürecine yönelik mevcut sistematik yöntemler, mevcut sistematik malzeme seçimi yöntemleri, malzeme özellikleri ve malzeme veri tabanları, değerlendirme ve karar verme araçları, araştırılmiştır. Yapılan uygulamalar üzerinden mevcut malzeme seçimi yöntemleri malzeme veri tabanları incelenmekte, kullanılabilirlikleri irdelenmekte, güçlü ve zayıf yönleri ortaya koyulmaktadır. Süreç içerisinde, araç farklı aşamalarda geliştirilerek malzeme seçimi farklı yönleriyle değerlendirilmiştir. İlk olarak, mimarlık öğrencilerinin malzeme seçimi süreçleri ve veri tabanının malzeme seçimi sürecinde kullanımı incelenmiştir. Sonrasında, yapı elemanı tasarımı ile malzeme seçimi sürecinin ilişkisi, farklı veri tabanlarının bir arada kullanımın ve sürece yardımcı araçlar araştırılmıştır. Bunlardan yola çıkılarak, mimarlık öğrencilerinin eğitim ve az deneyimli mimarların profesyonel süreçlerinde kullanılmak üzere, farklı tasarımcıların ve tasarımların farklı ihtiyaçlarını karşılayan, farklı araçların olası kullanımları üzerinden tanımlanmış farklı akışlar içeren, esnek bir malzeme seçimi aracı ortaya konulmaktadır. Yapı Elemanı Tasarımında Malzeme Seçimi Aracı (YETMSA), malzeme seçimi sürecini yapı elemanı tasarımı içerisinde ele alarak parça bütün ilişkisini gözetmektedir. İçermiş olduğu esneklikler ile farklı ihtiyaçlara cevap veren bir yapıya sahiptir. Farklı değerlendirme seçenekleri ile hem tasarımın kimliğini ortaya koyan algısal özellikler hem de daha sayısal bir bakış açısı ile tanımlanan teknik özellikleri en iyi karşılayan malzemelerin seçilmesine olanak tanımaktadır. Malzemeden beklenen özelliklerin tanımlanmasında yardımcı araçlar ile bilgi birikimi sınırlı kullanıcıları yönlendirmektedir. Mevcut malzeme veri tabanlarının ve malzeme seçimi sürecinde kullanılabilecek araçların olası ideal kullanımlarını ortaya koymaktadır.