Yeme bozuklukları ile öz yeterlik, problem çözme becerileri ve erken dönem uyumsuz şemalar arasındaki ilişkinin incelenmesi

Öz yeterlik, problem çözme becerileri ve erken dönem uyumsuz şemaların, yeme bozukluğuyla ilişkisine yönelik literatürde yapılan çalışmalar arasında bir fikir birliği yoktur. Bu nedenle bu araştırmada yeme bozuklukları ile öz yeterlik, problem çözme becerileri ve erken dönem uyumsuz şemalar arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada Türkiye'de yaşayan, 18 yaşından büyük olan ve herhangi bir psikiyatrik tanısı bulunmayan bireyler ile 2021 senesinin Mayıs ve Eylül ayları arasında anket uygulaması yapılmıştır. Araştırmaya 147 erkek ve 258 kadın katılmıştır. Katılımcıların yaşları 19-67 değerleri arasında değişmektedir ve ortalama yaş 34,34±10,48 olarak bulunmuştur. Anket formu sosyodemografik form, "Yeme Bozukluğu Değerlendirme Ölçeği (YBDÖ)", öz yeterlik düzeylerini ölçmek amacıyla "Genel Öz Yeterlik Ölçeği (GÖYÖ)" ve problem çözme becerilerini değerlendirmek amacıyla "Problem Çözme Envanteri (PÇÖ)" ve "Young Şema Ölçeği-Kısa Form (YŞÖ)" içermektedir. İlişkisel tarama analizlerinde normal dağılıma uymaması sebebiyle Spearman's rho korelasyonu yapılmıştır. Yeme bozukluğunun kısıtlama puanı ile öz yeterlik düzeyi arasında pozitif (r=0.161) ve problem çözme becerisi düzeyiyle arasında negatif yönlü (r=-0.120) istatistiksel olarak anlamlı ilişki vardır. Erken dönem uyumsuz şema toplam puanı ile yeme bozukluklarının yeme endişesi (r=0.367), beden endişesi (r=0.376), kilo endişesi (r=0.393) ve toplam puanı (r=0.356) arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki vardır. YŞÖ toplam puanı YBDÖ yeme endişesi semptomunu (B=0,577), YBDÖ beden endişesi semptomunu (B=1,02), YBDÖ kilo endişesi semptomunu (B=0,591) ve toplam puanını (B=0,951) anlamlı düzeyde yordamaktadır. Cinsiyete göre PÇÖ toplam puanı ve YŞÖ alt boyutlarından karamsarlık, onay arayıcılık ve ayrıcalıklık dışındaki tüm YŞÖ alt boyut puanları istatistiksel olarak anlamlı şekilde erkeklerde daha yüksek düzeydedir. Sonuç olarak erken dönem uyumsuz şemalar yeme bozukluğu semptomlarını anlamlı şekilde yordamaktadır. Yeme bozukluğuna yönelik klinik uygulamalarda erken dönem uyumsuz şemalara daha fazla önem verilebileceği düşünülmektedir. Elde edilen bu bulgular, psikiyatrik herhangi bir tanı almamış olan bireylerde, yeme bozuklukları henüz semptomatik düzeydeyken etkili olan faktörleri anlamak ve klinik uygulamalara yönelik öneriler sunmak açısından önemlidir.