Yer değiştirmede mekansal deneyim

Teknoloji ve küreselleşmenin etkisiyle hızlanan ve sürekli hareket halinde olmayı gerektiren modern hayatta insanın yer değiştirmeye harcadığı zamanın barınma ve çalışma sürelerine yaklaştığı görülür. Bu durum yer değiştirmenin, insanın yaşamını ve aktivitelerini şekillendiren mimarlık disipliniyle daha sıkı ilişkiler kurması gerekliliğini ortaya koyar. Bugünkü yaşam alanı, ev, iş, sosyal alanlar ve bunlar arasında yer değiştirirken geçtiği mekanların uç uca eklenmesiyle tariflenen modern insan için yer değiştirme süreci hareketli bir mekansal deneyim içerir. Yer değiştirme ve mimarlığın ilişkisi üzerine kurulan tez, yer değiştirme halinde olan insanın mekansal deneyimi üzerine yapılan bir incelemedir ve insanın çoğunlukla kalıcı ve sabit bir şey olarak tanımladığı ve gördüğü mekan'a hareketlilik ve geçici olma durumları üzerinden bakmayı önermektedir. Bu bağlamda tezde yer değiştirme halinde olan bedenin geçme ve duraklamaları esnasında temas ettiği mekan'ı nasıl deneyimlediği, mekan aracılığıyla hareketini ve hareketi aracılığıyla mekanı nasıl algıladığı, hareket halinde geçtiği mekanların onun aktivite ve kullanımı için ne tip potansiyellere dönüşebileceği soruları sorulmuş, bu sorular çeşitli teoriler ve örnekler arasında ilişkiler kurularak cevaplanmaya çalışılmıştır. Tezin ilk bölümünde yer değiştirme eyleminde beden ve mekan arasında kalan hareket kavramı incelenmiş, insan zihninin hareketi nasıl algıladığı üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise hareket doğrudan yer değiştirme olarak ele alınmış, bu kavramın insan yaşantısında ve mimarlık disiplininde ne ifade ettiği ve nasıl ele alınması gerektiği incelenmiştir. Mekansal deneyim ve algıda yer değiştirmenin ölçeği ve biçimlerinin etkileri tartışılmıştır. Tezin üçüncü bölümünde geçme, durma ve duraklama eylemlerini kapsayan bütünsel yer değiştirme aktivitesinde geçilen, durulan ve duraklanan mekanlar incelenmiştir. Bunun için öncelikle bu deneyimde aynı görevi üstlenen mekanlar belirlenerek 3 grup altında toplanmıştır. İnsanların bu mekanları kullanma ve algılama şekilleri, bu mekanlarda gerçekleştirdikleri aktiviteler, yer değiştirme dışında hangi durumlar için ne tip potansiyeller taşıdıkları ve hareketi algılamada nasıl bir role sahip oldukları tartışılmıştır. Dördüncü bölüm ise, ilk üç bölümde teorik olarak anlatılan ve tartışılan durumların bir denemesi niteliğini taşımaktadır. Bu bölümde gündelik hayatta kullanılan bir hareket rotası seçilmiş ve belirlenen rota üzerinde hareket eden deneğin, hareketinin karakteri, geçtiği mekanlar, bu mekanlardaki kullanım ve aktiviteleri, bunlara ek olarak gözlem, deneyim ve algıları rota boyunca kaydedilen bir videonun iki boyut düzleminde diyagramlaştırılması ve yorumlanması ile aktarılmıştır. Sonuçta yer değiştirme ve mimarlık arasındaki ilişkiden türetilen sorular, literatür araştırmaları, örnekler ve denemeler üzerinden yorumlanmıştır. Bu sayede kullanıcı için yer değiştirme esnasında geçtiği mekanlar ile ilgili deneyimsel bir farkındalık oluşturmak, mimarlar ve tasarımcılar içinse yüksek dozda hareket ve geçicilik barındıran bu mekanların tasarımına ve üretimine farklı bir bakış yaratmak hedeflenmiştir.