Yorgunluk (fatique) semptomlu multipl skleroz hastalarında sitokinlerin hipotalomo-pituiter-adrenal aks, kortizol, acth ve diğer melanokortinlerle ilişkisinin değerlendirilmesi

Multipl Skleroz (MS), genellikle genç erişkin (20-40) yaş grubunu etkileyen merkezi sinir sisteminin (MSS) beyaz cevherinin ilerleyici kronik inflamatuar demiyelinizan bir hastalığıdır. Yorgunluk, hastaların büyük bir kısmını etkileyen bir belirtidir. MS'teki yorgunluğun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bu çalışmada Fatigue Severity Scale (FSS) ve Neurological Fatigue Index-Multiple Sclerosis (NFI-MS) ölçeklerini kullanarak MS hastalarında yorgunluk durumunu belirlemeyi, FSS ölçeğine göre yorgunluk olan ve yorgunluk olmayan olarak sınıflandırdığımız MS hastalarında serum sitokinlerinin hipotalamo-pituiter-adrenal (HPA) aks, kortizol, ACTH ve diğer melanokortinlerle ilişkisini değerlendirmeyi amaçladık. Çalışmaya Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Bilim Dalı'nda RRMS tanısıyla takip edilen 54 (29 kadın, 25 erkek) relapsing remiting, 26 (13 kadın,13 erkek) sağlıklı kontrol dahil edildi. Hastaların 26'sında yorgunluk semptomu var iken (%48,1), 28'sında yorgunluk tespit edilmedi (%51,9). Çalışmamızdan elde edilen sonuçlara göre FSS skoru ile NFI-MS Özet, NFI-MS 1, NFI-MS 2, NFI-MS 3 ve NFI-MS 4 skorları arasında pozitif korelasyon bulundu (her biri için p<0,01). Proinflamatuar sitokinlerden IL-1β ve TNF-α düzeyleri hasta ve kontrol grubunda farklı bulunmadı (p=0,09, p=0,70). Anti inflamatuvar bir sitokin olan IL-35 düzeyi MS hastalarında anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p<0,01). IL-35 açısından yorgunluk olan ve yorgunluk olmayanlar arasında fark yoktu (p=0,46). ACTH, kortizol, α-MSH ise MS grubunda anlamlı dercede (sırasıyla p=0,02, p<0,01, p<0,01) yüksekti ancak yorgunluk ile ilişkili bulunmadı. Corticotropin-like intermediate lobe peptide (CLIP) düzeyi, MS'de ilk kez bizim çalışmamızda değerlendirilmiştir ve hastalarda kontrole göre anlamlı derecede düşük saptandı (p<0,01). Hastalarda HPA aks hormonları ve sitokin düzeylerininin ilişkisini incelediğimizde; sadece TNF-α ile γ-MSH arasında (p<0,01) ve IL-1β ile β-MSH arasında pozitif korelasyon vardı. Sonuç olarak, MS'de yorgunluğu değerlendirmede NFI-MS Özet ölçek de en az FSS skorlaması kadar duyarlıdır. HPA aksı MS hastalarında hiperaktiftir ancak yorgunlukla ve sitokin düzeyleri ile ilişkili bulunmamıştır. IL-35'in MS hastalarındaki yüksekliği hastalık patofizyolojisinde rolü açısından önemli bir role sahip olabileceğini ve yeni tedaviler açısından göz önüne alınabileceğini düşündürmektedir. Anahtar kelimeler: Multipl Skleroz, yorgunluk, Hipotalamo-Pituiter-Adrenal Aks