Development through emigration: A comparative study on Kingdom of Morocco and Republic of Turkey

Bu çalışmanın temel amacı, 1960ların başlarında Batı Avrupa ülkeleri ile imzalanan ilk ikili işgücü anlaşmalarından bu yana yurtdışına göçün Fas ve Türkiye'de sosyo-ekonomik kalkınmaya etkileri üzerine oluşturulan söylemlerin gelişimini incelemektir. Devletlerin kalkınma stratejileri kapsamında işçi dövizlerini nasıl değerlendirdikleri ve bu değerlendirmelerin kalkınma süreçlerine etkileri Fas ve Türkiye'nin dış göç deneyimleri kapsamında karşılaştırmalı olarak tartışılmaktadır. Buna göre, Fas ve Türkiye aynı dönemlerde yurtdışına işgücü göçünün benzer aşamalarından geçmiş ve dış göç-kalkınma ilişkisi üzerine söylemlerini bu doğrultuda şekillendirmişlerdir. Bu değişimler, kendi zamanlarının uluslararası siyasal iktisat koşulları bağlamında değerlendirilmiştir; 1960lar ve 1970lerdeki devletçilik, 1980ler ve 1990lardaki neoliberalizm ve 2000lerdeki küreselleşme ve ulus-ötecilik. Sürekli değişen uluslararası koşullar bağlamında dış göç ve kalkınma arasındaki ilişki, özellikle işçi dövizlerinin kalkınmaya etkisi üzerine olan literatür 1950ler ve 1960lardaki iyimser bakış açılarından 1970ler ve 1980lerdeki kötümser yaklaşımlara ve neticede de 1990lardan itibaren çoğulcu çalışmalara doğru gelişmiştir. Dış göç ve kalkınma ilişkisini açıklamada kullanılan bu çoğulcu yaklaşımlar genellikle işgücü göçünün yeni ekonomisi başlığı altında toplanmıştır.İşçi dövizlerinin Fas ve Türkiye'de kalkınmaya olan etkisi, bu ülkelerde kalkınma fınansmanı olarak değerlendirilen alternatif kaynakların varlığıyla ilişkili olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışma, Fas'ın ve Türkiye'nin dış göçe karşı olan tutumlarını resmi dökümanlara ve konu üzerine olan geçmiş çalışmalara dayanarak analiz etmiş ve kalkınma alanında işçi dövizlerine verilen önemi ulusal ve uluslararası kuruluşların istatistik verilerine dayanarak değerlendirmiştir. Fas ve Türkiye'de 1960larda temel döviz kaynağı olan işçi dövizleri, Fas'ta giderek daha da önemli bir döviz kaynağı haline gelirken Türkiye'de artan doğrudan yabancı yatırım ve turizm gelirleriyle beraber 1980lerden itibaren kalkınma fınansmanı olarak önemini yitirmeye başlamıştır. İşçi dövizlerinin rolü üzerinde bu gibi değişimlere neden olan dış göç süreci her iki ülkede de üç ana dönemden geçmiştir. Bu dönemlerden her biri, dış göçün kalkınmaya etkisi üzerine farklı algılar ve söylemler oluşturulmasında etkili olmuştur; 1960ların başından 1970lerin ortalarına kadar Batı Avrupa'ya resmi olarak düzenlenmiş işçi göçü, 1970lerin ortalarından 1990lara kadar Batı Avrupa'ya aile birleşimi, aile oluşumu ve sığınma amaçlı dış göç ve işçi göçünün petrol zengini Arap ülkelerine doğru kaymaya başlaması ve 1990lardan itibaren küreselleşmenin, ulus-öteciliğin ve Avrupa Birliğinin göç konularında giderek artan etkisi.