Theses supervised by Doç. Dr. Berna Tarı Kasnakoğlu
23 theses · TOBB Economics and Technology University
Süpermarket (Hizmet) sektöründe satış personelinin tavsiye verme davranışının ortak yaratıma (Co-creation) etkisi
Teknolojik gelişim, dijitalleşme, markaların küreselleşmesi gibi gelişen dünyadaki yeni parametreler tüketici profillerinde farklılaşmaya neden olan kavramların başında gelmektedirler. Bu durum günümüz işletmelerinin yönetim, pazarlama strateji ve uygulamalarında birçok değişiklik yapmalarını gerektirmektedir. Öznelliğin ve bireyselliğin ön plana çıktığı tüketici profillerinde, tüketiciler kendilerine sunulan ürün ve hizmetleri sadece almak yerine, kendilerini daha ön plana çıkartarak sürecin içine dahil olmayı istemektedirler. Özellikle iletişim ve sosyal medya gibi mecraların yaygın kullanımının getirdiği avantajı kullanan tüketiciler, işin içine dahil olma, ortak yaratma sürecine doğrudan katılmaktadırlar. Böyle bir ortamda tüketiciye değer yaratan firmalar, tüketicinin o değeri almasını beklemeyi bırakıp, tüketiciyi o değeri yaratma sürecine dahil ederek pazarlama faaliyetlerini sürdürmektedirler. Bu çalışma kapsamında, 21. yüzyıl iş dünyasında kazandığı popülarite ve önemini gittikçe arttıran bir kavram olarak ortaya çıkan ortak yaratma (co-creation) kavramı ile hizmet sektöründe hizmet sağlayıcının tavsiye verip vermeme durumuna göre ortak yaratmaya olan etkisi incelenmektedir. Araştırma kapsamında satış personeli ve müşterinin özelliklerinin ortak yaratmaya (co-creation) etkisini incelemek amacıyla teorik örneklem uygulaması yapılmıştır. Anket yaş ortalaması 41 olan, 24'ü kadın ve 18'i erkek toplam 42 kişiye yapılmıştır. Yapılan teorik örneklemde açık uçlu sorular sorularak müşteri ve satış personelinin özelliklerinin ortak yaratmaya olan etkisi ve hangi tür ürünlerde ortak yaratmaya olan etkinin daha düşük ve yüksek olduğu saptanmaya çalışılmıştır. Yapılan teorik örneklem sonucunda, açık uçlu sorulara verilen cevapta kasap ve/veya şarküteri ürün gruplarında tavsiye almaya daha çok ihtiyaç duyulduğu, bakliyat gurubunda ise tavsiye alıp vermeye görece daha az ihtiyaç duyulduğu sonucuna varılmıştır. Yapılan teorik örneklem sonucundaki analizlere dayandırılarak oluşturulan anket soruları, yaş ortalaması 25 olan ve yüzde 55'i kadın olan 278 kişiye uygulanmıştır. Anket sonuçları analiz edildiğinde, satış personelinin tavsiye verme davranışının, olumlu hizmet çıktıları üzerinde doğrudan bir etkisi olduğu görülmektedir. Ayrıca ortak yaratma davranışı, bu iki değişken arasına girerek aracı değişken olarak doğrudan olumlu hizmet çıktılarını etkilemektedir. Etkileşim faktörleri olarak ele alınan satış görevlisinin özelliklerine önem verme ve markette sosyalleşme değişkenlerinin bu ana ilişkiyi değiştirme (modere etme) etkisinin olduğu görülmüştür.
Coğrafı̇ ı̇şaretlı̇ ürünlerde markalaşma ve pazarlama stratejı̇lerı̇ üzerı̇ne bı̇r çalışma
Coğrafi İşaret kavramı, kendine has ayırt edici özellikleri sebebiyle belirli bir coğrafya ile özdeşleşen ürünleri tanımlamak için kullanılmaktadır. Ürünün bütünleştiği coğrafi bölgenin de katkısıyla ortaya çıkan ürün ayrıcalığının, coğrafi işaret tescili ile korunması ve tanıtılması, ticarette ve tüketici pazarında giderek önem kazanan bir konudur. Coğrafi işaret, ürünleri nitelendirmek ve tüketiciye tanıtmak için önemli ve etkin bir araçtır, tüketicilerin satın alma kararında rol almaktadır. Coğrafi işaret taşıyan ürünler tüketici pazarında farklı değerlendirilmekte ve kendisine benzer özelliklerdeki muadillerine göre pazarda daha güçlü konumdadır. Coğrafi işaretler kendilerini tüketici pazarında özel kılan ürünlerdir.Coğrafi işaretli ürünlerin tüketici tarafından bilinirliğinin artması ile bu ürünlerin kendi ayrıcalıklı pazarlarının yaratılması mümkündür. Bu doğrultuda coğrafi işaretli ürünlerde markalaşmanın sağlanmasını amaçlayan bu çalışmanın coğrafi işaretli ürünlerin pazarlamasında geliştirilecek yeni stratejilere yön vereceği düşünülmektedir. Coğrafi işaretli ürünlerin pazarlanmasında rol oynayan parametrelerin etkilerinin bilinmesi güçlü bir pazarlama stratejisi için önemli bir basamak olacaktır.
KOBİ'lerin dijital dönüşümü
Çalışmanın amacı tüm dünyanın tanık olduğu dijital dönüşüm süreci ve ülkemizde faaliyet gösteren KOBİ'lerin bu dönüşüm sürecinde nasıl konumlandıklarını incelemektir. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Vodafone iş birliğiyle yürütülen "Dijital Dönüşüm Hareketi" projesi kapsamında KOBİ'lere çevrimiçi anket uygulanmıştır. Bu yöntem ile toplanan ve dağınık özellikteki firmaların bir araya getirilmesiyle oluşan veri havuzundan rastgele seçilen (evren) temsil yetkisine sahip yüzde 95 güven düzeyinde yüzde 5 hata payı ile 250 adet anket sonucu (örneklem), SPSS 19.0 programı ile istatistiksel analize tabi tutulmuştur. Keşfedici bir özellik taşıyan bu çalışmada ANOVA ve hiyerarşik regresyon ile faktör analizi ve kümeleme analizi yapılmıştır. Regresyon analizi ile teknolojiye ayrılan bütçenin dijital skor üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra çalışan sayısı yani firma büyüklüğü arttıkça teknolojiye ayrılan bütçenin dijital skor üzerindeki etkisinin arttığı gözlemlenmiştir. Analizler hizmet ve üretim sektörü özelinde incelediğinde, hizmet sektöründe de teknolojiye ayrılan bütçenin dijital skor üzerindeki etkisi artarken üretim sektöründe böyle bir ilişkinin olmadığı görülmektedir. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünün ardından ikinci bölümünde dijitalleşme kavramı tanımlanarak, dijitalleşme tarihi ve dünyadaki trendleri incelenmiştir. Yine bu bölümde dijitalleşmenin önemi ile şirketler ve ticari ekosistem üzerindeki etkileri anlatılmaktadır. Üçüncü bölümde KOBİ kavramı tanımlanarak, KOBİ'lerin teknoloji kullanımına yönelik çeşitli veriler incelenmiştir. Dördüncü bölümde TOBB Dijital Dönüşüm Hareketi kapsamında 250 firma ile gerçekleştirilen anket sonuçları analiz edilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise analizlerin sonuçları değerlendirilerek KOBİ'lerin dijitalleşmesine yönelik öneriler sunulmaktadır.
Coğrafi işaretli ürünlerin yer markalaşması ve tüketicinin referans fiyatı ödeme durumu ile ilişkisi
Bu çalışmanın amacı; coğrafi işaret (Cİ) tescili olan veya olabilecek olan ürünlerin, tezin ana teması olan şehir markalaşması ile ilişkisini tespit etmeye yönelik bir saha çalışması gerçekleştirmektir. Çalışmada, tüketicilerin coğrafi işaret etiketli ürünlere karşı davranışını ölçmek ve coğrafi işaret etiketi olan ürünün referans fiyatına veya daha yüksek fiyatına karşı tüketicinin yaklaşımına ilişkin görüşleri sorulmuştur. Ayrıca katılımcıların bir yer veya bölge ile o bölgenin coğrafi konumunu bilmesi veya bilmemesi ile o konuma ait ürünün tercih edilmesi arasında pozitif ya da negatif ilişkinin bulunması amaçlanmıştır. Bu inceleme için Antalya ve Ankara illerinden iki ayrı örneklem grubuna, ayrı zamanlarda yapılmak üzere, yaş aralığı 16-76 olan, 152'si kadın ve 156'sı erkek olan toplamda 308 kişiye içeriği aynı olan bilinen (Ayvalık) ve bilinmeyen (Evciler) ilçelerini isim olarak kullanılarak, senaryoya dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler SPSS 21 paket programına yüklenmiş, önce ölçeğin güvenilirlik testi, sonrasında ise; veriler üzerinden Regresyon Analizi, Hiyerarşik Regresyon Analizi ve Kategorik Regresyon Analizi yapılmıştır. Sonuçlar doğrultusunda ürünün asıl olarak tadının fiyat üzerinde etkili olduğu anlaşılmış olunup, coğrafi işaret etiketinin anlamını bilen ve bilmeyen tüketiciler arasında ilçelerin bilinme durumuna göre ürüne karşı yaklaşımlarının değiştiği görülmüştür. Tüm bu sonuçlar doğrultusunda araştırmacılara ve bu bilgilerin faydalı olacağı düşülen uygulayıcılara tavsiyelerde bulunulmuştur.
İkinci el ürün pazarında tüketici davranışının incelenmesi
İkinci el ürünlerin popülerliği giderek artmaktadır ve ikinci el pazarı gelişen bir sektör haline gelmektedir. Tüketiciler özellikle otomobiller, apartmanlar, giysiler ve aksesuarlarda ikinci el ürünleri tercih etmektedir. Ekonomi, sürdürülebilirlik ve psikolojik ve demografik faktörler ikinci el ürün satın alma kararlarını büyük ölçüde etkilemektedir. Bu çalışma, ikinci el satın alma kararlarını etkileyen motivasyonları ve bunların ikinci el firmalar üzerindeki önemli etkilerini incelemektedir.
Çevrimiçi ikinci el sektöründe satıcı-tüketici özelliklerinin satıcı-tüketiciye olan sadakate olan etkisi
Bu tez kapsamında, pazarlama literatüründe aktif olarak araştırılan sadakat kavramını çevrimiçi ikinci el alışveriş sektöründe inceleyerek sadakat kavramına ve çevrimiçi ikinci el alışveriş bağlamına katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Tezin amacı çevrimiçi ikinci el kıyafet sektörü üzerinde ürün, satıcı-tüketici ve satıcı-tüketici ile tüketici arasında gerçekleşen etkileşime ilişkin karakteristik özelliklerin, tüketici sadakatine olan etkisini ortaya koymaktır. Bu niyetle, satıcı-tüketiciye ilişkin faktörler ve bu faktörlerin sadakat ile olan ilişkisini araştırmak için netnografik çalışma ve derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiş, ardından bulgular test edilmek üzere anket çalışması yürütülmüştür. Ayrıca, çevrimiçi ikinci el alışverişte satıcı-tüketiciye ilişkin faktörler alt başlıklar halinde incelenmiş ve çevrimiçi ikinci el alışverişte tüketiciler ile satıcı tüketicilere ilişkin davranışsal değişkenlere değinilmiştir. Tezde çevrimiçi ikinci el alışveriş ortamında var olan değişkenlerin satıcı-tüketiciye olan sadakate etkisi üzerine çalışılmıştır. Bu amaçla bir yılı aşan bir süre zarfında beş farklı ikinci el alışveriş platformunda, farklı zaman dilimlerinde satıcı-tüketici profilleri ve tüketici ile satıcı-tüketici arasında gerçekleşen etkileşim incelenmiştir. Yapılan bu netnografik gözlemin ardından konuyu daha iyi anlamak üzere dokuz kişi ile yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Bu katılımcılar çevrimiçi ikinci el alışverişte tüketici ve satıcı-tüketici rolüne sahip olan bireyler arasından seçilmiştir. Ardından, elde edilen değişkenlerin arasındaki ilişkiyi belirlemek üzere çoğunluğu 22-28 yaşları arasında olan 322 katılımcı ile anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Ardından verilerin AMOS programında güvenilirlik testleri gerçekleştirilerek satıcı-tüketici sadakatine yol açan faktörler yapısal eşitlik modeli ile test edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda tüketici ve satıcı-tüketici arasında gerçekleşen etkileşimin satıcı-tüketiciye olan sadakate direkt pozitif etkisi olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca ürün ile ilgili karakteristik özelliklerin, tüketici ve satıcı tüketici arasında gerçekleşen etkileşimi arttırdığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, sonuçlar satıcı-tüketiciye ait profil resmi, takipçi sayısı gibi karakteristik özelliklerin sadakat üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar neticesinde gelecek araştırmalara tavsiyeler verilmiş ve ikinci el alışveriş sektörünü geliştirmek üzere satıcı-tüketiciler ile aracı platformlara yol gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Çevrimiçi İkinci El Alışveriş, Sadakat, Satıcı-Tüketici, Netnografi, Derinlemesine Mülakat, Yapısal Eşitlik Modeli, Tüketici Davranışları
Çevrimiçi ikinci el sektöründe satıcı-tüketici özelliklerinin satıcı-tüketiciye olan sadakate olan etkisi
Bu tez kapsamında, pazarlama literatüründe aktif olarak araştırılan sadakat kavramını çevrimiçi ikinci el alışveriş sektöründe inceleyerek sadakat kavramına ve çevrimiçi ikinci el alışveriş bağlamına katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Tezin amacı çevrimiçi ikinci el kıyafet sektörü üzerinde ürün, satıcı-tüketici ve satıcı-tüketici ile tüketici arasında gerçekleşen etkileşime ilişkin karakteristik özelliklerin, tüketici sadakatine olan etkisini ortaya koymaktır. Bu niyetle, satıcı-tüketiciye ilişkin faktörler ve bu faktörlerin sadakat ile olan ilişkisini araştırmak için netnografik çalışma ve derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiş, ardından bulgular test edilmek üzere anket çalışması yürütülmüştür. Ayrıca, çevrimiçi ikinci el alışverişte satıcı-tüketiciye ilişkin faktörler alt başlıklar halinde incelenmiş ve çevrimiçi ikinci el alışverişte tüketiciler ile satıcı tüketicilere ilişkin davranışsal değişkenlere değinilmiştir. Tezde çevrimiçi ikinci el alışveriş ortamında var olan değişkenlerin satıcı-tüketiciye olan sadakate etkisi üzerine çalışılmıştır. Bu amaçla bir yılı aşan bir süre zarfında beş farklı ikinci el alışveriş platformunda, farklı zaman dilimlerinde satıcı-tüketici profilleri ve tüketici ile satıcı-tüketici arasında gerçekleşen etkileşim incelenmiştir. Yapılan bu netnografik gözlemin ardından konuyu daha iyi anlamak üzere dokuz kişi ile yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Bu katılımcılar çevrimiçi ikinci el alışverişte tüketici ve satıcı-tüketici rolüne sahip olan bireyler arasından seçilmiştir. Ardından, elde edilen değişkenlerin arasındaki ilişkiyi belirlemek üzere çoğunluğu 22-28 yaşları arasında olan 322 katılımcı ile anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Ardından verilerin AMOS programında güvenilirlik testleri gerçekleştirilerek satıcı-tüketici sadakatine yol açan faktörler yapısal eşitlik modeli ile test edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda tüketici ve satıcı-tüketici arasında gerçekleşen etkileşimin satıcı-tüketiciye olan sadakate direkt pozitif etkisi olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca ürün ile ilgili karakteristik özelliklerin, tüketici ve satıcı tüketici arasında gerçekleşen etkileşimi arttırdığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, sonuçlar satıcı-tüketiciye ait profil resmi, takipçi sayısı gibi karakteristik özelliklerin sadakat üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar neticesinde gelecek araştırmalara tavsiyeler verilmiş ve ikinci el alışveriş sektörünü geliştirmek üzere satıcı-tüketiciler ile aracı platformlara yol gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Çevrimiçi İkinci El Alışveriş, Sadakat, Satıcı-Tüketici, Netnografi, Derinlemesine Mülakat, Yapısal Eşitlik Modeli, Tüketici Davranışları
Çevrimiçi ikinci el sektöründe satıcı-tüketici özelliklerinin satıcı-tüketiciye olan sadakate olan etkisi
Bu tez kapsamında, pazarlama literatüründe aktif olarak araştırılan sadakat kavramını çevrimiçi ikinci el alışveriş sektöründe inceleyerek sadakat kavramına ve çevrimiçi ikinci el alışveriş bağlamına katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Tezin amacı çevrimiçi ikinci el kıyafet sektörü üzerinde ürün, satıcı-tüketici ve satıcı-tüketici ile tüketici arasında gerçekleşen etkileşime ilişkin karakteristik özelliklerin, tüketici sadakatine olan etkisini ortaya koymaktır. Bu niyetle, satıcı-tüketiciye ilişkin faktörler ve bu faktörlerin sadakat ile olan ilişkisini araştırmak için netnografik çalışma ve derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiş, ardından bulgular test edilmek üzere anket çalışması yürütülmüştür. Ayrıca, çevrimiçi ikinci el alışverişte satıcı-tüketiciye ilişkin faktörler alt başlıklar halinde incelenmiş ve çevrimiçi ikinci el alışverişte tüketiciler ile satıcı tüketicilere ilişkin davranışsal değişkenlere değinilmiştir. Tezde çevrimiçi ikinci el alışveriş ortamında var olan değişkenlerin satıcı-tüketiciye olan sadakate etkisi üzerine çalışılmıştır. Bu amaçla bir yılı aşan bir süre zarfında beş farklı ikinci el alışveriş platformunda, farklı zaman dilimlerinde satıcı-tüketici profilleri ve tüketici ile satıcı-tüketici arasında gerçekleşen etkileşim incelenmiştir. Yapılan bu netnografik gözlemin ardından konuyu daha iyi anlamak üzere dokuz kişi ile yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Bu katılımcılar çevrimiçi ikinci el alışverişte tüketici ve satıcı-tüketici rolüne sahip olan bireyler arasından seçilmiştir. Ardından, elde edilen değişkenlerin arasındaki ilişkiyi belirlemek üzere çoğunluğu 22-28 yaşları arasında olan 322 katılımcı ile anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Ardından verilerin AMOS programında güvenilirlik testleri gerçekleştirilerek satıcı-tüketici sadakatine yol açan faktörler yapısal eşitlik modeli ile test edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda tüketici ve satıcı-tüketici arasında gerçekleşen etkileşimin satıcı-tüketiciye olan sadakate direkt pozitif etkisi olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca ürün ile ilgili karakteristik özelliklerin, tüketici ve satıcı tüketici arasında gerçekleşen etkileşimi arttırdığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, sonuçlar satıcı-tüketiciye ait profil resmi, takipçi sayısı gibi karakteristik özelliklerin sadakat üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar neticesinde gelecek araştırmalara tavsiyeler verilmiş ve ikinci el alışveriş sektörünü geliştirmek üzere satıcı-tüketiciler ile aracı platformlara yol gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Çevrimiçi İkinci El Alışveriş, Sadakat, Satıcı-Tüketici, Netnografi, Derinlemesine Mülakat, Yapısal Eşitlik Modeli, Tüketici Davranışları
Girişimcilik sürecinde pazarlama ve satış aktivitelerinin etkileri ve önemi
Günümüzde işletmelerin sürdürülebilirliğini sağlamak için pazarlama aktiviteleri büyük önem arz etmektedir. Çoğu işletme, pazarlamanın 4P (product, place, price ve promotion) kavramına ve bununla ilişkili müşteri odaklı satışın 4C (customer value, customer cost, customer conevenience & customer communication) analizlerine büyük önem vermektedir. Bu analizlerin iyi bir şekilde yapılması sonucunda çoğu işletmeler başarılı bir şekilde sürdürebilirliğini sağlamaktadır. Günümüzde çoğu işletme girişimcilik kökenli olup, sürdürebilirliklerini devam ettirmeyi amaçlamaktadır. Ancak çoğu girişimcilik serüveni bir fikirle ortaya atılmıştır ve çoğu pazarlama ve satış aktivitesi, girişimcinin özelliklerinin ve fikirlerinin arkasında kalmıştır. Bu araştırmanın amacı pazarlama alanındaki 4P analizlerinin ve bu analizlerle bağlantılı olarak tüketici satın alma aşamasını etkileyen satışın 4C analizlerinin girişimciler (start-up'lar) açısından incelemektir. Bu araştırmanın önemi; girişimcilikte pazarlama ve satış aktivitelerinin önemini vurgulamaktır. Çoğu girişimcinin aklında sadece fikir (product) bulunmaktadır ancak bu ürünün ticarileşmesi içinde analizlerin yapılması gerekmektedir. Bunun yanı sıra, girişimcilik sürecinden, ticarileşme sürecine geçen girişimciler ise; bir sürü problemle karşılaşmaktadır. Bu problemleri ortadan kaldırmak veya problemlerin nedenlerini daha iyi analiz edebilmek için girişimcilikte pazarlamadaki 4P analizini ve satıştaki 4C analizinin yapılması çok önemlidir.
Girişimcilik sürecinde pazarlama ve satış aktivitelerinin etkileri ve önemi
Günümüzde işletmelerin sürdürülebilirliğini sağlamak için pazarlama aktiviteleri büyük önem arz etmektedir. Çoğu işletme, pazarlamanın 4P (product, place, price ve promotion) kavramına ve bununla ilişkili müşteri odaklı satışın 4C (customer value, customer cost, customer conevenience & customer communication) analizlerine büyük önem vermektedir. Bu analizlerin iyi bir şekilde yapılması sonucunda çoğu işletmeler başarılı bir şekilde sürdürebilirliğini sağlamaktadır. Günümüzde çoğu işletme girişimcilik kökenli olup, sürdürebilirliklerini devam ettirmeyi amaçlamaktadır. Ancak çoğu girişimcilik serüveni bir fikirle ortaya atılmıştır ve çoğu pazarlama ve satış aktivitesi, girişimcinin özelliklerinin ve fikirlerinin arkasında kalmıştır. Bu araştırmanın amacı pazarlama alanındaki 4P analizlerinin ve bu analizlerle bağlantılı olarak tüketici satın alma aşamasını etkileyen satışın 4C analizlerinin girişimciler (start-up'lar) açısından incelemektir. Bu araştırmanın önemi; girişimcilikte pazarlama ve satış aktivitelerinin önemini vurgulamaktır. Çoğu girişimcinin aklında sadece fikir (product) bulunmaktadır ancak bu ürünün ticarileşmesi içinde analizlerin yapılması gerekmektedir. Bunun yanı sıra, girişimcilik sürecinden, ticarileşme sürecine geçen girişimciler ise; bir sürü problemle karşılaşmaktadır. Bu problemleri ortadan kaldırmak veya problemlerin nedenlerini daha iyi analiz edebilmek için girişimcilikte pazarlamadaki 4P analizini ve satıştaki 4C analizinin yapılması çok önemlidir.
Girişimcilik sürecinde pazarlama ve satış aktivitelerinin etkileri ve önemi
Günümüzde işletmelerin sürdürülebilirliğini sağlamak için pazarlama aktiviteleri büyük önem arz etmektedir. Çoğu işletme, pazarlamanın 4P (product, place, price ve promotion) kavramına ve bununla ilişkili müşteri odaklı satışın 4C (customer value, customer cost, customer conevenience & customer communication) analizlerine büyük önem vermektedir. Bu analizlerin iyi bir şekilde yapılması sonucunda çoğu işletmeler başarılı bir şekilde sürdürebilirliğini sağlamaktadır. Günümüzde çoğu işletme girişimcilik kökenli olup, sürdürebilirliklerini devam ettirmeyi amaçlamaktadır. Ancak çoğu girişimcilik serüveni bir fikirle ortaya atılmıştır ve çoğu pazarlama ve satış aktivitesi, girişimcinin özelliklerinin ve fikirlerinin arkasında kalmıştır. Bu araştırmanın amacı pazarlama alanındaki 4P analizlerinin ve bu analizlerle bağlantılı olarak tüketici satın alma aşamasını etkileyen satışın 4C analizlerinin girişimciler (start-up'lar) açısından incelemektir. Bu araştırmanın önemi; girişimcilikte pazarlama ve satış aktivitelerinin önemini vurgulamaktır. Çoğu girişimcinin aklında sadece fikir (product) bulunmaktadır ancak bu ürünün ticarileşmesi içinde analizlerin yapılması gerekmektedir. Bunun yanı sıra, girişimcilik sürecinden, ticarileşme sürecine geçen girişimciler ise; bir sürü problemle karşılaşmaktadır. Bu problemleri ortadan kaldırmak veya problemlerin nedenlerini daha iyi analiz edebilmek için girişimcilikte pazarlamadaki 4P analizini ve satıştaki 4C analizinin yapılması çok önemlidir.
Birlikte yaratma sürecinde karşı karşıya gelme faktörünün etkisi
Pazarlama düşüncesi ve uygulamaları, tüketicilerin ihtiyaç ve davranışlarındaki hızlı değişim, teknolojik gelişmeler ve bilgiye ulaşılabilirliğin kolaylaşması sonucunda var olan yaklaşımlarının yeniden ele alınma gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte son dönemlerde tüketiciler, ürünlerin veya hizmetlerin süreçlerinde pasif olmak istemediklerinden dolayı, yeni ürün geliştirmedeki rolleri önemli ölçüde değişmiş ve birlikte yaratma (co-creation) kavramı ortaya çıkmıştır. Birlikte yaratma; diğer bir deyişle kullanıcı için kullanıcı ile birlikte tasarlama yöntemi, firmalar ile tüketicileri yakınlaştıran alternatif ve işbirlikçi bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. Bu çalışma kapsamında, zaman içerisinde kazandığı popülarite ve önem ile birlikte, kavramsal alt yapısını tamamlayamamış olan birlikte yaratma kavramının karşı karşıya gelme faktörü ile etkisi incelenmektedir. Araştırma kapsamında, dönem başı ve sonu olmak üzere seksen üç öğrenciye anket çalışması yapılmış, çıkan sonuçlar analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, edimsel kaynakların kendisinin anlamlı bir şekilde artmamasına rağmen, birlikte yaratma sürecine olan pozitif etkisi görülmüştür. Bununla birlikte, alınan ders sayısının bu süreçte herhangi bir etkisinin olmadığı gözlemlenirken, öğretim üyesi – öğrenci ilişkisinin ise bu sürece etkisi yüksektir. Etkileşim faktörleri olarak ele alınan "alınan ders sayısı" değişkeninin bahsedilen bu ana ilişkiyi değiştirme (modere etme) etkisinin olmadığı da görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Birlikte Yaratma, Karşı Karşıya Gelme, Edimsel Kaynaklar, İlişkisel Pazarlama, Hizmet Sağlayıcı – Tüketici İlişkisi
Birlikte yaratma sürecinde karşı karşıya gelme faktörünün etkisi
Pazarlama düşüncesi ve uygulamaları, tüketicilerin ihtiyaç ve davranışlarındaki hızlı değişim, teknolojik gelişmeler ve bilgiye ulaşılabilirliğin kolaylaşması sonucunda var olan yaklaşımlarının yeniden ele alınma gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte son dönemlerde tüketiciler, ürünlerin veya hizmetlerin süreçlerinde pasif olmak istemediklerinden dolayı, yeni ürün geliştirmedeki rolleri önemli ölçüde değişmiş ve birlikte yaratma (co-creation) kavramı ortaya çıkmıştır. Birlikte yaratma; diğer bir deyişle kullanıcı için kullanıcı ile birlikte tasarlama yöntemi, firmalar ile tüketicileri yakınlaştıran alternatif ve işbirlikçi bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. Bu çalışma kapsamında, zaman içerisinde kazandığı popülarite ve önem ile birlikte, kavramsal alt yapısını tamamlayamamış olan birlikte yaratma kavramının karşı karşıya gelme faktörü ile etkisi incelenmektedir. Araştırma kapsamında, dönem başı ve sonu olmak üzere seksen üç öğrenciye anket çalışması yapılmış, çıkan sonuçlar analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, edimsel kaynakların kendisinin anlamlı bir şekilde artmamasına rağmen, birlikte yaratma sürecine olan pozitif etkisi görülmüştür. Bununla birlikte, alınan ders sayısının bu süreçte herhangi bir etkisinin olmadığı gözlemlenirken, öğretim üyesi – öğrenci ilişkisinin ise bu sürece etkisi yüksektir. Etkileşim faktörleri olarak ele alınan "alınan ders sayısı" değişkeninin bahsedilen bu ana ilişkiyi değiştirme (modere etme) etkisinin olmadığı da görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Birlikte Yaratma, Karşı Karşıya Gelme, Edimsel Kaynaklar, İlişkisel Pazarlama, Hizmet Sağlayıcı – Tüketici İlişkisi
Birlikte yaratma sürecinde karşı karşıya gelme faktörünün etkisi
Pazarlama düşüncesi ve uygulamaları, tüketicilerin ihtiyaç ve davranışlarındaki hızlı değişim, teknolojik gelişmeler ve bilgiye ulaşılabilirliğin kolaylaşması sonucunda var olan yaklaşımlarının yeniden ele alınma gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte son dönemlerde tüketiciler, ürünlerin veya hizmetlerin süreçlerinde pasif olmak istemediklerinden dolayı, yeni ürün geliştirmedeki rolleri önemli ölçüde değişmiş ve birlikte yaratma (co-creation) kavramı ortaya çıkmıştır. Birlikte yaratma; diğer bir deyişle kullanıcı için kullanıcı ile birlikte tasarlama yöntemi, firmalar ile tüketicileri yakınlaştıran alternatif ve işbirlikçi bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. Bu çalışma kapsamında, zaman içerisinde kazandığı popülarite ve önem ile birlikte, kavramsal alt yapısını tamamlayamamış olan birlikte yaratma kavramının karşı karşıya gelme faktörü ile etkisi incelenmektedir. Araştırma kapsamında, dönem başı ve sonu olmak üzere seksen üç öğrenciye anket çalışması yapılmış, çıkan sonuçlar analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, edimsel kaynakların kendisinin anlamlı bir şekilde artmamasına rağmen, birlikte yaratma sürecine olan pozitif etkisi görülmüştür. Bununla birlikte, alınan ders sayısının bu süreçte herhangi bir etkisinin olmadığı gözlemlenirken, öğretim üyesi – öğrenci ilişkisinin ise bu sürece etkisi yüksektir. Etkileşim faktörleri olarak ele alınan "alınan ders sayısı" değişkeninin bahsedilen bu ana ilişkiyi değiştirme (modere etme) etkisinin olmadığı da görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Birlikte Yaratma, Karşı Karşıya Gelme, Edimsel Kaynaklar, İlişkisel Pazarlama, Hizmet Sağlayıcı – Tüketici İlişkisi
Edimsel kaynaklar ve birlikte yaratma ilişkisinde normatif beklentilerin etkisi
Zamanla farklılaşan pazarlama anlayışlarına yeni bir bakış açısı kazandıran birlikte değer yaratma (co-creation) kavramı pazarlama literatüründe önemli bir yere sahip olmuştur. Bu sebeple bu çalışma birlikte değer yaratma kavramının edimsel kaynaklar ve sosyal norm kavramlarıyla olan etkileşimlerini incelemektedir. Dolayısıyla edimsel kaynakların birlikte yaratmaya olan pozitif etkisini ve normatif beklentinin bu etkileşimde olan rolüne bakmaktadır. Sosyal norm beklentisinin yüksek ya da düşük olduğu meslek gruplarında edimsel kaynakların birlikte değer yaratmaya olan etkisi ve bu etkide bir değişiklik olup olmadığı analiz edilmektedir. Ön test verilerine göre belirlenen saygı, dürüstlük, güler yüzlülük ve ilgi normlarının beklentisinin hangi mesleklerde yüksek ve düşük olduğu belirlenmiştir. Normatif beklentilerin düşük olduğu meslek grupları benzinlik görevlisi ve süpermarket kasiyeri; normatif beklentinin yüksek olduğu meslek grupları ise çocuk bakıcısı ve doktordur. Birlikte değer yaratmayı ölçümlemek konusunda getirilen yaklaşım ve bu yaklaşıma göre belirlenen meslek grupları çok büyük önem taşımaktadır. Her biri kendi ortak değer yaratma öğesini içerisinde barındırmaktadır ve birlikte değer yaratma kavramı mesleklerden de bağımsız olarak da ele alınabilmektedir. Normatif beklentinin yüksek olduğu doktor ya da çocuk bakıcısı mesleklerinde, yüksek normatif beklentiden dolayı kişiler kendi edimsel kaynaklarını hizmet ilişkisinde etkileşime katmamaktadırlar. Bu durumda kişiler kendi mevcut olan edimsel kaynaklarıyla birlikte değer yaratmaya devam ettiklerinden dolayı edimsel kaynakların birlikte değer yaratmayı artıran bir etkisi bulunmamaktadır. Bu durumun aksine normatif beklentinin düşük olduğu benzinlik görevlisi ya da süpermarket kasiyeri mesleklerinde, düşük beklentiden dolayı kişiler kendi edimsel kaynaklarını hizmet ilişkisinde etkileşime dâhil etmektedirler. Yani düşük norm beklentisinin olduğu meslek gruplarında edimsel kaynakların birlikte yaratmayı artırmadığı ancak edimsel kaynakların birlikte değer yaratmaya olan etkisinin normatif beklentinin yüksek olduğu mesleklere kıyasla daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Birlikte Değer Yaratma, Edimsel Kaynaklar, Sosyal Norm, Etkileşim, Normatif Beklenti
Pazarlama performansının ölçümlenmesine yönelik metod geliştirilmesi
Bu çalışmada pazarlama performans ölçümü, geçmiş çalışmaların aksine belirlenen organizasyonlardaki çalışanların gözünden değil tüketicilerin gözünden ele alınmış ve incelenmiştir. Araştırma kapsamında nitel araştırma yöntemlerinden mülakatlar projektif teknik kullanılmadan yapılmıştır. İlk etapta 15 kişiye uygulanan bu mülakatlar neticesinde otomotiv, hazır giyim, kahve evi ve hava yolu sektörlerindeki kritik başarı faktörleri tespit edilmiş ve sonrasında 64 kişiye anket çalışması uygulanmıştır. Çalışmaların bulguları sektörün kritik başarı faktörlerine odaklı yapılacak çalışmaların organizasyonların marka değerini artıracağını desteklemekle birlikte, ne oranda etkileyeceği sektör ve marka bazında değişiklik göstermektedir. Kritik başarı faktörü ve marka değeri ilişkisinin yanı sıra ciro/çalışan ve pazar payı değerleri de organizasyonların pazarlama performansı değerlendirmesinde önemli bir içerik olduğu sonucu çıkarılmıştır.
İkinci el ürün pazarında tüketici davranışının incelenmesi
İkinci el ürünlerin popülerliği giderek artmaktadır ve ikinci el pazarı gelişen bir sektör haline gelmektedir. Tüketiciler özellikle otomobiller, apartmanlar, giysiler ve aksesuarlarda ikinci el ürünleri tercih etmektedir. Ekonomi, sürdürülebilirlik ve psikolojik ve demografik faktörler ikinci el ürün satın alma kararlarını büyük ölçüde etkilemektedir. Bu çalışma, ikinci el satın alma kararlarını etkileyen motivasyonları ve bunların ikinci el firmalar üzerindeki önemli etkilerini incelemektedir.
Süpermarket (Hizmet) sektöründe satış personelinin tavsiye verme davranışının ortak yaratıma (Co-creation) etkisi
Teknolojik gelişim, dijitalleşme, markaların küreselleşmesi gibi gelişen dünyadaki yeni parametreler tüketici profillerinde farklılaşmaya neden olan kavramların başında gelmektedirler. Bu durum günümüz işletmelerinin yönetim, pazarlama strateji ve uygulamalarında birçok değişiklik yapmalarını gerektirmektedir. Öznelliğin ve bireyselliğin ön plana çıktığı tüketici profillerinde, tüketiciler kendilerine sunulan ürün ve hizmetleri sadece almak yerine, kendilerini daha ön plana çıkartarak sürecin içine dahil olmayı istemektedirler. Özellikle iletişim ve sosyal medya gibi mecraların yaygın kullanımının getirdiği avantajı kullanan tüketiciler, işin içine dahil olma, ortak yaratma sürecine doğrudan katılmaktadırlar. Böyle bir ortamda tüketiciye değer yaratan firmalar, tüketicinin o değeri almasını beklemeyi bırakıp, tüketiciyi o değeri yaratma sürecine dahil ederek pazarlama faaliyetlerini sürdürmektedirler. Bu çalışma kapsamında, 21. yüzyıl iş dünyasında kazandığı popülarite ve önemini gittikçe arttıran bir kavram olarak ortaya çıkan ortak yaratma (co-creation) kavramı ile hizmet sektöründe hizmet sağlayıcının tavsiye verip vermeme durumuna göre ortak yaratmaya olan etkisi incelenmektedir. Araştırma kapsamında satış personeli ve müşterinin özelliklerinin ortak yaratmaya (co-creation) etkisini incelemek amacıyla teorik örneklem uygulaması yapılmıştır. Anket yaş ortalaması 41 olan, 24'ü kadın ve 18'i erkek toplam 42 kişiye yapılmıştır. Yapılan teorik örneklemde açık uçlu sorular sorularak müşteri ve satış personelinin özelliklerinin ortak yaratmaya olan etkisi ve hangi tür ürünlerde ortak yaratmaya olan etkinin daha düşük ve yüksek olduğu saptanmaya çalışılmıştır. Yapılan teorik örneklem sonucunda, açık uçlu sorulara verilen cevapta kasap ve/veya şarküteri ürün gruplarında tavsiye almaya daha çok ihtiyaç duyulduğu, bakliyat gurubunda ise tavsiye alıp vermeye görece daha az ihtiyaç duyulduğu sonucuna varılmıştır. Yapılan teorik örneklem sonucundaki analizlere dayandırılarak oluşturulan anket soruları, yaş ortalaması 25 olan ve yüzde 55'i kadın olan 278 kişiye uygulanmıştır. Anket sonuçları analiz edildiğinde, satış personelinin tavsiye verme davranışının, olumlu hizmet çıktıları üzerinde doğrudan bir etkisi olduğu görülmektedir. Ayrıca ortak yaratma davranışı, bu iki değişken arasına girerek aracı değişken olarak doğrudan olumlu hizmet çıktılarını etkilemektedir. Etkileşim faktörleri olarak ele alınan satış görevlisinin özelliklerine önem verme ve markette sosyalleşme değişkenlerinin bu ana ilişkiyi değiştirme (modere etme) etkisinin olduğu görülmüştür.
Coğrafı̇ ı̇şaretlı̇ ürünlerde markalaşma ve pazarlama stratejı̇lerı̇ üzerı̇ne bı̇r çalışma
Coğrafi İşaret kavramı, kendine has ayırt edici özellikleri sebebiyle belirli bir coğrafya ile özdeşleşen ürünleri tanımlamak için kullanılmaktadır. Ürünün bütünleştiği coğrafi bölgenin de katkısıyla ortaya çıkan ürün ayrıcalığının, coğrafi işaret tescili ile korunması ve tanıtılması, ticarette ve tüketici pazarında giderek önem kazanan bir konudur. Coğrafi işaret, ürünleri nitelendirmek ve tüketiciye tanıtmak için önemli ve etkin bir araçtır, tüketicilerin satın alma kararında rol almaktadır. Coğrafi işaret taşıyan ürünler tüketici pazarında farklı değerlendirilmekte ve kendisine benzer özelliklerdeki muadillerine göre pazarda daha güçlü konumdadır. Coğrafi işaretler kendilerini tüketici pazarında özel kılan ürünlerdir.Coğrafi işaretli ürünlerin tüketici tarafından bilinirliğinin artması ile bu ürünlerin kendi ayrıcalıklı pazarlarının yaratılması mümkündür. Bu doğrultuda coğrafi işaretli ürünlerde markalaşmanın sağlanmasını amaçlayan bu çalışmanın coğrafi işaretli ürünlerin pazarlamasında geliştirilecek yeni stratejilere yön vereceği düşünülmektedir. Coğrafi işaretli ürünlerin pazarlanmasında rol oynayan parametrelerin etkilerinin bilinmesi güçlü bir pazarlama stratejisi için önemli bir basamak olacaktır.
Hediyenin uygunluğunun ve hediye verilen ortamın, hediyeden duyulan memnuniyete, sosyal ilişkiye ve hediyeye karşılık verme isteğine olan etkisi
Bu çalışmanın amacı, tüketici davranışlarında genellikle kültürel olarak ele alınan hediyeleşme kavramını, sosyal ve psikolojik açıdan inceleyerek yazına bir katkıda bulunmaktır. Bu amaçla, hediye alan ve veren arasındaki ilişkinin uygun ve uygun olmayan hediye sonrasında nasıl değiştiğini tespit etmeye yönelik, senaryoya dayalı deneysel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, hediye verilen ortamda hediye alan kişinin tek başına olduğu, sevdiği ve sevmediği bir kişinin olduğu, ayrıca, sevdiği ve sevmediği birçok kişinin olduğu ortamlar arasında karşılaştırma da yapılarak ilginç farklar elde edilmiştir. Tezde hediyenin uygunluğu ve hediye verilen ortamın; sosyal ilişkiye, hediyeden duyulan memnuniyete ve hediyeye karşılık vermek isteğine olan etkisi üzerinde çalışılmıştır. Bu inceleme için bir özel üniversitenin çoğunluğun yaş aralığı 18-26 olan 459 öğrencisine yüz yüze anket yapılmıştır. Bu öğrencilerden elde edilen veriler SPSS programına yüklenmiş, öncelikle anket soruları için güvenilirlik testi sonrasında ise; veriler üzerinden bağımsız örneklem t-test ve eşleştirilmiş örneklem testi uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda dikkat çeken bir bulgu, hediyenin uygun bulunmaması durumunda bu uygunsuz hediyenin sosyal ilişki üzerinde olumsuz bir etki gösterdiğini ortaya koymuştur. Daha sonra veri üzerinden gerekli regresyon analizleri yapılmış, hediye verilen ortamda diğer kişilerin varlığının mevcut sosyal ilişkiye olumsuz bir etkisi olduğu da anlaşılmıştır. Son olarak, bağımsız bir değişken olarak toplumsal cinsiyet ele alındığında, hediyenin uygunluğu ve hediye verilen ortamın, hediyeden duyulan memnuniyet ve sosyal ilişki açısından cinsiyetler arası farkın az olduğu, fakat hediyeye karşılık verme isteğinde anlamlı bir farkın güçlü olduğu bulgulanmıştır. Tüm bu sonuçlar doğrultusunda araştırmacılara ve bu bilgilerin faydalı olacağı düşülen uygulayıcılara birtakım tavsiyeler verilmiş ve gelecekteki çalışmalar için hediyenin fiyatı, hediye alan ve veren kişilerin beklentileri arasındaki varsa tezatlık veya benzerlik durumları, hediyenin Türk kültüründeki yeri ve önemi de baz alınarak incelenebilecek daha kapsamlı çalışmalar benzeri öneriler getirilmiştir.
Hediyenin uygunluğunun ve hediye verilen ortamın, hediyeden duyulan memnuniyete, sosyal ilişkiye ve hediyeye karşılık verme isteğine olan etkisi
Bu çalışmanın amacı, tüketici davranışlarında genellikle kültürel olarak ele alınan hediyeleşme kavramını, sosyal ve psikolojik açıdan inceleyerek yazına bir katkıda bulunmaktır. Bu amaçla, hediye alan ve veren arasındaki ilişkinin uygun ve uygun olmayan hediye sonrasında nasıl değiştiğini tespit etmeye yönelik, senaryoya dayalı deneysel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, hediye verilen ortamda hediye alan kişinin tek başına olduğu, sevdiği ve sevmediği bir kişinin olduğu, ayrıca, sevdiği ve sevmediği birçok kişinin olduğu ortamlar arasında karşılaştırma da yapılarak ilginç farklar elde edilmiştir. Tezde hediyenin uygunluğu ve hediye verilen ortamın; sosyal ilişkiye, hediyeden duyulan memnuniyete ve hediyeye karşılık vermek isteğine olan etkisi üzerinde çalışılmıştır. Bu inceleme için bir özel üniversitenin çoğunluğun yaş aralığı 18-26 olan 459 öğrencisine yüz yüze anket yapılmıştır. Bu öğrencilerden elde edilen veriler SPSS programına yüklenmiş, öncelikle anket soruları için güvenilirlik testi sonrasında ise; veriler üzerinden bağımsız örneklem t-test ve eşleştirilmiş örneklem testi uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda dikkat çeken bir bulgu, hediyenin uygun bulunmaması durumunda bu uygunsuz hediyenin sosyal ilişki üzerinde olumsuz bir etki gösterdiğini ortaya koymuştur. Daha sonra veri üzerinden gerekli regresyon analizleri yapılmış, hediye verilen ortamda diğer kişilerin varlığının mevcut sosyal ilişkiye olumsuz bir etkisi olduğu da anlaşılmıştır. Son olarak, bağımsız bir değişken olarak toplumsal cinsiyet ele alındığında, hediyenin uygunluğu ve hediye verilen ortamın, hediyeden duyulan memnuniyet ve sosyal ilişki açısından cinsiyetler arası farkın az olduğu, fakat hediyeye karşılık verme isteğinde anlamlı bir farkın güçlü olduğu bulgulanmıştır. Tüm bu sonuçlar doğrultusunda araştırmacılara ve bu bilgilerin faydalı olacağı düşülen uygulayıcılara birtakım tavsiyeler verilmiş ve gelecekteki çalışmalar için hediyenin fiyatı, hediye alan ve veren kişilerin beklentileri arasındaki varsa tezatlık veya benzerlik durumları, hediyenin Türk kültüründeki yeri ve önemi de baz alınarak incelenebilecek daha kapsamlı çalışmalar benzeri öneriler getirilmiştir.
Hediyenin uygunluğunun ve hediye verilen ortamın, hediyeden duyulan memnuniyete, sosyal ilişkiye ve hediyeye karşılık verme isteğine olan etkisi
Bu çalışmanın amacı, tüketici davranışlarında genellikle kültürel olarak ele alınan hediyeleşme kavramını, sosyal ve psikolojik açıdan inceleyerek yazına bir katkıda bulunmaktır. Bu amaçla, hediye alan ve veren arasındaki ilişkinin uygun ve uygun olmayan hediye sonrasında nasıl değiştiğini tespit etmeye yönelik, senaryoya dayalı deneysel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, hediye verilen ortamda hediye alan kişinin tek başına olduğu, sevdiği ve sevmediği bir kişinin olduğu, ayrıca, sevdiği ve sevmediği birçok kişinin olduğu ortamlar arasında karşılaştırma da yapılarak ilginç farklar elde edilmiştir. Tezde hediyenin uygunluğu ve hediye verilen ortamın; sosyal ilişkiye, hediyeden duyulan memnuniyete ve hediyeye karşılık vermek isteğine olan etkisi üzerinde çalışılmıştır. Bu inceleme için bir özel üniversitenin çoğunluğun yaş aralığı 18-26 olan 459 öğrencisine yüz yüze anket yapılmıştır. Bu öğrencilerden elde edilen veriler SPSS programına yüklenmiş, öncelikle anket soruları için güvenilirlik testi sonrasında ise; veriler üzerinden bağımsız örneklem t-test ve eşleştirilmiş örneklem testi uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda dikkat çeken bir bulgu, hediyenin uygun bulunmaması durumunda bu uygunsuz hediyenin sosyal ilişki üzerinde olumsuz bir etki gösterdiğini ortaya koymuştur. Daha sonra veri üzerinden gerekli regresyon analizleri yapılmış, hediye verilen ortamda diğer kişilerin varlığının mevcut sosyal ilişkiye olumsuz bir etkisi olduğu da anlaşılmıştır. Son olarak, bağımsız bir değişken olarak toplumsal cinsiyet ele alındığında, hediyenin uygunluğu ve hediye verilen ortamın, hediyeden duyulan memnuniyet ve sosyal ilişki açısından cinsiyetler arası farkın az olduğu, fakat hediyeye karşılık verme isteğinde anlamlı bir farkın güçlü olduğu bulgulanmıştır. Tüm bu sonuçlar doğrultusunda araştırmacılara ve bu bilgilerin faydalı olacağı düşülen uygulayıcılara birtakım tavsiyeler verilmiş ve gelecekteki çalışmalar için hediyenin fiyatı, hediye alan ve veren kişilerin beklentileri arasındaki varsa tezatlık veya benzerlik durumları, hediyenin Türk kültüründeki yeri ve önemi de baz alınarak incelenebilecek daha kapsamlı çalışmalar benzeri öneriler getirilmiştir.
Mizah unsuru içeren ürünlerin tüketilmesindeki motivasyonlar: Keşifsel bir çalışma
Bu çalışmada mizah, geçmiş pazarlama araştırmalarının aksine tutundurmada kullanılan bir araç olarak değil tüketimin ana unsuru olarak ele alınmış ve mizah unsuru içeren mal ve hizmetlerin tüketilme motivasyonları incelenmiştir. Araştırma kapsamında nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar yansıtmalı tekniklerle beraber kullanılmıştır. On beş kişiden toplanan veriler kapsamında açık ve eksensel kodlama uygulanarak araştırma bulgularına ulaşılmıştır. Çalışmanın bulguları; mizah teorilerine yönelik oluşturulan kuramsal çerçeveyi desteklemekle birlikte, pazarlama araştırmalarında hazcı, sembolik ve politik tüketim kavramları ile ortak unsurlar barındırması açısından önem teşkil etmektedir. Bulgular kültürel sermayesi yüksek olan eğitimli ve genç tüketicilerin mizahı sanat, rahatlama, kimlik sembolü, iletişim ve ifade özgürlüğü olmak üzere beş amaçla kullandığını göstermektedir. Ayrıca tüketicilerin mizahı tüketmesinde bilişsel ihtiyacı karşılamasının, toplumu yansıtmasının, absürtlüğün, içtenliğin ve mizahın araç olarak kullanılmasının olumlu etkilerinin olduğu ortaya çıkarken; gücendirme riski olan hassas konular ve psikolojik yakınlık söz konusu olduğunda tüketicilerin mizahtan kaçınabileceği ve bu bağlamda samimiyet derecesi ile içinde bulunulan sosyal bağlamın da önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: mizah, hazcı tüketim, sembolik tüketim, politik tüketim,gücendirme