Theses supervised by Prof. Dr. Rezan Karakaş
19 theses · Siirt University, Batman University
"Diyarbakır Efsaneleri" adlı eserde yer alan söz varlığının Türkçe öğretimi açısından incelenmesi
Geçmişten günümüze sözlü ve yazılı olarak aktarılarak gelmiş olan efsaneler toplumların kültürel birikiminin en somut örneklerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Efsaneler toplumun kültürel özelliklerini bireye aktarımını sağlamada önemli bir materyaldir. Bu materyaller toplumun milli hafızasında doğup, gelişmiş ve önemli bir yer edinmiştir. Topluma ait kültürel özelliklerin bireye aktarılması sürecinde de bu materyallerin kullanılmasının faydalı olacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada Muhsine Helimoğlu Yavuz'un "Diyarbakır Efsaneleri" adlı eserinin söz varlığının ortaya çıkarılması ve bu söz varlığının Türkçe öğretimine olan katkısının belirlenmesi amaçlanmıştır. Türkçenin söz varlığı incelenmiş olup ardından "Diyarbakır Efsaneleri" adlı kitapta yer alan söz varlıkları ile bağdaştırılıp incelenmeye çalışılmıştır. Diyarbakır Efsanelerinden eğitim sürecinde nasıl faydalanılacağı ve hangi yönden öğrencilere ne tür kazanımlar sağlayacağı alt başlıklarla açıklanmaya çalışılmıştır. Nitel bir araştırma olan bu çalışmada veriler doküman incelemesi ile toplanmıştır. Veriler toplandıktan sonra sonuçlar değerlendirilmiş ve elde edilen bilgiler vasıtasıyla genellemeler yapılmıştır. Sonuç tümevarım yoluyla ortaya çıkarılmıştır. Araştırma konusuyla ilgili Muhsine Helimoğlu Yavuz'un Diyarbakır Efsaneleri adlı kitabı, süreli yayınlar, internet kaynakları incelenmiştir. Gözlem, literatür tarama ve doküman inceleme tekniklerinden yararlanılmıştır. Eserde söz varlığı ögeleri atasözü, deyim, ikileme, kalıplaşmış ifadeler, terim sözcükler, yabancı sözcükler, yöresel sözcükler ve özel adlar olarak belirlenmiştir. Bu söz varlıklarının Türkçe Öğretim Programındaki genel amaçlara ve Türkçe dersindeki kazanımlara ne ölçüde katkı sağlayabileceği belirlenmeye çalışılmıştır.
Çocuk edebiyatı ve mitoloji: Dilge Güney örneği
İnsanlık; geçmişi, dünyanın oluşumunu, ayın, güneşin, yıldızların nereden geldiği ve nasıl oluştuğunu merak etmiştir. Merak etmekle kalmamış bunları ve oluşumlarını açıklamaya çalışmıştır. İşte bu merak ve açıklamalarla mitolojiler ortaya çıkmıştır. Bunun için mitolojiler yaratılışları anlatan ve açıklayan hikâyeler olarak tanımlanabilir. Mitolojiler incelendiğinde ait oldukları kültürlerin ortak değerleri olan tanrıların, kahramanların başlarından geçenleri anlattıkları görülür. İnsanlar, bunları anlatırken aynı zamanda kendi hayallerini de eklemiştir. Böylelikle mitolojiler gerçeklemesi imkânsız hayallerle zenginleşerek ilgi odağı olmuştur. Çünkü içlerinde bireylerin ilgisini çeken birçok unsuru barındırmışlardır. Çocuk edebiyatı da öznesi çocuk olduğu için zengin hayal gücü ürünü olan mitolojiye ilgi duymuştur. Olağanüstü güçlere sahip kahramanlar, doğal olarak çocukların ilgisini çekmiştir. Bu nedenle çocuk edebiyatı yazarları, kurgusal anlatıya zenginlik katmak için eserlerinde mitolojiden yararlanmaya başlamışlardır. Çocuklara kavratılmak istenen olumlu davranışlar ve yapılması uygun olmayan davranışlar mitolojik ögeler kullanılarak anlatılmıştır. Böylelikle çocukları hem eğlendirmek hem de eğlendirerek düşünmelerini sağlayıp hayatla ilgili yorumlar yapmaları amaçlanmıştır. Çocuk edebiyatı alanında eserler veren ve bu eserlerinde mitolojiyi kullanan yazarlardan biri de Dilge GÜNEY'dir. Çalışmada Dilge GÜNEY'in bütün eserleri incelenerek yazarın mitolojiyi ve mitolojik unsurları nasıl kullandığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu mitolojik unsurların çocuklar için uygun olup olmadığı üzerinde durulmuştur. Belirlenen mitolojik unsurlar hakkında bilgiler kısaca açıklanarak kullanıldıkları eserlerde özelliklerine uygun kullanılıp kullanılmadığı incelenmiştir. Bu bağlamda çalışma nitel araştırma modellerinden doküman incelemesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmada Dilge GÜNEY'in eserlerinde kullandığı mitolojik unsurlar incelenerek bu unsurların eserlere yaptığı katkılar incelenmeye çalışılmıştır. Yazarın mitolojiyi kullandığı eserlerin kullanmadığı eserlere göre içerik açısından daha zengin ve ilgi çekici olabileceği düşünülmektedir. Bu özelliklerinden dolayı çocuklar mitolojik unsurların kullanıldığı eserlere daha fazla yönelebilirler. Böylelikle mitolojik unsurların kullanıldığı eserlerin çocukların hayal dünyalarının zenginleşmesine, yaratıcı düşüncelerinin gelişmesine ve kelime hazinelerinin artmasına katkı sunabileceği sonucuna ulaşılabilir. Aynı zamanda çocukların hem kendi kültürlerine hem de diğer kültürlere ait değerleri öğrenmelerinde mitolojinin önemli bir yeri olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Dilge GÜNEY, Edebiyat, Çocuk Edebiyatı, Mitoloji, Çocuk Edebiyatı ve Mitoloji.
Diyarbakır merkez ve çevresi (ilçeleri) halk hekimliği
Bu çalışma Diyarbakır ili halk hekimliği yöntem ve uygulamalarını içermektedir. Araştırmanın sınırı Diyarbakır merkez ve çevresini (ilçelerini) kapsamaktadır. Çalışmanın içeriği üç bölümden oluşmaktadır. Araştırmanın birinci bölümünde giriş, araştırmanın konusu, amacı, sınırı, metodu, fiziki özellikleri, tarihi, sosyo-kültürel ve ekonomik yapısı ele alınmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde halk hekimliği tanımı, modern tıp, geleneksel tıp ve Anadolu'da halk hekimliği açıklanmaktadır. İkinci bölümün devamında halk hekimliği üzerinde internetin-televizyonun etkisi, şaman, baksı, kam, otacı, nefes verme-üfürük, ocak-ocaklı, yatır-türbeler açıklanmıştır. Halk hekimliğinde kullanılan terimler ve tedavi yöntemleri alt başlıklar halinde belirtilmiştir. Halk hekimliği çerçevesinde yazılan tez ve kitaplara yer verilmiştir. Araştırma sınırları içerisinde daha önce yapılan halk hekimliği çalışmalarının içeriği hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde ise Diyarbakır halk hekimliğinde hastalıklar, tedavi yöntemleri ve Diyarbakır'da halk hekimliği çerçevesinde yatır, türbe ve şifalı sular ele alınmaktadır. Bu bölümde hastalıklar günümüz tıbbına uygun sınıflandırılıp açıklanmıştır. Yatır ve türbelerin birer sağaltım merkezi olarak günümüze kadar işlevini koruduğu görülmektedir. Araştırma bölgesindeki şifalı sularına ve hastalıklara faydaları hakkında bilgilere yer verilmektedir. Araştırmamızda tedavi amaçlı kullanılan bitkiler ve yöresel isimleri belirtilmiştir. Üçüncü bölümün sonunda sonuç kısmı, kaynakça ve eklere yer verilerek çalışma sonlandırılmıştır.
Yücel Feyzioğlu'nun masallarının millî kültürümüz teması bağlamında incelenmesi
Sözlü halk edebiyatının önemli türlerinden biri olan masallar, bir milletin kültürel kimliğini oluşturan, maddi ve manevî unsurları içinde barındıran önemli anlatılardır. Masallar aracılığıyla millî kültür unsurları nesilden nesile aktarılır, toplumsal değerler korunur ve kültürel hafıza canlı tutulur. Bu bağlamda, eğitim sisteminin temel hedeflerinden biri de millî kültür bilincini öğrencilere kazandırmak ve bunu edebî eserler aracılığıyla desteklemektir. Bu çalışmada, Yücel Feyzioğlu'nun masal kitaplarının 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı'ndaki "millî kültürümüz" teması çerçevesinde incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi ve içerik analizi kullanılarak gerçekleştirilmiş olup Sihirli Limon, Sultan Süleyman, Her Şey Oyunla Başladı, Ayıkulak, Hıdırellez Geliyor, Lokman Hekim, Keloğlan ile Kahkaha Hanım adlı yedi masal kitabıyla sınırlandırılmıştır. Elde edilen bulgular, Feyzioğlu'nun masallarında millî kültür unsurlarına geniş yer verildiğini, bu eserlerin eğitim sürecinde kültürel mirasın aktarımına katkı sağlayabileceğini ve ders kitaplarında yardımcı kaynak olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır. Bu masalların içerdiği kültürel unsurlar sınıflandırılmış ve eğitsel işlevleri ele alınmıştır. Eserlerde yer alan millî kültür unsurlarının millî kültür bilincinin kazandırılması sürecinde anne, baba ve eğitim camiasına rehber olma niteliği taşıdığı tespit edilmiştir.
Çocuk edebiyatı ve masal: Viranşehir'de anlatılan masallar
Bu çalışma, Şanlıurfa'nın Viranşehir ilçesinde anlatılan masalların çocuk edebiyatı temel ilkeleri bakımından incelenmesini konu almaktadır. Bu kapsamda bölgede bilinen 17 masal, nitel araştırma yaklaşımı kullanılarak çözümlenmiştir. Masallar içerik özellikleri olan konu, izlek(tema), kahramanlar(karakterler), iletiler, dil ve anlatım, çevre(mekân), eğitsel ilkeler başlığı altında detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışma sonucunda masalların çocuk edebiyatına uygun olup olmadığı tek tek ele alınıp çözümlenmiştir. İlk olarak çocuk edebiyatı temel ilkeleri bakımından uygun olan masallar tespit edilmiştir. Daha sonra ana fikir ve iletiler açısından çocuklara kötü örnekler oluşturan, şiddet olaylarına yoğun bir şekilde yer veren masallar tespit edilmiştir. Son olarak çalışmada yer alan masalların ana fikir ve ileti yönünden çocuklara uygun olduğu ancak bazı argo kelimeler ve olumsuz davranışların anlatıma hâkim olmasından bu masalların düzeltilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Çocuklara kötü örnek olan masalların nasıl düzeltilebileceği belirtilmiştir.
Abdurrahman Cahit Zarifoğlu'nun "Ağaçkakanlar" adlı eserinin kelime grupları ve Türkçe eğitimi açısından değerlendirilmesi
Dil; insanlık tarihinin başlangıcından günümüze kadar sosyalleşme, iletişim ve kültürel aktarımın en önemli araçlarından biri olmuştur. Toplumlar, kendi kültürel ve sosyolojik özelliklerini gelecek kuşaklara dil aracılığıyla aktarmıştır. Türk toplumu da bu çerçevede maddi ve manevi kültürünü doğru bir şekilde iletmek için ana dilini, dilin kendine has kurallarıyla öğretmeye önem vermiştir. Bu bağlamda Türkçenin kendi kuralları doğrultusunda öğretimini günümüzde MEB'e bağlı eğitim kurumları üstlenmiştir. Bu kurumların her kademesinde Türkçe gramerinin farklı bir boyutu ön plana çıkmaktadır. Bunlardan biri de ortaokul seviyesindeki ifade zenginliğini ve anlatım gücünü artıran kelime gruplarıdır. Ancak Türk çocuk edebiyatımız geniş eser yelpazesine sahip olmasına rağmen Türkçede kelime grupları öğretimi için örnek metinlerin sayısının yeterli olmadığı dikkat çekmektedir. Bu eksiklik, öğretmenler ve öğrenciler için uygun materyaller geliştirilmesi gerekliliğini gün yüzüne çıkarmaktadır. Buna istinaden çalışmamızda Türk edebiyatının önemli isimlerinden Abdurrahman Cahit Zarifoğlu'nun çocuk edebiyatı kapsamında yazdığı "Ağaçkakanlar" adlı eserindeki kelime gruplarını, Türkçe eğitimi açısından değerlendirmek amaçlanmıştır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden betimsel durum çalışması esas alınmış; verilerin toplanmasında doküman inceleme, çözümlenmesinde ise içerik analizi yöntemi benimsenmiştir. Bu bağlamda ilk olarak "Ağaçkakanlar" adlı eserde bulunan cümleler, daha sonra belirlenen cümlelerdeki ögeler, akabinde bu ögelerdeki kelime grupları tespit edilmiştir. Ancak araştırma süreci içinde yapılan literatür taramasında kelime gruplarının tanım ve tasnifi konusunda uzmanlar arasında tam bir görüş birliği olmadığı görülmüştür. Bu nedenle çalışmada kelime gruplarının tanımı ve tasnifi için Prof. Dr. Leylâ Karahan'ın "Türkçede Söz Dizimi" adlı eseri esas alınmıştır. Ayrıca Karahan'ın tasnifine göre tespit edilen kelime gruplarının frekans ve yüzde oranları belirlenerek bulgular bölümünde tablolar aracılığıyla sunulmuştur. Araştırmadan elde edilen verilerle ulaşılan sonuçlar, literatürdeki diğer çalışmalarla benzer ve farklı yönler çerçevesinde tartışmaya açılmıştır. Yapılan inceleme ile tartışma neticesinde Zarifoğlu'nun eserinde tüm kelime gruplarına örnek teşkil eden bir kullanım bulunduğu ve bu eserin Türkçe eğitiminde kelime grupları öğretimi için materyal olarak kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Asuman Portakal'ın eserlerinin on kök değer açısından incelenmesi
Değerler eğitimi, çağdaş eğitim sistemimizde yer alan en önemli konulardan biri olmuştur. Popüler kültürün sosyal medya araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte etkisini artırması, toplumların kültürlerini korumak adına değerler eğitimi alanına yoğunlaşmasını beraberinde getirmiştir. Kültür ve değer aktarımı konusunda geçmişten günümüze kadar en etkin disiplinlerden biri olan edebiyat, bu alanda da barındırdığı yazılı ve sözlü eserlerle değerler eğitimine doğrudan katkı sunmaktadır. Değerler eğitimi için bir araç niteliğinde olan edebî eserlerin kullanılabilirliğini temel alan birçok çalışma yapılmış, eserlerin uygun olup olmadığı incelenmiştir. Öğrencilerin şuurlu ve sorumluluk sahibi vatandaşlar olarak yetişmeleri için söz konusu değerler "on kök değer" olarak müfredat içine serpiştirilmiştir. Ayrıca çocuk edebiyatı yazarları da eserlerinde bu bağlamda çalışmalar yapmaktadırlar. Asuman PORTAKAL da bu yazarlardan biridir. Bu çalışmada Asuman Portakal'ın tüm kitapları 2019 Türkçe Öğretim Programında yer verilen on kök değer (adalet, dostluk, dürüstlük, özdenetim, sabır, saygı, sevgi, vatanseverlik, yardımseverlik, sorumluluk) açısından incelenmiştir. Çalışmamızda, nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Bulgular bölümünde ilgili değer başlığı altında elde edilen veriler metinlerden örneklerle sunulmuştur. Çalışmamızda elde edilen bulgulardan yola çıkılarak Asuman Portakal'ın incelenen çocuk kitaplarının on kök değeri ne derece yansıttığı üzerinde değerlendirilmelerde bulunulmuştur. Yazarın anlatılarında özellikle özdenetim değerinin yoğun olup olmadığı tartışılmış ve bu eserlerin değerler eğitimi açısından kullanılabilecek nitelikte metinler olup olmadığı üzerinde durulmuştur.
Değerler eğitimi bağlamında Almila Aydın'ın çocuk romanlarının analizi
Bu araştırmada son dönem çocuk edebiyatı yazarlarından Almıla AYDIN'ın seçilmiş olan kitaplarının değerler eğitimi açısından incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmada, eserlerde Milli Eğitim Bakanlığının 2017'de Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programında belirlediği 10 kök değerler içinde yer alan adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik yardımseverlik değerlerinden hangilerine ve ne sıklıkta yer verdiğini tespit etmek araştırmanın alt amaçlarını oluşturmaktadır. Bu kapsamda, Esrarengiz Kelimeler, Malikânedeki Yabancı, Kadim Şehrin Şifreleri, Tapınaktaki Sır, Safir Taşlı Maske, Macera Peşinde, Palmiye Sokak No. 5, Eski Evin Kiracıları, Saklı Hazine ve Elmas Broş kitapları analiz edilmiştir. Seçilen kitaplar ortaokul seviyesindeki çocuklara hitap etmektedir. Araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Kitaplardaki değerler tespit edilerek elde edilen veriler not edilmiştir. Değerler tanımlanarak incelenen eserlerdeki iletiler sayfa numaralarıyla her değere ait tabloya yansıtılmıştır. 10 kök değer içerisinde en fazla dostluk değerinin işlendiği tespit edilmiştir. Sorumluluk değeriyle ilgili iletilere diğer değerlere oranla daha az rastlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Almıla Aydın, Değer, Değerler Eğitimi
Ortaokul türkçe ders kitaplarında halk bilimi unsurları
Millî kültürün ve değerlerin aktarılması, evrensel kültür ve değerleri benimseyebilen bir nesil yetiştirmek ve onları çağdaş medeniyete taşımak, Türkiye'de ve diğer birçok ülkede her geçen gün daha büyük bir zorluk haline gelmektedir. Bu süreçte kültürel kimliğin oluşması ve devamlılığını sürdürmesi, halk kültürü ürünleri tarafından üstlenilen temel bir rol oynamaktadır. Halk bilimi, toplumun karakterini ve birliğini belirleme konusunda önemli bir faktör olarak kabul edilmektedir. Efsane, destan, masal, fıkra gibi halk edebiyatı ürünleri, geleneklerin aktarılmasında, eğitimde, yaratıcılıkta, sosyal eleştiride, eğlendirmede ve güldürmede farklı roller üstlenmektedirler. Bu tür ürünler, toplumsal birliği ve kimliği güçlendirmede etkilidirler. Türkiye'nin bu hedeflere ulaşması, millî kültürün zenginliğini korurken aynı zamanda evrensel değerleri benimsemesini sağlamak için çaba gerektiren bir görevdir. Bu, eğitim, kültürel etkinlikler ve toplumsal bilinç oluşturma yoluyla başarılabilir. Halk bilimi ve halk edebiyatı, bu dengeyi sağlamak ve toplumun kimliğini güçlendirmek için önemli bir rol oynarlar. Bu kapsamda, kültürel mirasın korunması, yeni nesillere aktarılması ve çağdaş medeniyet hedefine ulaşılması için gerekli olan stratejiler ve çabalar geliştirmeyi zorunlu kılmaktadır. Çalışmamız, ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında işlenen metinlerde halk bilimi unsurları, kültürel mirasın ve halk kültürünün eğitim sistemine ne ölçüde yansıtıldığını anlamak açısından önemli bir adımdır. Halk bilimi, toplumların geleneklerini, inançlarını, hikayelerini ve diğer kültürel öğelerini inceleyen bir alandır ve bu, millî kimliğin ve kültürün korunmasında önemli bir role sahiptir. Çalışmamızın ana amacı olan halk bilimi unsurlarının ders kitaplarında ne kadar yer aldığını ve hangi tür metinlerde bu unsurların bulunduğunu belirlemektir, Bu bağlamda, çalışmamız Türkçe öğretimini geleneksel kültür ve değerlerle nasıl bağlantılı hale getirebileceğini anlamaya yardımcı olmada önemli bir adımdır. Ayrıca, öğrencilere bu kültürel mirası aktarma ve anlamalarına yardımcı olmak için nasıl daha iyi öğretim materyalleri geliştirilebileceği konusunda öneriler sunmayı hedeflemektedir. Doküman analizi yöntemi kullanarak yaptığımız çalışmada, ders kitaplarındaki metinleri sistemli bir şekilde incelemek, halk bilimi unsurlarının nasıl temsil edildiğini ve hangi türlerde daha fazla vurgulandığını belirlenmiştir. Dolayısıyla bu çalışma, millî kültürün ve değerlerin eğitimdeki rolünü değerlendirmek ve kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılmasını desteklemek açısından önemli bir katkı sağlayacaktır.
ÇETO: Çocuk Edebiyatı Tercüme Ofisi Dergisinin biçim ve içerik açısından incelenmesi
Bu araştırmada, ÇETO (Çocuk Edebiyatı Tercüme Ofisi) isimli derginin biçim ve içerik açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde çocuk edebiyatıyla ilgili kavramsal çerçeve bulunmaktadır. Araştırmanın ikinci bölümünde çalışmanın yöntemi, verilerin toplanması ve analizi hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümünde ise ÇETO dergisi hakkında bilgi verildikten sonra biçim özellikleri ve derginin içeriği ele alınmıştır. ÇETO dergisinin biçim olarak çocuk edebiyatı dergisi özelliklerine uygun olmadığı gözlemlenmiştir. Görsel yönden zengin olan derginin kapak görsellerinin çocukların seviyesine uygun olmadığı tespit edilmiştir. İçerik yönünden bakıldığında dergide şiir, masal, deneme, makale gibi çeşitli metin türlerine yer verildiği görülmüştür. Çocuk edebiyatı adını taşıyan dergideki eserler, biçim ve içerik olarak gençlere ve yetişkinlere yönelik ürünlerden oluşmaktadır. Bu yönüyle dergi çocuk dergisi olmaktan çok çocuk edebiyatı alanı ürünlerini içeren bir dergi olmuştur. Dergide yayımlanan çeviri türündeki eserler incelenerek bunların çocuk edebiyatına katkıları araştırılmıştır. Çevirilerde kullanılan dillerde İngilizce, Korece ve Fransızca gibi dillerin ağırlık kazandığı tespit edilmiştir. ÇETO dergisinin çeşitli konularda yazılmış metinleri; görsellerle tamamlayan, birçok edebî türü içinde barındıran bir dergi olduğu anlaşılmıştır. Araştırma sonucunda ÇETO dergisinin çocuk edebiyatı alanıyla ilgilenen yetişkinlere, eğitimcilere ve araştırmacılara yol gösterecek içerik bakımından zengin bir kaynak olduğu görülmüştür.
Şermin Yaşar'ın çocuk kitaplarında yer alan çocuk karakterlerin incelenmesi
Bu araştırmada, Şermin Yaşar'ın çocuklar için kaleme almış olduğu eserler karakter çerçevesi bağlamında incelenmiştir. Araştırma sürecinde, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesine başvurulmuştur. Araştırmanın nesnesini, uzman görüşlerinin de önerileriyle Şermin Yaşar'ın edebî kimliğini ve karakter inşasına dair yetkinliğini yansıtma potansiyeli taşıyan 10 çocuk kitabı oluşturmaktadır. Çalışmanın genel amacı, belirlenen eserlerdeki çocuk karakterlerin incelenmesidir. Bu doğrultuda alt amaçlar olarak "Kitaplardaki çocuk karakterler açık karakterler midir, kapalı karakterler midir? /Kitaplardaki çocuk karakterler, hangi kişilik özelliklerine sahiptir? / Kitaplardaki çocuk karakterler devingen karakterler midir, durağan karakterler midir? / Kitaplardaki çocuk karakterlerin sunumu hangi yolla/yollarla tanıtılmıştır?" sorularına yanıt aranmıştır. Bu hedefle kitaplardaki çocuk karakterler incelenmiş ve alt amaca yönelik bulgulara ulaşılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda eserlerdeki çocuk karakterler, özellikleri ve geliştirme biçimleriyle okurların duygusal ve zihinsel gelişimini destekleyici özellikler taşıdığı tespit edilmiştir. Eserlerde açık ve devingen yapıdaki karakterlerin çoğunlukta olması, okur için bu karakterin özdeşim ögesi olabileceği saptanmıştır. Eserlerde ağırlıklı olarak etkileşimsel karakter sunum yollarının benimsenmesi, okuyucuların karakterlerle bağ kurmasını ve olaylara aktif bir şekilde katılmasını sağlayacağı yargısına ulaşılabilir. Bu bulgular, yazarın eserlerinde karakter gelişimini destekleyen edebî karakterler oluşturduğunu göstermektedir. Eserlerin çocuk okurların empati becerilerini geliştirmesi ve Türkçe derslerinde kullanılabilecek, öğrencilerin karakter gelişimini desteklemeyecek önemli örnekler sunduğu düşünülmektedir.
"Mitoloji ile Eğlenmek" adlı kitabın biçim ve içerik yönünden incelenmesi
İnsanoğlunun evrenin oluşum sürecine yüklediği anlamla beraber ortaya çıkan mitler; erken dönemi anlatan, içinde birçok kültür unsurunu barındıran efsaneleşmiş kutsal öyküler olarak tanımlanabilir. Toplumdan topluma değişiklik gösteren kültür gibi mitler de içinde bulunduğu toplumun katkılarıyla yeni bir kimlik kazanır. Mitler; içinde yaradılış söylenceleri, didaktik hikâyeler, kahramanlık anlatıları, tarihi olaylar gibi birçok unsuru barındırır. Bu olaylar çoğu zaman insanoğlunun hayal gücü ile zenginleştirilmiş; insanüstü özelliklere sahip tanrı, peri, dev, canavar ve daha birçok varlığın macerasından oluşmaktadır. Çocuk edebiyatı ve mitoloji ilişkisine bakıldığında; anlatım zenginliği ile mitlerin çocukların hayal güçlerini besleyerek onların merak duygularını harekete geçiren birçok özelliği içinde barındırdığı görülür. Mitler, çocukları maceradan maceraya sürüklerken bir yandan da onların yaşadıkları sorunlara farklı çözüm yolları geliştirmelerine katkı sağlar. Bu açıdan çocuklar için tercih edilen kitaplarda mitoloji varlığının onların eğlendirici ve öğretici bir dünya ile tanışmalarına zemin hazırlayacağı düşünülmektedir. Çalışmada; Berta Garcia Sabates'in "Mitoloji ile Eğlenmek" adlı kitabı biçim ve içerik yönünden incelenerek çocuk kitaplarında mitolojik unsurlara yer verilmesinin çocuklar için uygun olup olmadığını tespit etmek amaçlanmıştır. Ayrıca kitap çocuk eğitimi açısından değerlendirilmiştir. Araştırmada nitel araştırma modellerinden doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışma, bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümünde çalışmanın kavramsal çerçevesinden bahsedilmiştir. Çocuk edebiyatı, çocuk edebiyatının dünyada ve Türkiye'deki gelişim süreci hakkında bilgiler verilmiştir. Ardından çocuk edebiyatında çeviri, çocuk edebiyatı ve değer eğitimi, çocuk edebiyatı ve mitoloji konularına değinilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde bulgu ve yorumlara yer verilmiştir. Bulgu ve yorumlar üç bölüm halinde ele alınmıştır. Birinci kısımda kitabın biçim özelliklerinden bahsedilmiştir. İkinci kısımda içerik özellikleri incelenmiş olup kitapta yer alan yirmi sekiz öykü; özet, kahramanlar, ileti, etkinlikler ve değerlendirme şeklinde analiz edilmiştir. Akabinde bazı öykülerin birbirinin devamı niteliğinde olduğu tespit edilmiştir. Bu öyküler kendi arasında gruplandırılarak tabloda gösterilmiş ve en çok tekrar eden mitolojik kahramana ulaşılmaya çalışılmıştır. Üçüncü kısımda kitap, çocuk eğitimi açısından değerlendirilmiştir. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise sonuç, tartışma ve önerilere yer verilmiştir. Anahtar Sözcükler: Mit, Mitoloji, Çocuk edebiyatı, Berta Garcia Sabates
Pir Sultan Abdal şiirlerinin söz varlığı açısından incelenmesi
İnsanları diğer varlıklardan ayırt eden önemli niteliklerden biri, dil becerisiyle doğmuş olmalarıdır. Bireyler arasında sözlü ve yazılı iletişim kurabilmenin esası dile dayanır. Dil becerisi, insanın doğuştan getirdiği ve yaşam boyu sürdürdüğü kıymetli bir yetenektir. Birey bu yeteneği sayesinde bilgi ve birikimlerini aktarmaktadır. Bu becerilerden biri de okuma becerisidir. Bireydeki okuma becerisini sevdirmeye ve bunu kalıcı olarak devam ettirmeye yardımcı araç-gereçlerden birisi de şiirlerdir. Kelime hazinesinin artmasına olanak sağlayan söz varlığı unsurları, şiir okuyanlar için bir hayli önemlidir. Çünkü okunulan şiirler duygu, düşünce ve hayal dünyasını geliştirmekle birlikte yeni fikirlerin ortaya çıkmasına da kapı aralamaktadır. İşte Pir Sultan Abdal da söz varlığının vermek istediği iletileri şiirleriyle dinleyicilere ve okuyuculara sunmaktadır. Pir Sultan Abdal'ın eserlerindeki dil olgusuna bakıldığında yaşamış olduğu çağda Türkçenin en saf halini kullanmış, eserlerinde geçen Farsça ve Arapça kökenli sözcüklerin birçoğu ya halk tarafından Türkçeleştirilmiş ya da halk tarafından benimsenmiştir. "Pir Sultan Abdal şiirlerinde söz varlığı unsurlarından hangilerine yer verilmiştir?" sorusunun cevaplanmaya çalışıldığı bu araştırmanın amacı; Pir Sultan Abdal şiirlerinde yer alan söz varlığı unsurlarının neler olduğunu tespit ve analiz etmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi durum deseni kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak doküman analizi tercih edilmiş olup veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Çalışmada Pir sultan Abdal'ın söz varlığı unsurlarını şiirlerinde sıklıkla işlediği görülmüştür. Çalışmanın sonunda araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Pir Sultan Abdal, Türkçe Eğitimi, Söz Varlığı, Şiir, Dil.
Narnia Günlükleri adlı eserin çocuk edebiyatı temel ilkeleri bağlamında incelenmesi
Bu araştırmada, Clive Staples Lewis'in yedi kitaptan oluşan Narnia Günlükleri adlı serisinin çocuk edebiyatının temel ilkelerine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Narnia Günlükleri'nin çocuk edebiyatının temel ilkelerine göre incelenmesi çalışmasında nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelenmesi yöntemi kullanılmıştır. Yedi kitaptan oluşan Narnia Günlükleri adlı seri dış yapı ve iç yapı unsurlarına göre incelenmiştir. Narnia Günlükleri'ne ait yedi kitabın incelemesi sonucunda okuyucu kitlesinin yaş seviyesine uygun hazırlandığı belirlenmiştir. Eserlerin dış yapı özelliklerine bakıldığında, çocukların yaşlarının dikkate alındığı gözlemlenmiştir. Kitaplarda yer alan resimler içeriğe uygun olarak belirlenmiştir. Resimlerin sayfa üzerindeki yerleşiminde bazı resimlerin küçük olması ve kitapların genelinde resimlerin renklendirilmemesi sonucu anlaşılırlığının olumsuz etkilendiği gözlemlenmiştir. Eserlerin konusu ve verilen mesajlar çocukların yaş seviyelerine uygun olarak seçilmiştir. Kitaplarda yer alan kahramanlar, genellikle çocuklardan ve hayvanlardan belirlenmiştir. Kahramanların çocuklardan seçilmesi, çocuk olan okuyucuların kahramanların yerine kendilerini koymalarına yardımcı olmaktadır. Kitaplarda bulunan kötü karakterler sonunda cezalandırılmış, iyi karakterler ödüllendirilmiştir. Kitapların içeriğinde az da olsa olumsuz içerikler yer almıştır. Bu içerikler genellikle kötü karakterlerin hâl ve hareketleri, düşünceleri üzerinden okuyuculara sunulmuştur. Kitaplardaki eğitsel ilkeler merak unsuru kullanılarak okuyuculara aktarılmıştır. Bu çalışmada, kitaplardan elde edilen bulguların çocuk edebiyatının temel ilkelerine uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Muzaffer İzgü'nün "Ökkeş" adlı roman serisinin çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi
Bu araştırmada Muzaffer İzgü'nün çocuklar için yazmış olduğu "Ökkeş" serisinin çocuk edebiyatının temel ilkelerine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Muzaffer İzgü'nün "Ökkeş" serisinde yer alan on eser bu yöntemle çözümlenmiştir. Eserler çocuğa görelik ilkesi göz önünde bulundurularak tasarım ve resim, konu-kurgu, izlek, dil ve anlatım, kahramanlar, çevre, ileti, eğitsel ve yazınsal ilkeler başlıklarına göre incelenmiştir. Muzaffer İzgü'nün Ökkeş serisi incelenip elde edilen sonuçlar ışığında kitapların tasarım ve resim özelliklerinin içeriğinde yer alan görseller çocukların seviyelerine uygun olan görsellerdir. Dil ve anlatım özellikleri açısından bakıldığında yöresel ağza sıklıkla yer verilmiştir. Kitap içerisinde dizgi hataları pek çok yerde bulunmaktadır. Kitapta yer alan söz varlıkları okuyucunun yaş seviyesi dikkate alınarak verilmiştir. Yapıtlar eğitsel bakımdan incelendiğinde ise evrensel insan hakları ve toplumun ahlaki normları göz önünde bulundurularak okura sunulmuştur. Bütün bu bulgular neticesinde, incelenen eserlerin çocuk edebiyatı ve çocuk edebiyatının temel ilkelerine uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Aslı Der'in eserlerinde çocuk ve aile ilişkisi
Edebiyat, toplumu yönlendirmede ve geliştirmede temel bileşenlerin en önemlilerindendir. Bu bağlamda toplumun çekirdeği durumundaki aile ve ailenin toplumu yapılandırmada yetiştireceği çocukların önemi açıktır. Zira insana yapılan yatırım bir yönüyle topluma diğer yönüyle de medeniyete katkı sunmaktadır. Edebiyatın önemli dallarından biri olarak çocuk edebiyatı gerek çocukları gerekse aileleri yakından ilgilendirmektedir. Bu konuda günümüz yazarlarından Aslı Der'in eserleri içerik ve çeşitlilik yönüyle tarafımızca incelenmeye değer bulunmuştur. Araştırmamızda Aslı Der'e ait çocuk kitaplarının çocuk ve aile ilişkisi bağlamında veriler sunup sunmadığının belirlenmesi hedeflenmiştir. Öncelikle çocuk edebiyatı başlığı altında kavramsal çerçeve ele alınmıştır. Araştırmada yazarın yedi kitabı incelenmiş ve veriler değerlendirilirken nitel araştırma tekniklerinden doküman incelenmesi yöntemiyle konu, çocuk ve aile özelinde ele alınmıştır. Araştırma neticesinde Aslı Der'in eserlerinin çocuk ve aile ilişkisi çerçevesinde zengin veriler sunduğu ve felsefik içerik barındıran mesajlarını fantastik ögelerle destekleyerek çocuklara ilettiği görülmüştür. Bu anlamda eserlerin tümünde aynı yoğunlukta olmamakla beraber çocuk aile ilişkisinde temel kabul edilebilecek sevgi, iletişim, empati, özlem ve güven gibi duyguların işlendiğine rastlanmıştır.
Hüseyin Yurttaş'ın çocuk kitaplarının on kök değer açısından incelenmesi
Günümüzde değerler eğitimi önemli bir konu olmuştur. Bu alanda pek çok çalışma yapılmış, edebî eserlerin değerler eğitimi açısından uygunluğu sorgulanmıştır. Bu çalışmada, Hüseyin Yurttaş'ın çocuk kitaplarını on kök değer açısından incelemek amaçlanmıştır. Çalışmada ilgili yazarın İş Bankası Kültür Yayınları tarafından basılan dokuz çocuk kitabı, 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı'ndaki (1-8. Sınıf) kök değerler (adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik) bağlamında incelenmiştir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Bulgular bölümünde ilgili değer başlığı altında elde edilen veriler metinlerden örneklerle sunulmuştur. Çalışma sonucunda elde edilen bulgulardan hareketle Hüseyin Yurttaş'ın incelenen çocuk kitaplarının on kök değerin birçoğu açısından zengin eserler olduğu sonucuna varılmıştır. Yazarın anlatılarında değerlere genellikle örtük olarak yer verdiği, özellikle sevgi değerinin yoğun olduğu görülmüştür. Bu eserlerin değerler eğitimi açısından kullanılabilecek metinler olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada yazarın sınırlı sayıda eseri incelenmiştir. Yazarın diğer çocuk kitapları da değerler eğitimi açısından incelenebilir, daha detaylı bir değer analizi yapılabilir.
Türkçe eğitimi için yeni bir masal türü: Anti masallar ve anlatıların anti masal bağlamında yeniden üretimi
Masallar; kültürden kültüre, coğrafyadan coğrafyaya aktarılan ve toplum hafızasına yerleşerek yayılan türler olmalarının yanı sıra edebiyat-toplum ekseninde kültürel birtakım kodların ortaya konmasında da birer araç niteliğindedir. Yüzyıllardır derlenen masallar, üretimi olduğu ideolojilerin devamlılığını sağlamada önemli bir yere sahiptir. Toplumdaki baskın ideolojinin bahşettiği cinsiyet rolleri de masallar aracılığıyla yayılagelir. Bu açıdan bakıldığında masallar, gerek sahip oldukları gizil sembol ve iletilerle gerekse toplumsal cinsiyet rollerin aktarımı ile yeniden okumalara müsait ve irdelenebilir nitelikleri de bünyesinde barındırır. Anti masallar ise sahip oldukları söylem ile anlatılardaki geleneksel ileti ve rollere karşı yeni anlamlar üretir. Masallardaki gelenekselliğe karşın değişen dünya düzeninde rolleri geliştirir, değiştirir; gizil anlam ve sembolleri ifşa eder. Çalışma bir giriş ve dört ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın kuramsal çerçevesinden bahsedilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde masal kavramı üzerinden işlevleri sıralanmıştır. Akabinde geleneksel masallarda yer alan sembol ve iletiler ile toplumsal cinsiyet rolleri alt başlıklara ayrılarak irdelenmiştir. İkinci bölümde anti masal, bir tür olarak ele alınmış; seçili anti masal örnekleri, olay örgüleri ve özne-eylem tabloları eşliğinde sunulmuştur. İkinci bölümün sonuç kısmında ise geleneksel masallar ile anti masal örnekleri arasındaki farklılıkları somutlaştırmak adına alıntı cümleler eşliğinde karşılaştırmalara gidilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümü anlatıların anti masal bağlamında yeniden üretimine ayrılmıştır. Değerlendirmelerden elde edilen sonuçlara, tartışmaya ve önerilere ayrıca yer verilmiştir. Tarafımızca altı adet eser, anti masal türüne uygun şekilde kaleme alınmıştır. Çalışmanın sonunda masallarda yer alan cinsiyet rollerine ilişkin kültürel simgeler ortaya konmuştur. Anti masal türünün dönüştürücü işlevi ile cinsiyet rollerine ilişkin standartların birer dayatma olduğu saptanmıştır. Anti masal türündeki eserlerin değişen dünya düzeninde ders kitaplarında yer alabileceği de ayrıca önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Anti masal, Türkçe eğitimi, Kurmaca metin, Yeniden üretim
Ortaokul öğretmen ve öğrencilerinin uzaktan eğitimle işlenen Türkçe derslerine yönelik görüşleri
Bu araştırmada Covid-19 salgını sürecinde uzaktan eğitimle işlenen Türkçe derslerine ilişkin Türkçe dersi öğretmenlerinin ve ortaokul öğrencilerinin Türkçe uzaktan eğitim derslerine ilişkin görüşleri incelenmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden olan kesitsel tarama deseni kullanılmıştır. Araştırma verilerini toplamak için anket yöntemine başvurulmuştur. Oluşturulan anket formunda "Ortaokul Öğrencileri Uzaktan Eğitim Algıları Ölçeği", "Öğretmenlerin Uzaktan Eğitime İlişkin Görüşlerini Belirleme Ölçeği" ve demografik sorular yer almaktadır. Araştırmanın evrenini ve örneklemini Batman il merkezindeki ortaokullarda çalışmakta olan 206 Türkçe öğretmeni ve bu okullarda eğitim gören 400 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre öğretmenlerin uzaktan eğitime ilişkin görüşleri özelinde cinsiyet değişkenine göre kadın öğretmenlerin lehine anlamlı bir farklılık bulunduğu, öğretmenlerin uzaktan eğitime ilişkin görüşlerinin medeni durumlarına göre bekâr öğretmenler lehine olduğu, öğretmenlerin uzaktan eğitime ilişkin görüşlerinin eğitim seviyesine göre ise lisans mezunu öğretmenler lehine gerçekleştiği, ayrıca öğretmenlerin uzaktan eğitime ilişkin görüşlerinin mesleki kıdem değişkenine göre farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin uzaktan eğitim algılarının ebeveyn durumlarına göre farklılığı incelenmiş; öğrencilerin uzaktan eğitim algılarının ilkokul mezunu annelere sahip öğrenciler lehine gerçekleştiği, öğrencilerin babalarının eğitim durumuna göre ise farklılaşmadığı sonucuna varılmıştır. Öğrencilerin uzaktan eğitim algılarının çalışma odası olup olmama durumuna göre ise farklılaşmadığı, uzaktan eğitim yerine yüz yüze eğitimi tercih ettiği, yüz yüze eğitimi uzaktan eğitime göre daha yararlı bulduğu; EBA/TV'de işlenen derslerin öğrencilerin seviyelerine uygun olduğu, EBA/TV uygulamasının tek başına yeterli olmadığı ayrıca öğrencilerin EBA/TV derslerinde kendi ders öğretmenlerini istediği sonuçlarına ulaşılmıştır.