Theses supervised by Doç. Dr. Halil İbrahim Yakar
11 theses · Gaziantep University, Tokat Gaziosmanpaşa University
Feriştezâde Abdülmecid'in 'Işk-Nâme adlı eseri (İnceleme-metin)
Hurûfîlik çok eski zamanlardan bu yana farklı formlarda yaşayan ve 14. yüzyılda Fazlullah Hurûfî ile birlikte sistemleşen, etki alanını genişleten önemli düşünce sistemlerinden birisidir.Fazlullah Hurûfî'nin en önemli eserlerinden biri olan Cavidân-nâme'ninkütüphanelerde pekçok nüshası bulunmaktadır. Feriştezâde Abdülmecid'in Cavidân-nâme'yi Işk-nâme adıyla Türkçeye aktarmıştır. Bu çalışmada Işk-nâme incelenmiş ve metin olarak sunulmuştur.Çalışmamızda Hurûfîliğin kurucusu Fazlullah Hurûfî'nin hayatı ve eserleri incelediğimiz metnin müellifi Feriştezâde Abdülmecid'in hayatı, eserleri ile tanıtılmış, Hurûfîlik üzerinde kısaca durulmuş ve Işk-nâme adlı metnin üslup ve muhtevâsı incelenerek metnin transkripsiyonuna geçilmiştir.
Divançe-i Emir Osman B. Mehmet Sivasî (Çeviriyazı, tenkitli metin)
Mecmû'a, Arapça cem' kökünden gelmektedir. Mecmualarda farklı şairlere ait şiirler veya nazireler aynı kafiye altında tanzim edilir. Mecmualarda yalnızca şiir örnekleri bulunmaz, dönemin ve yaşanılan çevrenin fikirlerine göre de içerik şekillenebilir. Dolayısıyla bizim mecmualardan genel olarak dönemin zevklerini, edebî tercihlerini hatta şairinin ferdî temayüllerini de anlamamız kabildir. Bizim çalıştığımız mecmuanın İstanbul Atatürk Kitaplığı O.E.1300 numarada kayıtlı metni, bu duruma örnek teşkil etme hüviyetindedir. Birçok şairin şiirini ihtiva etmesinin yanı sıra rûya tabirleri, Mesnevî şerhi (bir kısım), şiir tahlili, musiki makamları gibi bilgiler de bulundurmaktadır. Fakat Süleymaniye Kütüphanesi Hasan Hüsnü Paşa'da kayıtlı 758 numaralı metinde yalnızca Hâmişî'ye ait (Kaygusuz Abdal'ın isnistnaî birkaç şiiri dışında) şiirler vardır. Bu yönüyle mecmuâdan ziyade divançelere ait özellikleri taşıdığını söylemek kanaatimizce yanlış olmayacaktır. Buna mukabil eş metnimiz olan A.K'ndaki nüshanın adı "Divançe-i Emîr Osman b. Mehmet Sivasî" olarak geçse de biz özelliklerinden mütevellit metni mecmuâ olarak kabul etmeliyiz. İsim ile ilgili bir başka husus da kaynaklarda Hâşimî'nin künyesinde rastlamadığımız "b. Mehmet" lafzıdır. Bize göre bu isim Hâşimî'nin torunu Mehmet Süreyya tarafından eklenmiştir. Anahtar sözcükler: Mecmuâ, Hâşimî, Emir Osman, XVI. yüzyıl
Nef'i Divanı'ndaki mitolojik ve efsanevi şahıslar
Divan edebiyatında kaside önemli bir yere sahiptir. Kaside denilince ilk akla gelen 17.yy şairi Nef'i'dir. Nef'i, övgü ve yergi şairi olarak da tanınır. Nef'i, Divan'ında yer alan kasidelerinde memduhunu överken tarihi, efsanevi, mitolojik şahıslardan, İranlı şairlerden, peygamberlerden, Kur'an-ı Kerim'de adı geçen dini kişiliklerden bahsetmiştir. Çoğunluğu benzetme yoluyla olan bu şahsiyetlerde Nef'i, memduhunu tarihi, efsanevi, mitolojik şahıslarla yarıştırmıştır. Üstün gelen taraf ise her zaman memduhu olmuştur. Nef'i'nin Divan şiirindeki bir diğer önemi ise yazdığı fahriyelerdir. Bu bölümde ise Nef'i, kendini İranlı şairlerle kıyaslamıştır. Çalışmamızda bahsedilen şahıslar ve beyitler birlikte ele alınmıştır. Çalışmamızda, Nef'i Divan'ında yer alan efsanevi ve mitolojik şahısların bahsedilen özellikleriyle değerlendirilmiştir.
Muhyiddin Bayrami'nin Ab-ı Hayat mesnevisi inceleme-metin
Bu çalışma, Muhyiddin Bayramî'nin XVI. yy.'ın ilk yarısında tamamladığı, manzum nasihatname türünde olan Ab-ı Hayat Mesnevisi üzerinedir. Çalışmanın giriş bölümünde, eserin dönem içindeki yerini ve mesneviler içindeki durumunu ortaya koymak için ? Mesnevi Hakkında Genel Bilgi, XV. yy. Klasik Türk Edebiyatı'nın Genel Görünümü, 16.yy.Klasik Türk Edebiyatı Mesnevileri, XVI. yy. Klasik Türk Edebiyatı Dinî-Tasavvufî ve Ahlâkî Mesnevileri? başlıkları altında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde müellifin hayatı ve şahsiyeti, herhangi bir kaynağa ulaşılamadığı için, eserinden hareketle belirlenmeye çalışılmıştır. Yine bu bölümde elimizdeki müstensih nüshası tanıtılmış ve metnin kuruluşunda dikkat edilen hususlara yer verilmiştir. İkinci bölümde, Ab-ı Hayat Mesnevisi'nin incelemesi, ?Metnin İç Yapısı? ve ?Metnin Dış Yapısı? başlıkları altında verilmiştir. ?Metnin İç Yapısı? başlığı altında, eserin özeti çıkarılmıştır. Metnin barındırdığı ayetler, hadisler, hikâyeler, şahıslar, metne dair bulgular, özet içerisinde eserin kendi iç başlıkları altında verilmiştir. ?Metnin Dış Yapısı? başlığı altında, ?Dil İncelemesi,Nazım Biçimi, Vezin, Kafiye, Redif, Edebî Sanatlar, Anlatım Özellikleri, Arkaik Sözcükler? alt başlıklarıyla bu bölüm tamamlanmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde eserin çevriyazımı verilmiştir. ?Sonuç?, ve ?Özgeçmiş? başlıklarından sonra çalışma tamamlanmıştır. Çalışma Ab-ı Hayat Mesnevisi'nin ulaşılabilen müstensih hatlı yazmayla oluşturulmuştur. Edebiyat tarihlerinde ismine rastlanılmayan müellifin, bu çalışma sonrası, edebiyat tarihlerinde yerini alacağı ve müellifin başka eserleri ortaya çıktıkça kendisi hakkında daha sağlıklı bilgilere ulaşılacağı amaçlanmaktadır.Anahtar Sözcükler: Muhyiddin Bayramî, Ab-ı Hayat, manzum nasihatname
KOAH olgularında hastalık evresi ile sarkopeni ilişkisinin incelenmesi
Giriş ve Amaç: Kronik Obstruktif Akciğer Hastalığı (KOAH) zararlı partikül ve gazlara karşı akciğerlerin verdiği inflamatuar yanıtla karakterize bir hastalık olup dünya genelinde mortalite nedenlerinin başlarında gelmektedir. Oluşan inflamatuar yanıt sistemiktir ve sadece akciğerleri değil, iskelet kas sistemi ve kalp olmak üzere birçok organ ve sistemi etkilediği düşünülmektedir. KOAH'da gelişen nefes darlığı, egzersiz toleransında azalma, ek komorbiditeler, alevlenmeler kas iskelet sistemi disfonksiyonunu artırarak sarkopeni oluşmasına neden olmaktadır. Sarkopeni ise hayat kalitesini azaltmasının yanı sıra alevlenmeye eğilim yaratması gibi nedenlerle hastaneye başvuru sayısını artırıp KOAH'ın daha da ağırlaşmasına neden olarak kısır bir döngü oluşmasına neden olabilmektedir. Biz çalışmamızda primer olarak KOAH'lılarda ve kontrol grubunda sarkopeni sıklığının araştırılmasını, sekonder olarak Global Initiative For Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) A-B-C-D subgrupları ile sarkopeni arasındaki ilişkinin değerlendirilmesini, ek olarak sarkopeni ile hastaların demografik özelliklerini ve ek hastalıklarının ilişkisini incelemeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız prospektif olarak planlanmıştır. Çalışmaya, 20.02.2022 ile 20.08.2022 tarihleri arasında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları polikliniğine başvuran 43 KOAH tanılı hasta ve 40 kontrol grubu, toplam 83 kişi dahil edilmiştir. Katılımcılara ait demografik bilgiler, komorbiditeleri, solunum fonksiyon testi parametreleri, mMRC (Modifiye Medical Research Council) skoru, GOLD evresi, MNA (Mini Nutritional Assessment) skoru, Bioimpedans parametreleri, EDKK (el dinamometre kavrama kuvveti), laboratuvar parametreleri, 6DYT (6 dakika yürüme testi) sonucu, SARC-F (Strength, Assistance With Walking, Rise From A Chair, Climb Stairs And Fall) anketi puanı skorlaması değerlendirmeye alınmıştır. Hastalarda sarkopeni varlığı el dinamometre kavrama kuvveti ve 6DYT parametrelerine göre tespit edildi. Kategorik değişkenler yüzde olarak ifade edildi ve ki-kare testi ile karşılaştırıldı. KOAH hastalarında GOLD A-B-C-D evresi ve sarkopeni parametreleri ilişkisi için varyans analizi (ANOVA) kullanıldı. Sarkopenide el dinamometre kavrama kuvvetini etkileyen parametrik verilerin tespiti için pearson korelasyon analizi yapıldı. Bulgular: KOAH grubunda, kontrol grubuna göre ortalama yaş, erkek cinsiyet, sigara öyküsü daha yüksek bulundu. Laboratuar parametreleri açısından analiz edildiğinde KOAH grubunda CRP düzeyi daha yüksek tespit edilirken, diğer kan parametreleri kontrol grubu ile benzerdi. Mini nütrisyonel anket puanı ve ek hastalık oranı ise her iki grup arasında benzer bulundu. KOAH grubunda ortalama vücut ağırlığı, ortalama EDKK, yaş ve cinsiyete göre düzeltilmiş el dinamometre kuvveti (YGDEDKK) kontrol grubuna göre daha düşük bulundu. KOAH vgrubunda VKİ (vücut kütle indeksi), kas kütlesi, yağ kütlesi, FFM (fat free mass), üst kol ve baldır çapı daha düşüktü ancak istatiksel anlamlı değildi. KOAH olguları GOLD klavuzuna göre A-B-C-D subgruplarına ayrıldığında gruplar arasında tüm SFT parametreleri, alevlenme sayıları, hastane yatış oranları, mMRC dispne skoru ve 6DYT sonuçları anlamlı olarak farklı tespit edildi. SARC-F puanı KOAH grubunda daha yüksek olduğu görüldü. SDOC (Sarcopenia Definitions And Outcomes Consortium) kriterlerine göre KOAH grubunda 17 hastada (%39,5) sarkopeni tespit edildi ve kontrol (n=7) (%17,5) grubuna göre anlamlı yüksek bulundu. Ayrıca oransal olarak bakıldığında GOLD C ve D grubunda sarkopeni daha yüksek oranda tespit edildi. KOAH hastalarında EDKK ile MNA, kas kütlesi ve yağsız vücut kütlesi arasında pozitif korelasyon tespit edildi. EDKK ile solunum fonksiyon testi parametreleri ilişkisi incelendiğinde, FEV1, FVC ve 6DYT ile pozitif korele, mMRC skoru ile negatif korele bulundu. Ayrıca 6DYT, son bir yıldaki alevlenme sayısı ve hastane yatışı ile negatif korele bulundu. Sonuç: KOAH ve sarkopeni birlikteliği olan hastalarda solunum fonksiyon parametrelerinin daha düşük olması, özellikle C ve D grubu KOAH' da sarkopeninin daha yüksek oranda görülmesi oldukça önemlidir. Bu noktada tüm KOAH hastalarının takibinde sarkopeninin erken teşhisi ve tedavisinin, KOAH hastalığının seyri açısından oldukça önemli olduğunu düşünüyoruz. Anahtar kelimeler: KOAH, Sarkopeni, GOLD, kas iskelet disfonksiyonu, sistemik inflamasyon
Süleymaniye Kütüphanesi Ali Nihat Tarlan bölümü 59 numarada kayıtlı Mecmû`a-i Eş`âr isimli şiir mecmuası (141a-214a) (Çeviri yazılı, tenkitli metin)
Mecmualar, yazıldığı dönemin okuyucu zevkinin tespiti, edebiyat tarihine yansımamış yeni belgeleri içermesi, üslup çalışmalarına katkısı, şairin edebî kişiliğinin tespitine ışık tutması ve şairlerin divınının teşkilinde müracaat kaynağı olması gibi birçok hususta araştırmacıya katkı sağlar. Ayrıca şiir mecmuaları özellikle şairlerin divanlarına girmemiş şiirlerini içermesi bakımından da önemlidir. Bu tezde Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi Ali Nihat Tarlan Bölümü 59 Numarada bulunan Mecmû`a-i Eş`r isimli, XVI. yüzyıla ait şiir mecmuasının 141a-214a arası varakları çeviriyazıyla verilmiştir. Şiirlerin sağlamasının ortaya konulması için divanlarda geçen şiirlerle karşılaştırılıp metin tenkidi yapılmıştır. Mecmua, sahip olduğu özellikler ve bünyesindeki bilgilerle tanıtılmıştır. Ayrıca eserin bir bütün olarak anlaşılması için mecmua kavramı hakkında bilgi verilmiş ve mecmuada şiiri olan şairlerin hayat hikâyeleri de kısa bir şekilde sunulmuştur.Anahtar sözcükler: Mecmua, XVI. asır, D?v?n şiiri
Âşık Nevrûzî Mevlidi ( İnceleme-Metin )
Mevlid, Hz. Muhammed (s.a.v.)'in doğum günü ve bu günü anlatan eser ve de bu günde yapılan merasimdir. Mevlid'in ilk örnekleri Arap edebiyatında verilmiştir. Arap edebiyatının önemli şiir türlerinden olan methiye içerisinde Hz. Muhammed'e yapılan övgüler önemli yer tutmaktadır. Hz. Peygamber'in vefatından sonra bu methiyelere bağlı olarak yeni türler gelişmiştir. Mevlid de bu yeni edebi türlerden biridir.Âşık Nevrûzi-Mevlid (İnceleme, Metin) adlı bu çalışmanın amacı; İslami Türk edebiyatında önemli bir yere sahip mevlid türünün bir örneği olan bu eseri bilim dünyasına kazandırmaktır. İlk olarak mevlid türüne genel olarak değinilmiş, İslam medeniyetinde, Osmanlılardaki mevlid kutlamaları ve mevlid türü hakkında bilgi verilmiştir; ayrıca Türk edebiyatında daha önce yazılmış bu türdeki eserler ve yazarları hakkında bilgi verilmiştir. Giriş bölümünde yine mevlid türünün en güzel ve emsal teşkil eden eseri Vesiletü'n-Necât'tan bahsedilmiştir. Sonrasında üzerinde çalıştığımız mevlid şairi Âşık Nevrûzi'nin hayatı ve edebi kişiliğinden söz edilmiştir. Eserin yazıldığı tarih, nazım şekli gibi dış özellikleri ile inceledikten sonra, manzum didaktik türde olan Mevlid'in muhteva özelliklerine bahsedilmiş ve asıl metne geçilmiştir.Anahtar Kelimeler: Âşık Nevrûzi, Edebiyat, Mevlid, Hz. Muhammed
Sinanoğlu Ümidü-l Müznibin Mevlidi inceleme metin
Mevlidler Hz. Peygamberin doğum hadisesini konu alan edebi metinlerdir. Hz. Muhammed?in dünyaya geldi?i gün İslam âlemi için bir sevinç kayna?ı olmuş, bu sevincin tezahürü olarak birçok eser kaleme alınmıştır. Sinanoğlu?na ait olan, ?Ümidü?l-Müznibin Mevlidi, İnceleme-Metin? adlı bu çalışma, Türk-İslam edebiyatında kaleme alınan onlarca mevlidden birisidir. Birçok nüshası bulunan söz konusu eserin, ulaşılabilinen nüshaları karşılaştırılıp, edisyon kritiği yapılmıştır. Bu çalışmamız Ümid?ül-Müznibin?i günümüz edebiyat dünyasına kazandırmak amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde mevlid kavramı üzerinde durulmuş, bir edebi tür olarak mevlidin, tarihimizdeki ve edebiyatımızdaki yeri hakkında genel bilgi verilmiştir. Mevlid türünün Türk edebiyatındaki en önemli örneği olan Süleyman Çelebi mevlidi (Vesiletü?n-Necât) ile söz konusu eserin mukayesesi yapılmıştır. Daha sonra Sinanoğlu?nun hayatı ve edebi kişili?inden söz edilmiştir. Eser üslup ve muhteva bakımından incelendikten sonra mesnevi formatında kaleme alınmış mevlidin transkripsiyonuna geçilmiştir. Transkripsiyon yapılırken esrein dört nüshası karşılaştırılarak tenkitli metin oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Hz. Muhammed, Mevlid, Sinanoġlu, Ümidü'l-Müznibin
Vaiz Ümmi Mevlidi: İnceleme-metin
Mevlid kelimesi, "doğum, doğum yeri ve doğum vakti" gibi anlamlara gelir. Peygamberimiz Hz. Muhammed'in doğumunu anlatmak için kullanılan "mevlîd-i nebî" Türkçe'de kısaca Mevlid Kandili olarak anılır. Tarih boyunca Hz. Peygamber'in doğum yıldönümüyle ilgili kutlamalar hemen bütün İslam ülkelerinde dinî ve sosyal hayatın önemli bir unsuru haline gelmiş, yöneticiler katında da yerine göre siyasi meşruiyetin, yerine göre dinî kimlik ve hassasiyetin bir göstergesi olarak son derece renkli ve gösterişli merasimlere sahne olmuştur. Daha sonraları mevlid terimi tasavvuf çevrelerinde velilerin doğum yıldönümünü de kapsayacak şekilde geniş bir anlam kazanmıştır. "Vaiz Ümmi-Mevlidi (İnceleme, Metin)" adlı bu çalışmanın amacı, İslami Türk edebiyatında önemli bir yere sahip mevlid türünün örneği olan bu eseri bilim dünyasına tanıtmaktadır. İlk olarak mevlid türüne genel olarak gösterilmiştir sonra İslam medeniyetinde, Osmanlı Devleti'ndeki mevlid hakkında bilgi verilmiştir. Giriş bölümünde mevlid türünün en güzel örneği olan Vesiletü'n-Necât'tan bahsedilmiştir. Sonrasında üzerinde çalıştığımız mevlid şairi Vaiz Ümmi'nin hayatı ve edebi kişiliği hakkında bilgi verilmiştir. Eserin nazım şekli, özellikleri inceledikten sonra Mevlid'in muhteva özelliklerinden bahsedilmiş ve asıl metne geçilmiştir. Anahtar kelimeler: Vaiz Ümmi, Edebiyat, Mevlid, Hz. Muhammed
Tercüme-i Mezâminül-Emsâl (İnceleme-Metin)
Hâmid Efendi?nin Tercüme-i Mezâminü?l-Emsâl?i, Arap edebiyatının önde gelen müelliflerinden biri olan Meydânî?nin Mecma?u?l-Emsâl adlı eserini Türkçeye aktarmak için kaleme alınmış bir metindir. Eser, 19. yüzyıl içerisinde bu alanda yapılmış çalışmalar arasında ilk sıralarda gelir. Hâmid Efendi, Mecma?u?l-Emsâl?in içinde bulunan atasözlerini incelerken, atasözlerinde geçen kelimelerin lügat anlamlarını vermiş, gramer özelliklerine değinmiş, ayrıca açıklamalarını misallerle kuvvetlendirmiştir. Tezimizin ilk kısmında ?Arap Edebiyatında Atasözleri, Hâmid Efendi ve Tercüme-i Mezâminü?l-Emsâl? hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra Tercüme-i Mezâminü?l-Emsâl, transkribe edilerek Latin alfabesine aktarılmıştır. Tezimizin inceleme kısmında eserde yer alan atasözlerinin nerelerden geldiği ortaya çıkarılmaya çalışılmış, hemen akabinde ise eserdeki bütün atasözleri sıralanarak Türkçe tercümeleri yapılmıştır. Bu çalışmayla atasözü çalışmalarına kaynak oluşturma amacı güdülerek ele alınan metin etraflı bir şekilde incelemeye tabi tutulmuştur.
Müridî'nin Manzûme-i Hakâyık mesnevisi (İnceleme-Metin)
Bu çalışma, Mürîdî'nin,1663 yılında istinsah edilmiş olan Manzûme-i Hakâyık adlı mesnevisi üzerinedir. Çalışmanın giriş bölümünde mesnevi hakkında umumi bilgiler verilmiş, mesnevinin ait olduğu düşünülen XV. yüzyıl klasik Türk edebiyatının genel durumu değerlendirilmiş, umumen XV. yüzyıl mesnevileri ve hususen XV. yüzyıla ait dinî-tasavvufî mesnevilerinin panoraması çizilmiştir. Birinci bölümde incelemeye kaynak teşkil eden nüsha ile ilgili bilgiler verilmiş, ardından Mürîdî'nin hayatı ve şahsiyeti hakkında çıkarımlarda bulunulmuştur. İkinci bölüm nüshanın incelenmesine ayrılmış, inceleme iç ve dış olmak üzere iki mihverden gerçekleştirilmiştir. İç yapı incelemesinde mesnevinin muhteviyatına yer verilmiş, dış yapı incelemesinde ise; mesnevinin dili, nazım biçimi, vezni, kafiye ve redifleri, edebî sanatları, anlatım özellikleri ve arkaik sözcükleri ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde mesnevinin transkribe edilmiş hâli verilmiştir. Dördüncü bölümde çalışmada takip edilen yol hakkında bilgilendirme yapılmış, beşinci bölümde ise inceleme boyunca yapılan tespitlerin bir hülasası verilmiştir. Sonuç ve özgeçmişin verilmesiyle çalışma sonlanmıştır. Çalışmayla Mürîdî'nin Pend-i Ricâl mesnevisinin kısmî bir nüshası ilim âlemine tanıtılmış olacaktır. Anahtar Kelimeler: Mürîdî, Manzûme-i Hakâyık, Pend-i Ricâl, nasihat-nâme.