Theses supervised by Doç. Dr. Mehmet Soğukömeroğulları
11 theses · Gaziantep University
Mehmet Âkif Ersoy'un şiirleri üzerine bir inceleme -stilistik inceleme, bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük-
Mehmet Âkif, şiirleri ile Türk edebiyatına yeni bir ses tonu ve müzikalite kazandırmış bir şairdir. "Mehmet Âkif Ersoy'un Şiirleri Üzerine Bir İnceleme –Stilistik İnceleme, Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük- başlıklı bu çalışmada, şairin yedi ayrı şiiri kitabından oluşan "Safahat" yapıtının ve "Safahat" dışında kalmış diğer bütün şiirlerinin kelime dünyası bağlamlı dizin ve işlevsellik açısından incelenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, önemi ve yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Mehmet Âkif'in hayatı, sanat anlayışı ve eserlerine ilişkin sunum yapılmıştır. İkinci bölümde şiirlerde kullanılmış olan din ve tasavvufla ilgili kelimeler incelenmiştir. Üçüncü bölümde cemiyet ve içtimai hayatla ilgili kelimeler tahlil edilmiştir. Dördüncü bölümde hastalıkla ilgili kelimeler metaforik bağlamda incelenmiştir. Beşinci bölümde tabiat başlığı altında kozmik âlem, zaman, dört unsur (su, hava, ateş, toprak), hayvanlar ve bitkilerle ilgili kelimeler tahlil edilmiştir. Altıncı bölümde tip ve karakter ifade eden kelimeler ortaya çıkarılmış ve tip ve karakter analizi yapılmıştır. Yedinci bölümde dinî figürlerin kolektif hafıza üzerindeki etkileri telmih sanatıyla ilişkili olarak incelenmiştir. Sekizinci bölümde sanatçının bütün şiirlerini kapsayan Safahat Sözlüğü (bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük) alfabetik olarak hazırlanmıştır. Sonuç bölümünde ise çalışmanın bulguları açıklanmıştır. Çalışmanın amacı; Mehmet Âkif'in bütün şiirlerini inceleyerek sıklıkla kullandığı kelimeleri tahlil etmek ve daha önce yapılmamış olan bir sözlük çalışmasını bilim dünyasına ve Türk edebiyatına tanıtmaktır.
Muallim Nâcî Efendi'nin şiirlerinin bağlamsal dizin ve işlevsel sözlük çalışması ile üslupbilimsel incelemesi
Tanzimat edebiyatının önemli simalarından olan Muallim Nâcî Efendi, devrinde pek çok eser veren önemli bir şahsiyettir. Bu eserler arasına şairin şiir türündeki eserleri alınabildiği gibi manzum destanları, tiyatrosu, romanı, hatırası, mektupları, deneme-eleştiri-incelemeleri ve tercümeleri de dâhil edilir. Pek çok dergi ve gazetede yazılar yazan sanatçı, edebiyat camiasında sonraki devirlerde dahi adından sıklıkla bahsettirir. Bu bahisler; Muallim Nâci'nin şiir hususu, edebiyatta eski-yeni, Doğu-Batı gibi ikilikler karşısındaki tavrı ve yaklaşımı ile ilgilidir. Şairin eski-yeni, Doğu-Batı ile ilgili görüşleri, neyden ne denli yararlanacağı gibi hususlar yetişme tarzının olduğu kadar mizacının bir ürünüdür. Bunların, şairin eserlerine yansımış olması da kaçınılmazdır. Nitekim Batı ve Doğu medeniyetlerinin izlerinin şiirlerine yansıması şiirin şekil özelliği ve muhtevası ile irdelenebilir özellik göstermektedir. Bu çalışmada M. Kayahan ÖZGÜL'ÜN Muallim Nâcî'nin tüm şiirlerini bir araya getirdiği Muallim Naci Efendi eseri, TEBDİZ projesi kapsamı ile ele alınarak eserin "Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük" çalışması gerçekleştirilmiştir. Buna ek olarak şiirler üzerinde yapılan üslup çalışması ile metinde geçen sözcük türleri, bağlaçlar, edatlar, hitaplar, soru ifadeleri, ünlemler ve kelime grupları matematiksel veriler ışığında tespit edilmiş, şairin kullandığı kelimeler ve bu kelimelere yüklediği anlamlar muhtevayı oluşturması açısından net bir şekilde inceleme imkânı sunmuştur.
Şükrü Erbaş şiirinde çocuk ve çocukluk kavramı üzerine bir araştırma
Şükrü Erbaş, modern Türk şiirinin özgün ve üretken şairlerindendir. Bu çalışma Şükrü Erbaş şiirinde "çocuk" ve "çocukluk" kavramlarını ilişkilendirildiği konularla birlikte geniş çerçevede irdeleme ve yorumlama amacı taşımaktadır. Sanatçının şiirlerinin "çocuk" kavramı yönünden zengin olması böyle bir çalışma yapmaya zemin hazırlamış ve bu zengin konular çalışmamıza çok yönlü bakma imkânı tanımıştır. Şükrü Erbaş şiirine, tematik özellikleri açısından bakıldığında insana özgü tüm hâllerin psikolojik bir arka planın ve yöneliminin yansıması olarak öne çıkan ana temalar ve "çocuk" kavramı arasında bağlantı kurulmuştur. Çalışma, Şükrü Erbaş'ın şiirlerinde çocuğa bakışını yakalamaya, "çocuk-çocukluk" kavramını işleyiş tarzını ele alarak bu iki önemli kavramın tema ve imge olarak şiirlerinin içerisinde ulaştığı mana derinliğini ve çağrışım gücünü tespit etmeye yöneliktir. Şairin ilgili şiirleri farklı bakış açılarıyla bir bütünlük içinde analiz edilmiş ve sonuca ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Şükrü Erbaş, Şiir, Çocuk ve Çocukluk, Tema ve İmge.
Muhterem Yüceyılmaz'ın hayatı ve romanları üzerine bir araştırma
Muhterem Yüceyılmaz'ın romanları üzerine yapmış olduğumuz çalışmanın amacı, yazarın romanlarını ve romancılığını detaylı bir şekilde parçadan bütüne doğru incelemektir. Bu incelemeyle daha önceden üzerinde herhangi bir çalışma bulunmayan Muhterem Yüceyılmaz'ın beş adet romanı yapı ve tema bakımından detaylı bir şekilde analiz edildi. İki bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde Muhterem Yüceyılmaz'ın hayatı, sanatı ve eserleri ele alındı. İncelenen romanlar ışığında yazarın edebî şahsiyeti ve romancılığı belirlenmeye çalışıldı. Çalışmanın ikinci bölümünde Muhterem Yüceyılmaz'ın romanları yapı ve tema bakımından tek tek basım tarihine göre incelendi. Sonuç bölümünde ise romanların ortak ve farklı yönleri gözler önüne serilmeye çalışıldı. Anahtar kelimeler: Muhterem Yüceyılmaz, Roman, Tarih, Psikoloji, Aşk
Hakan İlhan Kurt'un hayatı, sanatı ve şiirleri üzerine bir araştırma
Hakan İlhan Kurt, destan şiiri sahasında öne çıkan bir şairdir. Çalışmanın amacı sanatçının hayatı, sanatı ve şiirlerini bilimsel bilgiler ışığında ortaya koyarak bu değerlendirmeler ışığında onun poetikasını belirlemek ve Türk edebiyatındaki önemini ortaya çıkarmaktır. Kurt'un hayatı, onu şairlik konumuna ulaştıran, onun sanat poetikasını belirleyen çeşitli parametrelerle iç içedir. Şair, Türk tarihinin belirli dönemlerini yansıtmaya çalıştığı destan şiirleriyle birlikte toplumsala ulaşmayı hedefler. Onun asıl hedefi toplumsal hafızayı diri tutmak, toplumsal belleği canlandırmaktır. O, millî hafızanın bu toprakta yeşerdiğini bilir. Bu toprağın değerlerini belirli tarihi dönemlerden, kültürden ve coğrafyanın sunduğu imkânlardan yararlanarak açığa çıkarır. Destan şiiri çalışmalarıyla toplumun şuurlanmasına katkıda bulunmak ister. Bu hususiyetler ile millî romantik duyuş tarzı arasında bağlantı bulunur. Hakan İlhan Kurt şiirlerinin farklı bakış açıları içinde bütünlük göz önüne alınarak irdelenmesiyle izlek, şekil, dil ve üslûp düzleminde çeşitliliği de görülür. Anahtar Kelimeler: Hakan İlhan Kurt, şiir, monografi, sanat, tarih, destan.
Ayten Demirağ'ın hayatı, sanatı ve edebî kişiliği üzerine bir inceleme
Ayten Demirağ Kilis'te doğan, İstanbul'da yaşamaya devam eden önemli bir şairdir. Sanatçı Allah, ölüm, rüya gibi metafizik konulara; aşk, İstanbul ve mitolojik ögeler gibi bireysel konulara temas ederek şiirlerini zenginleştirir. Genel itibarıyla İkinci Yeni anlayışına benzer şiirler terennüm ettiği görülse de kendi sanat anlayışını yakalamış bir sanatçıdır. Şiirlerinde kadın duyarlılığı hissedilen Demirağ, poetikasını saf şiir anlayışıyla oluşturur. Bu çalışmada şairin sanatının kaynakları, şiirindeki temalar, dil ve üslup özelliklerinin yanında ahenk ve şekil unsurları ele alınmış, bu doğrultuda çeşitli tespitlerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Ayten Demirağ, şiir, İstanbul, sanat, ahenk, dil.
Dinçer Sümer'in hayatı, sanatı ve tiyatroları üzerine bir inceleme
Dinçer Sümer'in hayatı ve tiyatroları üzerine yapılan çalışmanın amacı, yazarın tiyatrolarını ve Türk tiyatroculuğundaki yerini analiz etmektir. Türk tiyatrosunda, klasik tiyatrodan modern tiyatroya geçişte mihenk taşlarından biri olan Dinçer Sümer, tiyatrolarında hem bireyin hem de toplumun sorunlarını ele alan, bu sorunların çözüme kavuşturulması için fikirler üreten aydın bir yazardır. Bunları yaparken bütün hayatını verdiği tiyatronun gelişmesi için yeni ve farklı teknikler deneyen kendine özgü bir üslup geliştiren tiyatrocularımızdandır. Bu tezde daha önce hakkında çalışma yapılmamış olan Dinçer Sümer'in ondört tiyatrosu yapı ve içerik bakımından analitik yöntemle incelenmiştir. İki bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde yazarın hayatı ve tiyatroculuğu eserlerinden hareketle ele alınmış olup ikinci bölümde yazarın tiyatroları yapı, tema ve üslup açısından incelenmiştir. Sonuç bölümünde Dinçer Sümer'in tiyatrolarındaki ortak ve farklı yönler belirlenmeye çalışılmıştır.
Mehmet Yaşın'ın şiirleri üzerine bir araştırma
Mehmet Yaşın, edebiyatın birçok alanında başarılı eserler ortaya koymuştur. Şiirleri tema bakımından çeşitlilik gösterir. Şekil ve muhteva açısından da olgun eserler verir. Bireysel temalarda psikoloji ve bilinçaltı temeline dayalı şiirlere yer verir. Toplumsal temalarda ise evrensel değerlere yer verir. Sanat algısında çok kültürlü ve kozmopolit bir yapının izleri görülür. Bu çalışma bünyesinde Yaşın'ın poetikası, temaları ve şiir özellikleri açıklanmaya çalışılacaktır.
Lütfiye Aydın, hayatı, sanatı ve eserleri üzerine bir araştırma
Lütfiye Aydın'ın hikâyeleri ve romanları temel alınarak oluşturulan bu tezde amaç, yazarın eserlerini detaylı bir şekilde inceleyerek bunların Türk edebiyat tarihi içerisindeki yerlerini almasını sağlamaktır. Lütfiye Aydın, Türk toplumunun ve bu toplumda yer alan kişilerin, sanatçıların, özellikle de kadınların yaşamını ele alıp bunları bir yazar duyarlılığıyla eserlerinde işler. Edebiyata Şeyda Birecikligil takma adıyla yazdığı şiirlerle başlayıp daha sonra öykücü kimliği kazanır. Art arda yazdığı öykülerinden sonra romancılığa da soyunan yazar peş peşe iki roman yazar. Toplamdaki altı öykü kitabında elli yedi öyküsü bulunan Lütfiye Aydın; evlilik, aşk, aile, siyasal eleştiri, sevgi, ölüm gibi temalarla eserlerini verir. Öykülerinde daha çok bir kadın hassasiyeti ve gözüyle eleştirel bir tutum sergileyen yazar yaşadığı Madımak Olayı'ndan sonra bu tutumunu daha da arttırır. Romanlarında ise Türk edebiyatı ve Türk musikisi için önemli olan şahısların hayat hikâyelerine yer verir. Bunların dışında kendisi de Gaziantepli olan yazarın anılarıyla birlikte Gaziantep'in tarihsel ve kültürel açıdan bir değerlendirmesi olan Anka Kentim Antep'im kitabı ve yaşadığı Madımak Yangını sonrasında zihinsel bir toparlanma sürecini anlattığı Kül Tablet anlatı kitabıyla farklı türlerde de eserler verir. Yazarın beş öykü kitabı, iki romanı, anı kitabı ve anlatı kitabı yapı ve içerik bakımından ilk kez tarafımca incelenmiştir. İki bölümlük bu çalışmada ilk bölümde Lütfiye Aydın'ın hayatı ve sanatı; ikinci bölümde ise eserleri yapı, tema ve üslup açısından incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Lütfiye Aydın, Hikâye, Roman, Gaziantep, Madımak, Kadın, Eleştiri.
Şeref Bilsel'in şiirleri üzerine bir inceleme
Şeref Bilsel, 2000 sonrası Türk şiirinin temsilcileri içerisinde önemli bir yere sahiptir. Geleneğin teknik unsurlarıyla modern şiirin imge yüklü yapısını şiirinde bir araya getirerek kaynağını Türk ve Doğu coğrafyasından alan bir şiir dünyası kurmuştur. "Şeref Bilsel'in Şiirleri Üzerine Bir İnceleme" adlı bu çalışmada şairin poetik anlamda şiirinin temel dinamikleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Yapılan giriş bölümünün ardından ikinci bölümde şairin şiir serüveninin yaşamsal kaynakları ve hayatı kısaca belirtilmiştir. Üçüncü bölümde şairin kendi şiiri üzerine belirttiği görüşleri dikkate alınarak şiir anlayışının temel yönelimleri ortaya konmuştur. Dördüncü bölümde metin merkezli inceleme metodu ile şiirler konu ve izlek açısından incelenmiştir. Şeref Bilsel şiirinin izlekleri şairin dayandığı kaynaklar ve psikolojik arka planı dikkate alınarak irdelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde Bilsel'in şiiri yapı, dil ve üslûpla ilgili görüşleri belirtilerek incelenmiş, şiirindeki üslûp özellikleri, sapmalar ve ahenk unsurları örneklerle sunulmuştur.
Hasan Erdem'in hayatı ve romanları üzerine bir araştırma
"Hasan Erdem'in Hayatı ve Romanları Üzerine Bir Araştırma" başlığını taşıyan bu çalışmada Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının 2000'li yıllardan sonra gelişen tarihî roman türünde önemli bir ivme kazanan Hasan Erdem'in romancılığı incelenmiştir. Metni merkeze alarak yapılan bu incelemede metinler yapısal anlamda kurgu, biçim ve teknik yönleriyle elekten geçirilmiştir. Prof. Dr. Nurullah Çetin'in "Roman Çözümleme Yöntemi" adlı eserinde bilim dünyasına sunduğu terimler ışığında romanlar incelenmeye çalışılmıştır. Çetin'in çalışmasındaki yöntem aşamaları sırasıyla takip edilerek Hasan Erdem'in bütün romanları; anlatıcı, konu, izlek, zaman, mekân, kişiler kadrosu, olay örgüsü ve bütünlüğü, gerilim unsurları, metinlerarasılık, kurgu türleri, dil ve üslûp yönleriyle irdelenmiş ve elde edilen bulgu, veri ve yargılar ana hatlarıyla sonuç kısmında ortaya konulmuştur. Bu bağlamda yazarın yaşamına akseden sanat anlayışı verilerek romancı yönü tanıtılmıştır.