Doç. Dr. Ünal İmik danışmanlığındaki tezler
10 tez · İnönü University
Lisans düzeyi eğitim veren Türk müziği devlet konservatuvarlarında meslek çalgısı tercih sebebini etkileyen faktörler
Dünya kültür tarihinin en önemli duraklarından birisi hiç şüphesiz yaşadığımız topraklar olan Anadolu'dur. Bu coğrafyanın temsilcileri olarak sayısız sanatkar, halk sanatçısı, ozanlar ve daha nicelerini içinden yetiştirmiş bir toplum olarak sahip olduğumuz sanat kurumlarının daha nitelikli ve işler halde olmasını sağlayacak tedbirleri almalı ve bu konuda yapılacak çalışmalara yol açacak politikalar geliştirmeliyiz. Sanat eğitimin en önemli ayaklarından birisi olan devlet konservatuvarlarından yetişen öğrencilerin sanat çalışma sahasına çıktıkları andan itibaren karşılaşacakları zorluklarla mücadele etme, sorunları çözebilme ve çalışma sahaları hakkında yeterli donanıma sahip olma durumlarını etkileyen birçok parametreden bahsedilebilir. Birçok parametre arasında belki de en önemlisi konservatuvar öğrencilerinin eğitimlerini aldıkları ve konservatif eğitim içinde meslek çalgısı olarak ifade edilen husustur. Bir konservatuvar öğrencisi eğitim hayatı süresince seçmiş olduğu meslek çalgısı alanında gerek teori gerekse uygulama alanında uzmanlaşmak için gereken mesaiyi harcamakla yükümlüdür. Bu bağlamda eğitmenleri tarafından yapılan yönlendirmeler ve mevcut müfredatın işlerliği de büyük önem taşımaktadır. Sahada yapılan araştırmalar göstertmektedir ki konservatuvar okuyan öğrencilerin meslek çalgısı seçimleri bilinçli bir sanat birikiminden ziyade beğeni veya kulaktan dolma bilgilerle şekillenmekte ya da yanlış tercihlerle baş başa kalınarak meslek yaşamı süresince sıkıntılı bir durum olarak şekil bulmaktadır. Öğrencilerin konservatuvar eğitimi öncesi ve konservatuvar eğitimi süresince meslek çalgısı seçimini etkileyen faktörlerin değerlendirildiği çalışmamızda, öğrencilerle birebir görüşme yoluyla anketler yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar yazılı ve istatistik değerlendirme programları da kullanılarak tablolar haline dönüştürülmüştür.
Diyarbakır müzik kültürü ve Celal Güzelses'in T.R.T. repertuvarındaki eserlerine yönelik tespitler"
Tarihi geçmişi, kültürel zenginliği ve coğrafik konumu ile yurdumuzda önemli bir yere sahip olan Diyarbakır ili, özellikle türkülerinde kendine has özellikler (tavır, şive, hançere vb.) geliştirmiş olması bakımından Geleneksel Türk Halk Müziği repertuvarı/nazariyatı için ayrı bir önem taşımaktadır. Araştırma; Celal Güzelses' in yaşamı ve kendisine ait olup TRT tarafından kayıt altına alınmış Diyarbakır türkülerinin, makam dizisi ve usul açısından incelenmesine odaklanmaktadır. Araştırmanın ilk aşamasında; Diyarbakır müzik kültürü ve Celal Güzelses hakkında kaynak taraması ve alan araştırması yapılmış, ulaşılabilen bilgiler/bulgular yorumlanarak sunulmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasında ise; TRT Türk Halk Müziği repertuvarında yer alan ve Celal Güzelses' e ait olan Diyarbakır türküleri tespit edilerek makam dizileri ve usul yapıları açısından incelenmiştir. Araştırma sonucunda, Celal Güzelses' in yaşamı ve sanatçı kişiliği ile örnek bir musikişinas olduğu, "Eyvan (Velime)" kültürünün bölgenin müzik kültüründe önemli bir yere sahip olduğu, sanatçının eserlerinde daha çok uşşak makam dizisine yönelik bir yoğunluğun bulunmasına rağmen birçok ses dizisinde eserler verdiği, usul bakımından ise daha çok 10/8 ve 4/4 usul kalıplarına öncelik verdiği elde edilen bulgulardan ilk aklımıza gelenler olacaktır. Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Celal Güzelses, Eyvan (Velime), Makam, Usul
Geleneksel Türk müziğinde tanbur ve öğretimine yönelik yaklaşımlar
Geleneksel Türk müziğinin en önemli sazlarından biri olan tanbur, genel özelliği itibarı ile telli, mızrapla çalınan ve perdeli bir sazdır. Orta Asya kökenli olduğu bilinen tanbur çalgısı Osmanlı coğrafyasında çok yaygın bir şekilde kullanılmıştır. Zamanımızda kullanılan şekliyle tanbura ilk kez Kantemiroğlu ile (Dimitrie Cantemir 1673–1723) rastlanıldığı ve Türk müziği ses sistemini ifade maksadıyla kullanıldığı görülmektedir. Bugün, Geleneksel Türk Çalgı Müziği hızla gelişmeye başlamış olmakla birlikte, tanbur öğretiminde sistematik yaklaşım konusunda yeterli metot ve çalışmaların oldukça yetersiz olması dikkat çekmektedir. Bu araştırmanın, tanbur sazıyla ilgili bundan sonraki çalışmalara ve tanbur eğitiminin daha etkin bir işlerliğe kavuşturulmasına katkı sağlayacağı düşünülmüştür. Tanburun tarihi, terminolojik kökeni, organolojik özellikleri, genel icra özellikleri ve öğretimine-öğrenimine yönelik yaklaşımlar, araştırmanın konularını belirlemektedir. Araştırma, nitel araştırma tekniklerinden görüşme tekniği ile yürütülmüştür. Araştırma sürecinde T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı tanbur sanatçılarıyla ve tanburi akademisyenlerle görüşülmüştür. Sanatçı ve akademisyenlerin konuya göre görüşleri on yedi sorudan oluşan yarı yapılandırılmış değerlendirme ölçeğiyle tespit edilmeye çalışılmış ve görüşmelerden elde edilen veriler içerik çözümlemesi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma için görüşme tekniği ile toplanmış olan veriler literatür taraması ile desteklenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen verilere göre; icracıların metot kullanımını yardımcı ve faydalı bir kılavuz olarak gördükleri, ağırlıklı olarak meşk yöntemini kullandıkları, meşk geleneğine ait bütün unsurları benimseyerek ve onlardan yararlanarak bu seviyeye geldikleri elde edilen sonuçlardan bazılarıdır. Anahtar Kelimeler: Tanbur, Meşk, Metot, İcra, Öğretim, Öğrenim, Yaklaşım
Mesleki ses yorumculuğunda sahne performansını etkileyen faktörler
İnsanoğlu yerleşik hayata geçiş süreci sonunda birçok alanda olduğu gibi müzik alanında da mesleki bir yapılanmaya ve çeşitliliğe gitmiştir. Mesleki ses yorumculuğu da müzik sanatının gelişim sürecinde meydana gelen yapılanmalardan biridir. Her meslek grubunda olduğu gibi müzisyenlik mesleğinde de çalışma şartlarını etkileyen birçok faktör var olabilmekte ve profesyonel olarak bu mesleği icra eden bireylerin mesleki yaşantılarına çeşitli şekillerde etki edebilmektedir. Araştırmada mesleki ses yorumculuğuna etki eden faktörler tespit edilmeye ve çok çeşitli yönleriyle ele alınmaya çalışılmıştır. Araştırmanın durum tespiti yapmaya yönelik olduğu ve mevcut durumu çeşitli yönleriyle tanımayı hedeflemesi bakımından betimsel bir nitelik taşıdığı söylenebilir. Araştırma sürecinde TRT, Kültür Bakanlığı, özel eğlence sektörü ve akademik alanda mesleki ses yorumculuğu yapan bireylerle kişisel görüşmeler gerçekleştirilmiş, yarı yapılandırılmış bir görüşme tekniğiyle veriler elde edilmeye çalışılmış ve daha sonra bu veriler çeşitli tablolara dönüştürülerek kolay anlaşılır bir hale getirilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda mesleki ses yorumculuğunda sahne performansını etkileyen birçok faktörün mevcut olduğu, bunlardan en önemlilerinin sırasıyla ekonomik, sosyo-kültürel ve psikolojik nedenlerden kaynaklandığı, özellikle kişinin elde ettiği kazanç miktarının, akademik müzik eğitimi seviyesinin, yorumcuya eşlik edecek sazendelerin düzey ve tecrübesinin, dinleyici kitlesinin sosyo-ekonomik ve kültürel durumunun, moral düzeyinin, performansın gerçekleştiği mekândaki ses, ışık ve hava kalitesinin ve teknik teçhizatın oldukça önemli olduğu elde edilen sonuçlardan bazılarıdır. Anahtar Kelimeler: Mesleki Ses Yorumculuğu, Müzisyen, Müzik, Şarkıcı, Solist, Assolist
Ahmet Yamacının sanatçı kişiliği ve TRT repertuvarında derlemiş olduğu türkülere yönelik tespitler
Geleneksel Türk halk müziği uzun süreli bir gelişim süreci ile geçmişten gelecek kuşaklara kültürel bir miras olmuş ve olmaya da devam etmektedir. Fakat bu mirasın kalıcı olması, geçmişten gelecek kuşaklara aktarılabilmesi manasında yapılan çalışmalar oldukça önem taşımaktadır. Bu kültürel mirasa katkı sağlayan belki de sınırlı sayıda insan olduğu düşünülmektedir. Her ne kadar katkı sağlayan birçok insan olsa da yapılan çalışmaların birçoğu kayıt altına alınamadığı için unutulduğu ve bilinemediği düşünülmektedir. Bu durumun yanında derleme ve kayıt altına alma çalışmaları ile birlikte günümüze kadar ulaşan bir Türk halk müziği repertuvarı meydana gelmiştir. Bu repertuvarın oluşum aşamasında Türk halk müziğine gönül vermiş birçok isim bulunmaktadır. Tez çalışmamızda Türk halk müziği repertuvarına yaptığı katkıları incelediğimiz Ahmet Yamacı'nın da, bu isimlerden biri olduğu düşünülmektedir. Bu araştırmada Ahmet Yamacının sanatçı kişiliği ve TRT THM repertuvarına kazandırdığı eserler üzerine yapılan analiz ve tespitlere odaklanılmıştır. Araştırma betimsel bir nitelik taşımaktadır ve durum tespiti yapmaya yöneliktir. Araştırma sürecinde Ahmet Yamacı'ya ait derlemeler çeşitli yönleri ile analiz edilmiş ve bu alandaki sayısal veriler grafik ve tablolaştırılma yöntemleri ile daha kolay ifade edilir hale getirilmiştir. Oluşan tablolar sonucunda çeşitli yorumlar yapılmaya çalışılmıştır. Araştırma sonucunda Ahmet yamacının hayatı, sanatçı ve derlemeci kişiliği ile önemli bir örnek olduğu, TRT kurumunda önemli görev ve sorumluluklar üstlendiği, Repertuvarda derlemiş olduğu eserlerin karar seslerinin ağırlıklı olarak LA karar perdesi kullanılırken Sİ ve DO gibi karar seslerinin de kullanıldığı, Anadolu coğrafyasında birçok il ve bölgede derleme yaptığı, yapılan derlemelerde kullanılan makam dizilerinin Türk halk müziğinde yaygın kullanılan makam dizileri olduğu araştırmalar sonucunda elde edilen bilgilerin bazılarıdır. Anahtar kelimeler: Ahmet Yamacı, Derleme, TRT THM repertuvarı, Analiz ve tespitler
Ritim içerikli müziksel uygulamaların orta ve ağır düzey zihinsel engelli bireylerin davranışları üzerindeki etkileri
Bu araştırmanın amacı, ritim içerikli müziksel uygulamaların orta ve ağır düzey zihinsel engelli bireylerin davranışları üzerindeki etkilerinin gözlenip değerlendirmesinin yapılmasıdır. Betimsel nitelik taşıyan bu çalışmada, özel eğitim kurumunda eğitim-öğretime devam eden bir grup öğrenci ile on haftalık bir uygulama yapılmış ve bu uygulama sonucunda elde edilen veriler değerlendirilerek analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda; ritim içerikli müziksel uygulamaların orta ve ağır düzey zihinsel engelli bireylerin fiziksel, psikomotor, sosyal ve bilişsel davranış alanları, uyumsal ve iletişimsel beceri alanları, problem davranış alanları ile müziksel istek ve beceri düzeyleri üzerinde olumlu etkileri olduğu görülmüştür. Elde edilen sonuçlar ışığında çeşitli öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ritim, Müzik Uygulamaları, Zihinsel Engelli.
Haydar Telhüner'in sanatçı kişiliği ve eserleri
Geçmiş dönemlerde yaşamış ve Türk müziğine hizmet etmiş usta icracıların/bestekârların hayatları ayrıca geride bıraktıkları sanat ürünlerinin araştırılarak literatüre kazandırılması hem müzik bilimi hem de gelecek kuşakların faydalanabilecekleri materyallerin oluşturulabilmesi açısından büyük önem arz etmektedir. Bu düşünceden hareketle yola çıkılan araştırmada; Türk müziğinde önemli izler bırakan icracı/besteci Haydar TELHÜNER'in hayatı, sanatçı kişiliği, notaya alınmış ya da alınmamış bestelerinin tespit edilmesi ayrıca bu eserlerin çeşitli yönlerden analiz/tasnif edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma mevcut durumun belirlenmesine yönelik betimsel bir araştırma olmakla birlikte, kaynak taraması ve doküman incelemesinin de kullanıldığı nitel bir model içermektedir. Ayrıca tespit edilen eserlerin analiz/tasnif/yorumlama bölümlerinde nicel verilerden de faydalanılmıştır. Araştırma doğrultusunda başlıca; Haydar TELHÜNER'e ait olan birçok eserin repertuvarda kayıt altına alınmadığı, bazı kaynaklarda birçok esere kaynak kişi olarak gösterilmesine rağmen mevcut nota arşivlerinde bu notalarda isminin yer almadığı, kendisine ait olan ve arşivlerde yer alan -ulaşılabilen- yirmi iki adet eserin varlığı, bu eserlerin on sekiz tanesinin şarkı formunda dört tanesinin ise türkü formunda olduğu, bestelerinde on iki farklı makamı ustaca kullandığı, eserleri üzerinde yapılan analizlerde ise hicaz makamı ve düyek usulünü daha çok kullandığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Haydar TELHÜNER, Türk Sanat Müziği, Türk Halk Müziği, Bestekâr, Kemâni
Türk halk müziğinde dem sesi ve halk çalgılarında kullanımına yönelik görüşler
Geçmişten günümüze bir miras olarak edindiğimiz Türk Müziği gerek enstrümantal gerekse sözlü öğeleriyle kültürel var oluşumuzda oldukça hususi bir öneme sahiptir. İçerisinde birçok kültürü barındıran ve yaşatan kendine özgü bir yapısı vardır. Bu önemli yapıya yönelik birçok literatür çalışması olması karşın, sadece dilden dile, kulaktan kulağa ve geçmişten günümüze süregelen çeşitli kavramlar da bulunmaktadır. Birçok enstrümanda farklı teknikler kullanılarak yapılan, uygulamada bilinen fakat literatürde pek değinilmeyen bu kavramlardan biri de "Dem Sesi" kavramıdır. Bu araştırma, "Dem Sesi" kavramına yönelik çeşitli tespitler yapmayı amaçlamaktadır. Türk Halk Müziğindeki "Dem Sesi" ve halk çalgılarında bu sesin kullanımı üzerine yapılan bu çalışmada ilk olarak literatür taraması yapılmış olup bu alandaki mevcut kaynaklar incelenmiştir. Araştırma sürecinde dem sesinin yaygın bir biçimde kullanıldığı "9 adet" farklı özellikte çalgı belirlenmiş ve araştırma bu çalgılarla sınırlandırılmıştır. Sonraki aşamada ise araştırmada görüş alınacak örneklemler, "icracı" ve "alan uzmanı" olmak üzere 2 ayrı gruba ayrılmıştır. Araştırmada veriler, kaynak taraması ve örneklem grubuyla yarı yapılandırılmış kişisel görüşmelerle elde edilmiştir. Bu aşamada ayrıca icracılardan elde edilen bilgi ve görüşler doğrultusunda "dem sesi" olarak nitelendirdiğimiz sesler dizek üzerinde gösterilmeye çalışılmıştır. Araştırma sonuçlarından bazıları sıralanacak olursa, dem sesinin müzikal zenginlik bakımından eserlere önemli bir ifade gücü sağladığı, aynı zamanda önemli bir süsleme tekniği vazifesi gördüğü, uygulandığı THM çalgılarında farklı teknik ve yöntemler izlenerek icra edildiği ve notaya yansıyan pek fazla örneğinin olmadığı ilk aklımıza gelenlerden bazıları olacaktır. Anahtar Kelimeler: Türk Halk Müziği, Dem Sesi Kavramı, Geleneksel Çalgılar
Arguvan yöresi geleneksel törenlerimizde müzik sanatının kullanımına yönelik tespitler
Geleneksel törenlerimiz, geçmişten geleceğe uzayan kültür ve sanat köprümüzün en temel yapı taşlarından birini oluşturmaktadır. Bu nedenledir ki, geleneksel törenlerimiz en ince ayrıntısına kadar incelenmeli ve küreselleşme ile yok olmaya yüz tutan gelenek ve göreneklerimiz kayıt altına alınmalıdır. Bu araştırmada, Anadolu'nun her yöresinde olduğu gibi birçok kültürel ve sanatsal zenginliğe ev sahipliği yapan Malatya-Arguvan yöresinin geleneksel törenleri, çok yönlü olarak incelenmeye çalışılmıştır. Araştırma durum tespiti yapmayı hedeflemesi bakımından betimsel bir özellik sergilemektedir. Araştırma sürecinde kaynak taraması, içerik analizi, kişisel görüşmeler, anket vb. araştırma tekniklerinden faydalanılmaya çalışılmıştır. Araştırma sonuçlarından birkaçı sıralanacak olursa: yörede birçok geleneksel törenin var olduğu, bu törenlere has çeşitli geleneksel müziklerin, kıyafetlerin, yemeklerin vb. özelliklerin günümüzde de hala etkinliğini koruyarak devam ettiği, bu törenlerin "Kız İsteme, Nişan, Düğün, Kına Gecesi, Asker Uğurlama, Abdal Musa, Kış Yarısı" vb. şekillerde isimlendirildiği, özellikle bu etkinliklerden bazılarının oldukça az sayıda birey tarafından sürdürülmesi bakımından unutulmaya yüz tutabileceği, yörede kullanılan çalgıların zamanla organolojik yapılarında değişimler meydana geldiği ilk aklımıza gelenlerden bazıları olacaktır. Anahtar Kelimeler: Gelenek, Tören, Müzik, Malatya, Arguvan
Türkiye'de lisans düzeyi müzik eğitimi veren kurumlarda tar çalgısının tercih durumuna yönelik tespitler
Tar, Azerbaycan ve İran başta olmak üzere Orta Asya ülkelerinin bir bölümünde, Türkiye'de de özellikle Kars, Ardahan ve Iğdır çevresinde kullanılmakta olan telli ve mızraplı bir halk çalgısıdır. Türkiye'de 1960'lı yıllardan itibaren kullanılmaya başlanan tar çalgısı; TRT, Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Türk halk müziği toplulukları, özel birtakım korolar ve ülkemizdeki profesyonel müzik piyasası içerisinde yerini bulmuştur. Tar, özellikle Azerbaycan'da verilen eğitim ve yapılan çalışmalar sayesinde ileri icra imkânları ile çok geniş ve eşsiz bir repertuvara kavuşmuştur ve tar çalgısının bu konumu dünya genelinde de takdirle karşılanmaktadır. Fakat Türkiye'de tarın icrası bu düzeyde değildir ve tar eğitiminin daha dar kalıplar içinde yürütüldüğü görülmektedir. Bu çalışma, lisans düzeyinde meslekî müzik eğitimi veren konservatuvarlarda, tar çalgısının öğrenciler tarafından tercih durumunu belirlemeyi amaçlamaktadır. Tar eğitiminin verildiği lisans düzeyinde müzik eğitimi veren kurumlarda, çalgının ne derece tercih edildiği, tercih edilme ve edilmeme durumları, bunların nedenlerinin belirlenmesi araştırmanın problem durumunu oluşturmaktadır. Türkiye'de tar eğitimi verilen kurumlarda, tar çalgısını tercih eden ve etmeyen öğrencilere ulaşılarak görüşmeler yapılmış ve konu ile ilgili anket uygulanmıştır. Tar çalgısının eğitiminin verildiği kurumlarda, çalgıyı tercih eden ve etmeyen öğrencilere iki ayrı anket uygulanmıştır. Tar çalgısını tercih etmeyen öğrencilere, çalgıyı neden tercih etmediklerini belirlemeye yönelik 14 adet kapalı uçlu soru ve 1 adet te açık uçlu sorulmuştur. Tar çalgısını tercih eden öğrencilere ise, çalgıyı tercih etme ve çalgıya yönelmelerinde ki nedenleri belirlemeye yönelik 1 adet açık uçlu soru sorulmuştur. Anket ve görüşme yoluyla elde edilen bulgular, tar çalgısının diğer halk çalgılarına oranla daha az tercih edildiğini ortaya koymaktadır. Bu durumun başlıca nedenlerinin çalgının daha önce tanınmaması ve özellikle tanıtılmaması, Türkiye'de kullanım sahasının sınırlı olması ve sınırlandırılması, çalgıyı icra edenlerin iş istihdamı konusunda problem yaşamaları, ülkemizde tar eğitiminin yaygın olmaması ve yine yeterli sayıda tar eğitimcisinin olmaması, çalgıyı Türkiye'de temin etmenin, bakım ve onarım imkânlarının güç olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Tar, Türk Halk Müziği, Tar Eğitimi, Türk Halk Müziği Çalgıları