Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Gayretli
16 theses · Erzincan Binali Yıldırım University
Arap dili Furûk nazariyesi bağlamında Kur'an'da boyun eğme yakınanlamlıları ve nüansları
Bu çalışmamızda "Arap Dili Furûk Nazariyesi Bağlamında Kur'an'da Boyun Eğme Yakınanlamlıları ve Nüansları" başlığı altında boyun eğmeye delalet eden kelimeleri ve bu kelimelerin aralarındaki farkları/nüansları ortaya koymaya çalıştık. Tarihi seyir içerisinde Kur'an'ı daha iyi anlayabilmek için Kur'an ilimleri adı altında bazı ilimler ortaya çıkmıştır. Hicri ikinci asırdan sonra çıkmaya başlayan "el-Furûk Fi'l-Luğa veya el-Furûk'ul-Luğaviyye" ilmi de, Kur'an ilimleri arasında sayılmaktadır. Furûk Nazariyeside denilen bu ilim, dilsel farklar adı altında topladığı bir grup kelimenin arasındayakınlıklar/teradüfler ve nüanslar/farklar üzerinden incelemelerde bulunan bir ilim dalıdır. Çalışmamız giriş, üç bölüm ve sonuç olmak üzere toplamda beş fasıldan oluşmaktadır. Birinci bölümde konumuzun temelini teşkil eden Furûk Nazariyesine genel bir bakış atmaya çalıştık. İkinci bölümde konumuzla alakalı olarak Kur'an'da geçen Boyun Eğme lafızları ile ilgili 42 tane kelime tespit edip bunları anlamlandırmaya çalıştık. Üçüncü bölümde bulduğumuz bu kelimelerin arasındaki farkları ortaya koymaya çalıştık.
11 Nolu Eğin Şer'iyye Sicili transkripsiyonu ve hukuki değerlendirmesi
Osmanlı Devleti'nin hukukî, iktisâdî, dinî, askerî, idârî ve sosyal düzeni hakkındaki önemli olan bilgileri şer'i mahkemelerde kadı ve yardımcıları tarafından kayıt altına alınan şer'iyye sicillerinde bulunmaktadır. İslam Hukukuna göre teorik olarak bildiğimiz veraset, vesayet, vekâlet, aile hukuku, şahitlik, vakıf vb. konuları şer'iyye sicillerinde uygulamalı olarak görmek günümüze yansıyabilmesi açısından önem arzetmektedir. Çalıştığımız dönem H. 1286-1287 (M.1868-1870) yılları olup, bu dönemde Eğin kazasında Müslümanların yanında gayr-i müslimlerinde olduğunu görmekteyiz. Gayr-i müslimler kendi dinî kaidelerine göre yaşamalarının yanı sıra şer'i mahkemelerde de davalarının görülmesi için irade beyan etmişlerdir. İslam Hukukunun uygulamalı olarak günümüze yansıtılması amacıyla 11 Nolu Eğin Şer'iyye Sicili'nin hukukî değerlendirmesini işlemeye çalıştık. Defterimiz 40 varak olup 80 sayfadan oluşmaktadır. Defterimizde 161 belgenin transkripsiyonu yapılmıştır. Öncelikle ilk bölümde şer'iyye mahkemeleri ve şer'iyye sicilleri hakkında temel bilgiler verildikten sonra ikinci bölümde Eğin hakkında genel bir bilgi takdim edilmiştir. Üçüncü bölümde İslam Hukuku'ndaki temel kaidelere dayanarak defterin hukukî değerlendirilmesi yapılmış olup son bölümde ise defterin transkripsiyonu yapılmıştır. Ek olarak defterin orijinal metninden bazı belgelere yer verilmiştir.
İslam Hukukunda sürgün cezası ve Osmanlı Dönemi uygulaması
Sürgün kelimesi akla gelen ilk manasıyla, ilk insan kadar tarihi seyri olan bir kavramdır. Lakin farklı kavramlarla ilişkilendirildiğinde daha geniş manaları da ihtiva eder. Bu açıdan 21. yüzyılda bile kendisinden söz ettirmektedir. Tarih boyunca sürgünün nasıl ve ne şekilde uygulandığı gerçekten merak konusudur. Fakat bu konuyu aydınlatacak yeteri kadar çalışma bulunmamaktadır. Bu sebeple konumuzu seçmemizdeki faktörlerden biri de budur. Çalışmamızda tarih boyunca sürgünü kısmen ele aldık. Osmanlı Devleti'nde sürgün ve sürgünün ne şekilde uygulandığını, sürgün-iskan ilişkisini anlatıp bu duruma dikkat çektik. Osmanlı Devleti'nin hukuk yapısını, İslam hukuku bağlamında açıklayıp; Osmanlı'da hukuksal olarak sürgünleri de ele alıp, 18. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde hukuksal olarak sürgünlere ağırlık verdik. İlk olarak sürgün kavramının farklı anlamlarını ele aldık. Bu bağlamda nasları nazara alıp İslam hukukunda sürgünü inceledik. Osmanlı Devleti hukuk yapısını da açıkladıktan sonra, Osmanlı Devleti'nde cezai müeyyide olarak sürgünlere geçtik. Tarih boyunca sürgün ve sürgüne sebep olan suçları genel-yüzeysel olarak ele aldık. Daha sonra Osmanlı Devleti'nde cezai müeyyide olarak sürgünleri, Mukayeseli İslam Hukuku ve Osmanlı hukuku ile birlikte ele alıp bir arada sunduk. Tarih boyunca sürgünün mahiyeti ve cezai müeyyide olarak sürgün cezasının uygulanışı hakkında toplu bir bilgi sunduk. Çalışmamızda öncelikle İslam'ın temel kaynağı olan Kur'an'ı Kerim ve sünnete başvurduk. Sahabe ve Hulefa-i raşidinin uygulamalarından da faydalandık. Konuyla ilgili yerli ve yabancı kaynaklardan, İslam hukuku klasik kaynaklarından, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı'nda bulunan vesikalardan, padişah fermanlarından, şeyhülislamlara ait fetva mecmualarından ve Osmanlı kadı sicillerinden istifade ettik.
24 nolu Eğin Şer'iyye sicili transkripsiyonu ve hukuki değerlendirmesi (H. 1301-1302 / M. 1883-1885)
Hazırlamış olduğum 24 Nolu Eğin Şer'iyye Sicili, H.1301-1302 (M.1868-1870) yılları arasındaki belgeleri kapsamaktadır. Erzincan'a bağlı bir ilçe olan Kemaliye, Osmanlı Devleti döneminde Eğin olarak isimlendirilmiştir. Eğin 1868-1870 tarihleri arasında, Harput vilayetine bağlı bir Kaza'dır. Milli mücadele yıllarının sonuna doğru kasaba halkının isteği üzerine 21 Ekim 1922 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla Eğin adı Kemaliye'ye dönüştürüldü. Cumhuriyetin başlarında önce Elaziz vilayetine bağlı bir kaza merkeziydi. 1926 yılında Malatya'ya, 11 Mayıs 1938 tarihli kanunla da Erzincan iline bağlandı. Cumhuriyet döneminin ilk nüfus sayımında nüfusu (1927) 3488 kişi olarak belirlendi. Bu çalışmamızda Kâdılık, Eğin Kazası ve Şer'iyye Sicilleri hakkında bilgi verdikten sonra belgelerin türüne göre fihristini ve transkripsiyonlarını verdik. En son kısımda ise kısaca hukuki değerlendirmesini yaptık. Anahtar Kelimeler: Osmanlı, İslam Hukuku, Eğin, Şer'iyye Sicilleri.
Batılı seyyahlara göre Osmanlı adaleti ve İslâm hukuk sistemi
Bu çalışmada, 600 yıl boyunca Asya, Avrupa, Afrika'da hüküm sürmüş olan Osmanlı Devleti'nde adalet kavramını ve İslâm hukukunun uygulanışı hakkında Avrupalı seyyahların yorumunu göstermek amaçlanmıştır. Özellikle siyasi ve ekonomik gücünün arttığı yıllardan itibaren Osmanlı Devleti, Avrupa için büyük bir merak konusu olmuştur. Birçok Avrupalı seyyah Osmanlı Devleti'ni görmek için buraya gelmiş ve çeşitli değerlendirmeler yapmıştır. Bu görgü tanıklarının mektupları, günlükleri, anıları, Osmanlı Devleti'nin sosyal ve kültürel hayatı ile ilgili bize ışık tutmaktadır. Evliya Çelebi, Latifi gibi Osmanlı'yı anlatan yerli seyyahlar, değerli eserler vermişse de bunların sayısı azdır. Bu alanla ilgili seyahatnamelerin çoğu Avrupalı seyyahlar tarafından kaleme alınmıştır. Bu çalışmada, Hans Schiltberger, Pero Tafur, Caterino Zeno, Gabriel de Luetz, Baron d'Aramon, Ootgeer Giselijn van Busbeke, Hans Dernschwam, Stephan Gerlach, Crailsheimli Adam Werner, Jean Thevenot, Lady Mary Wortley Montagu, Christoph Wilhelm Lüdeke, Antonie Olivier, George William Frederick Howard ve Edmondo De Amicis adlı seyyahların hayatları ve seyahatnameleri hakkında bilgiler verilmektedir. Ayrıca, bu kişilerin Osmanlı Devleti'nin adaleti ve uyguladığı İslâm Hukuk sistemi hakkındaki gözlemleri sunulmaktadır.
Discussions around the effective cause ('illa) of ribā in the context of Aṣnāf al-Sittah hadith
The thesis of "Discussions around the effective cause ('ılla) of ribā in the context of aṣnāf al-sittah hadith" is divided into an introduction, two chapters and a conclusion. The first chapter is a study of the Hadith and the second is a jurisprudence study, the hadith study included two parts: an analysis of the text and an analysis of the chain of narrators of the hadith of aṣnāf al-sittah 'sanad and matn', in these two parts the 18 narrations of hadith were analyzed including an analysis of Hadith reference books that mentioned it, the narrators and the text. The second part included three chapters, a preliminary section, in which the meaning of the 'illa was addressed in language and Islamic terminology, its conditions and courses, in addition to the meaning of Riba in language and Islamic terminology and the wisdom of its prohibition. In the first chapter the question of the reason for riba was addressed , which is also divided into three parts, the first part is a discussion in which the ruling of Riba al-Fadl was explained by a study of a hadith that says "There is no Riba except in credit" with mentioning the difference between the ancient jurists in establishing the prohibition of riba al-Fadhl, in the second part the rulings of different jurisprudence schools (the four schools- Ibadi - Zaidism - other schools) were detailed about the reasoning of the Riba, in the third part the views of contemporaries were mentioned in Riba's error with the statement of opinion favorable in the matter, while the third chapter included issues of jurisprudence related to the riba's error, they are divided into six parts, the first examined the exchange of riba funds, the second is an examination of the standard of symmetry between two items, the third is an examination of the criteria of the quality unity and its differences, the forth is an examination of how to handover the money of riba, the fifth is a research of the repayment of debt in another currency, and the sixth is an examination of the provisions of riba in gold, silver and conventional money. In the end, several practical issues has been addressed , such as the issue of the price value of gold and silver, the issue of selling gold and silver jewelry with the same minerals or other items, in addition to the issue of depositing gold in banks, and the ruling on buying gold jewelry with credit cards and commercial papers, with an appendix mentioning the decision of the Islamic Jurisprudence Complex in Jeddah on gold trade and mentioning the legal standard no. (57) of the Accounting and Audit Authority Islamic financial institutions on gold. The conclusion included the most important results of this research
Erzincan şer'iye sicillerinde vakıflar
Vakıf kurumu İslam toplumunun birlik ve beraberliği açısından son derece önemli bir kurumdur. Vakıflar Osmanlı Devleti'nde de önemli bir rol oynamış ve kurulan bu vakıflar sayesinde devletin birçok sosyal hizmeti görülmüştür. Birçok alanda olduğu gibi vakıflarla alakalı da başvurabileceğimiz en önemli kaynak hiç şüphesiz şer'iye sicilleridir. Bu bakımdan şer'iye sicillerinin incelenmesi ve tahlil edilmesi hem tarihimize hizmet hem de Osmanlı Devleti'nde İslam hukukunun uygulanışı hakkında aydınlatıcı bilgi vermesi açısından önem taşımaktadır. Erzincan'a ait dört adet şer'iye sicili bulunmakta ve bu siciller Ankara Milli Kütüphane arşivinde tutulmaktadır. Çalışmamızın giriş bölümünde bu şer'iye sicilleri ile alakalı bilgi verilmiş ve bu alanda yapılan çalışmalar anlatılmıştır. İkinci bölümde ise vakıfla alakalı bilgiler verilmiş Osmanlı'da ve İslam hukukunda vakıf kavramı incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Erzincan şer'iye sicillerindeki vakıf ile alakalı belgelerin teknik analizi yapılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise bu belgelerin fıkhi açıdan değerlendirmesi yapılmıştır. Sonuç olarak vakıfla alakalı belgelerin dokuz farklı konuyu içerdiği ve bu konuların da üç ana başlık altında toplandığı tespit edilmiştir. Belgelere baktığımızda, verilen kararların İslam hukukuna göre uygulandığını görmekteyiz. Bu da İslam hukukunun pratik hayattaki uygulamalarını kavramamıza ve teorik yönünü daha iyi anlamamıza yardımcı olmaktadır.
Din İşleri Yüksek Kurulunun faizsiz finans uygulamalarına yaklaşımı
Çalışmamız, Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde kurulan, Din İşleri Yüksek Kurulunun faizsiz finans uygulamaları hakkındaki görüşlerini tespit etmek, değerlendirmek ve müstakil bir eserde toplayarak literatüre kazandırmak amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmada, herhangi bir eserde toplanmamış dağınık olan fetvalar ve kararlar, konular kapsamında kategorize edilerek bir araya getirilmeye gayret gösterilmiştir. Çalışmamız, iki bölüm şeklinde oluşturulmuştur. İlk bölümde, Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulunu tanıtacak bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde ise Kurulun fetvaları farklı başlıklar altında kategorize edilerek ele alınmış, yalnızca fetvaların zikredilmesiyle yetinilmeyip, öncesinde konuyu izah etmek amacıyla meselenin genel hatlarına değinilmiş, akabinde fetvalara yer verilmiştir. Çalışma yapılırken nitel araştırma yöntemi kullanılmış, yetkili kişilerle görüşülmüş ve doküman analizi yapılarak veriler toplanmıştır. Kurulun genel itibarıyla faizsiz finans meseleleriyle ilgili çalışmalar yaptığı ve söz konusu meselelerle yakından ilgilendiği tespit edilmiştir. Akabinde ise elde edilen verilerden hareketle Kurulun, söz konusu meseleler hakkında, halkı çeşitli platformlardan bilgilendirdiği görülmüştür. Ancak resmî, yazılı, halka açık ve televizyon programlarındaki fetvaların bazılarının yeterli, açık, detaylı olmadığı ve bir kısmının da güncel ihtiyacı tam anlamıyla karşılayamadığı kanaatine ulaşılmıştır.
Osmanlı klasik dönem vakanüvislerinin gözüyle fıkhi meseleler
Çalışmamız, Osmanlı klasik dönem fıkhî meselelerini kendi zamanının tarihçilerinin gözüyle tespit etmek, bunların arka planını irdelemek ve İslam hukuku açısından tespit etmek amacıyla hazırlanmıştır. Yaşadıkları dönemi yazılı olarak aktararak bilgi kaynaklığı yapan vakanüvisler, canlı şahit olmaları ve olayların topluma yansımalarını tespit etmeleri açısından büyük önem arz etmektedir. Bugünden geçmişe sağlıklı bir bakış açısı kazanabilmek ve önyargılardan kurtulabilmek açısından vakanüvislerin eserlerini ele almak bir zorunluluk haline gelmiştir. Çalışmamızın ilk bölümünde Osmanlı klasik dönemini farklı zaman dilimlerini sağlıklı olarak temsil edebilecek bir şekilde vakanüvislere ait eserlerden seçmeler yaptık. Sonrasında bu eserleri baştan sona taramak suretiyle İslam hukuku meselesi olabilecek tespitleri derledik. İkinci bölümde bu meseleler hakkında İslam hukuku uzmanlarının değerlendirmelerine ve şahsî kanaatlerimize yer verdik. Çalışmamızın birinci bölümünde tarama modeli, ikinci bölümünde ise nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu çalışma ile vakanüvis kayıtları ve eserleri taranarak İslam hukukuna ait meselelerin tarihçilerin gözüyle nasıl görüldüğü ortaya konmuştur. Ayrıca bu çalışmada sadece tespitle yetinilmemiş, konunun uzmanları tarafından söz konusu dönemde ortaya çıkan meselelere ilişkin yapılan değerlendirmeler de ele alınmış ve döneme ait sağlıklı bir tablo ortaya çıkmasına gayret edilmiştir. Bu vesileyle söz konusu döneme ilişkin ortaya konan bazı hatalı ve eksik değerlendirmelerin tekrar gözden geçirilmesine imkân sağlanmış olmaktadır.
Kuyum sektörü işlemlerinin İslâm hukuku açısından değerlendirilmesi
Kuyum sektörü, değerli metaller ve değerli taşların işlenerek çeşitli eşyalara dönüştürüldüğü sektördür. Bu maddelerin ham halinden çıkarılması ve işlenmesi işlemine kuyum denilmektedir. İnsanoğlu tarih boyunca altın, gümüş, elmas, pırlanta, döviz gibi varlıklara ilgi duymuş ve bunlara sahip olma arzusunda olmuştur. Bu varlıklar az bulunurlukları, parlaklıkları, güzel görünüşleri, kolay işlenir oluşları gibi sebeplerle insanoğlunun dikkatini cezbetmiş, işlenmiş ve ziynet olmuşlar, kadınların ise aslî süsleri haline gelmişlerdir. Likiditeleri yüksek olduğundan ve talep gördüklerinden değerlerini muhafaza etmiş ve hatta artırmışlardır. Eşya ve özellikle de ziynet olarak kullanımlarının yanı sıra insanların tasarruf aracı haline gelmişler; insanlar tarafından saklanmış, korunmuş ve büyük rezervler oluşturmuşlardır. Günümüzde merkez bankalarının en önemli rezerv kaynakları bu türden varlıklardır. Bu güzel özelliklerine rağmen yine bu varlıklar üzerinden faizcilik yapılmış ve yaygınlaştırılmıştır. İslâm hukukunda faiz yasak olduğundan İslâm âlimleri konuyla ilgili âyet ve hadisler ışığında böylesi varlıkların alım satımlarında diğer emtialara nazaran ekstra şartlar ileri sürmüşlerdir. Bununla birlikte bu şartların evrenselliği ve değişkenliği hususunda İslâm âlimleri arasında tartışmalar meydana gelmiştir. Bu çalışmamızda kuyum işlemleri, konu ile ilgili naslar ve bu naslara dayandırılan görüşler doğrultusunda değerlendirilmektedir.
İslam aile hukuku bağlamında örfün Irak hukukuna etkisi / Custom and its impact on Islamic jurisprudence and law in Iraq
The research was divided into a preface and four chapters, the preamble is about custom, while the first chapter was the effect of custom and law on provisions related to marriage with detail, and the second chapter: the impact of custom and law on provisions related to divorce with detail, and the third chapter: the impact of custom and law on provisions related to alimony With detail, as for the fourth chapter, the effect of custom and law on the provisions related to the child and his care, the preamble contained four demands. In it, I talked about the status of custom in the law, and the third requirement I talked about the concepts related to custom, and the fourth requirement I talked about the conditions that must be met by custom in order to make it legal. She spoke in the first topic on the impact of custom on marriage, and in the second topic on the impact of custom on alimony, and in the second chapter, the impact of custom and law on the provisions related to divorce with The detail included four sections, the first topic was talking about the definition of divorce, the second topic included talking about the impact of custom on the provisions of divorce, while the third topic talked about the legal provision of divorce in the amended Iraqi Personal Status Law No. 188 of 1959, and the fourth topic has It included talking about the types of divorce and its effects, as for the third chapter, the effect of custom and the law on the provisions related to alimony with detail. The law on provisions relating to children and their care included two sections, the first topic was about the definition of the child and the rights of the child in custom and law, while the second topic talked about the rights of childcare approved by custom and law or the results, it mentioned the most important findings and made indexes of sources and references.
Erzincan C 55 Nolu Şer'iyye Sicili ve 47-100. sayfaların fıkhi açıdan değerlendirilmesi
Şer'iyye sicilleri, ait olduğu döneme pek çok yönüyle ışık tutması bakımından büyük bir öneme sahiptir. Hukuk tarihi araştırmalarında şer'iyye sicilleri temel kaynak niteliğinde olup sadece hukuki değil, iktisadi, beşerî ve sosyal olayların anlaşılması için de vazgeçilmezdir. Biz de hem geçmişi biraz daha anlamak hem de gelecekte yapılacak çalışmalara fayda sağlamak amacıyla Erzincan C55 Şer'iyye Sicili'nin 47-100. sayfaları-nın transkripsiyonunu yaparak İslam hukuku açısından değerlendirmeye çalışmak sure-tiyle bu alana katkı sağlamak istedik. Erzincan iline ait bilinen 4 adet şer'iyye sicili bu-lunmaktadır. Bizim üzerinde çalıştığımız defter ise "Erzincan C-55 Numaralı Şer'iyye Sicili" kapak ismiyle Ankara Milli Kütüphanesinin arşivinde kayıtlı olarak bulunmakta-dır. Araştırma konumuz giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde şer'iyye mahkemeleri ve mahkeme görevlileri tanıtılmıştır. İkinci bölümde Erzincan'ın tarihi ve ''Erzincan C55 şer'iyye sicili'' defterinin genel tanıtımı yapıldıktan sonra şer'iyye sicille-ri ve özelliklerine değinilmiştir. Ardından çalıştığımız sayfa aralığındaki konu başlıkları hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde ise belgelerin transkripsiyon metinlerine yer verilerek, sonuçta genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Kur'ân'-ı Kerîm'de itirâzî cümle
"Kur'ân-ı Kerîm'de İtirâzî Cümle" adlı çalışmamızda Arap dilinin ifade türlerinden olan İtirâzî cümle türü ve Kur'ân'daki kullanım biçiminin yanı sıra belâgat yönüne yer verilmiştir. Çalışmada itirâzî cümlenin Kur'ân'daki kullanımının belâğî ve edebî açıdan farklı yönlerinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu hedef bağlamında yapılan çalışmamız giriş, dört bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmuştur. Giriş kısmında konunun önemi, kapsamı, kaynakları ve yöntemi gibi çalışmanın ana konusu ile doğrudan ilgili olmayan ancak konunun anlaşılmasına yönelik hazırlayıcı bilgilere yer verilmiştir. Birinci bölümde örnekler ışığında Kur'ân'da cümlede dilsel üslupların karakteristik özelliklerine değinilmiştir. İkinci bölümde Arapçadaki cümle kavramının tanımı, üslup ve kurulum açısından türlerine dair bilgi verilmiş, bunun yanı sıra i'râb açısından cümle çeşitleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde cümlenin bir türü olan itirâzî cümle kavramı tanımlanmış, belâgat açısından yönleri ve türleri detaylıca aktarılmıştır. Çalışmanın ana odağını oluşturan itirâzî cümle hakkında verilen bu teorik bilgilerden sonra dördüncü bölümde Kur'ân'da itirâzî cümlelerin kullanımı, belâgat açısından anlama katkıları ve örnekleri, sûre sıralamasına uygun şekilde okuyucu ile paylaşılmıştır. Çalışma sürecinde elde edilen yeni bulgu ve bilgiler, kanıtlarıyla birlikte sonuç kısmında sunulmuştur.
İslam aile hukuku bağlamında devlet başkanının tasarruf yetkisi (TMK ile karşılaştırmalı olarak)
İnsanlığın ilk yıllarından itibaren aile kurumunun kullanılması, bu kurumun hukuksal alanda da önemli bir yer tutmasına vesile olmuştur. Bu önemli konumu itibariyle her toplumda aile hukukunun özel bir yeri bulunmaktadır. İslam hukukunda ise aile hukukunun çok daha geniş bir yeri vardır. Bu durum İslam dininin aileye verdiği önemin bir tezahürüdür. Toplumların yapısında gerçekleşen önemli değişiklikler aile hukuku alanında da bazı şekil şartlarının güncellenmesi zorunluluğunu doğurmuştur. Mesela eski toplum yapısında tamamen geçerli olan sözlü kültür bugün için eski etkisini kaybetmiştir. Sözlü kültür üzerine bina edilen aile hukuku da bu sebeple bazı değişikliklere ihtiyaç duymuştur. Bu çalışmamızda özellikle son yüzyılda ülkemizde meydana gelen sosyal değişiklikler ele alınmış devlet otoritesinin aile hukukuna yaptığı müdahalelerin İslam hukuku açısından değerlendirmesi yapılmıştır.
İslam hukuku açısından otizmli bireylerin hakları
"İslam Hukuku Açısından Otizmli Bireylerin Hakları" adlı bu tez, İslam dininin temel prensipleri doğrultusunda dezavantajlı grupların haklarını koruma anlayışını merkeze alarak, özelde otizmli bireylerin İslam hukukundaki haklarını sistematik bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. İslam fıkhında bu konunun dağınık bir şekilde ele alınmış olması ve modern dönemdeki artan farkındalık, bu alanda kapsamlı bir çalışmanın gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, İslam hukukundaki ilgili bilgileri bir araya getirerek, otizmli bireylerin haklarını ve ihtiyaçlarını detaylı bir şekilde ele alacak ve modern hukuk sistemlerindeki benzer düzenlemelerin İslam hukukundaki köklerini bilimsel bir metotla ortaya koyacaktır.Tezin temel hedefleri, otizmli bireylerin haklarının İslam hukukundaki önemini ve bağlayıcılığını açıklamak, bu konuda aileler, toplum ve devlet nezdinde farkındalık ve sorumluluk bilinci oluşturmak, hakların teslim edilmesiyle otizmli bireylerin toplumsal katılımına katkı sağlamak ve İslam hukukunun bu konudaki kapsamlı yaklaşımını vurgulamaktır.Araştırmanın temel problemi, günümüzde sayıları artan ve karmaşık ihtiyaçlara sahip otizmli bireylerin haklarının İslam hukuku çerçevesinde nasıl ele alındığı ve bu hakların neler olduğunun belirlenmesidir. Bu amaçla tümdengelimsel ve analitik yöntemler uygulanacak, şer'i metinler incelenecek, fıkıh mezheplerinin görüşleri karşılaştırılacak, deliller değerlendirilecek ve fıkıh kuralları çerçevesinde çözümler üretilecektir. Bu çalışma, İslam hukukunda otizmli bireylerin haklarını detaylı bir şekilde inceleyerek literatürdeki boşluğu doldurmayı, farkındalığı artırmayı ve hem İslami ilimler hem de sosyal politika ve hukuk alanlarına değerli katkılar sunmayı amaçlamaktadır. İslam'ın dezavantajlı bireylere yönelik merhametli yaklaşımını bilimsel bir zeminde yeniden değerlendirerek, günümüzdeki benzer sorunlara İslami perspektiften çözüm önerileri sunma potansiyeli taşımaktadır.
Hak Dini Kur'an Dili Tefsiri bağlamında fıkhî kaidelerin Kur'anî temelleri
İslam hukuku müktesebatı içerisinde Mecellenin ilk yüz maddesi külli kaideler olarak bilinmektedir. Bu noktada tüm konular için genel geçer olarak serdedilen kurallara, kavâid, tek bir konuda geçerli olanlara ise davâbıt denilmektedir. İslam Hukuku alanında eğitim gören ve bu alanda lisansüstü çalışmalar yapan herkes, fıkha bütüncül olarak bakabilme noktasında külli kaidelerin öneminin farkındadır. Külli kaideler, İslam Hukuku alanında çalışma yapan kişiler için pek çok konuda kılavuz mahiyetindedir. Ne var ki bu alanda yapılan çalışmalar genel olarak yüzeysel kalmakta, yalnızca bu kaidelerin ezberlenmesi ile yetinilmektedir. Hak Dini Kur'an Dili Tefsiri, müellifin tefsir ilmindeki yetkinliğini tartışmasız şekilde ortaya koyduğu gibi fıkıh ilmindeki yetkinliğini de ortaya koyan pek çok argümanı içerisinde barındırmaktadır. Özellikle bazı fıkhî kâideler ile ayetler arasında kurmuş olduğu bağlantılar oldukça dikkat çekicidir. Fıkhî kâideler üzerine yazılmış olan eserlerde pek çoğuna rastlamanın mümkün olmadığı bu bağlantıların uzun ve derin bir tefekkür sonucu ortaya çıktığı aşikardır. Bu noktada Hak Dini Kur'an Dili tefsiri üzerine yapmış olduğumuz mütalaalarda Elmalılı'nın kavâid ve davâbıt yaklaşımı dikkatimizi celbetmiştir. Zira kaideler ile ayetler arasında ilk bakışta akla gelmeyecek ilginç bağlantılar kurmakta, kaidelerin neşet etmiş olduğu delilleri ortaya koymaktadır. İnce ve uzun bir tefekkür sürecinin meyvesi olan bu yaklaşımın gün yüzüne çıkarılması külli kaidelerin ve fıkhî temellerinin anlaşılması noktasında önem arz etmektedir.