Theses supervised by Prof. Dr. Altan Alperen
10 theses · Gazi University
Film çevirisinde eşleme yaparken karşılaşılan çeviri sorunları
Film çevirisini çeviribilim kapsamında ele aldığımız bu çalışmamızda, günümüzde kültürler arası bilgi aktarımında önemli bir yere sahip olan filmlerin çevirisinin dünyada ve Türkiye?deki durumu belirtilerek izleyici tarafından en çok tercih edilen dublaj yöntemi ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Dublaj sürecinde, görsel ve işitsel açıdan eşlemeye dikkat edilmesi gerektiği vurgulandıktan sonra, eşleme yaparken karşılaşılan çeviri sorunları, bu sorunların nasıl aşılabildiği, neden aşılamadığı gibi sorunsallar ortaya konulmuştur. Bu bağlamda, bir toplumun tarihi geçmişini irdelemesi sebebiyle kültürel özellikler taşıyan ?Das Leben der Anderen? adlı Alman yapımı filmin, ?Başkalarının Hayatı? adlı Türkçe dublajı karşılaştırılarak incelenmiştir. İncelememizde, çevirmeninin karşılaştığı sorunlar, bu sorunlara nasıl çözümler getirdiği, dilsel ve dil dışı etkenlere, özellikle de eşlemeye dayalı olarak karşılaşılan çeviri sorunları gibi birçok husus ayrıntılı bir şekilde örneklendirilmiş ve analiz edilmiştir. Dublaj yoluyla film çevirisinde, doğal olmayan deyişlerin ve bazı yitimlerin söz konusu olduğu; karşılaşılan güçlüklerin, sadece dil ve kültür farklılığından değil, aynı zamanda dil dışı unsurlardan ve eşlemeyi sağlama çabasından kaynaklandığı, bu nedenle eşdeğerliğin zorlaştığı; karşılaşılan sorunları aşmakta kullanılan yolların, filmin bütünlüğünde ve anlamında bozulmalara neden olduğu gözlemi ve savından yola çıkan çalışmanın odağını, eşleme yaparken karşılaşılan çeviri sorunları oluşturmaktadır. Bu amaçla yapılan incelemede çevirmen kararlarını etkileyen etkenler saptanarak, bu kararların dublajın kalitesine etkisi, ele alınan Alman yapımı filmin Türkçe dublajı ile örneklendirilerek sorgulanmaktadır. Filmlerin betimleyici çeviri yaklaşımı çerçevesinde karşılaştırmalı incelemesi neticesinde elde edilen sonuçların, dublaj çeviri türü için dizgeleştirilmesi yolunda bir adım atılmaktadır. Anahtar Sözcükler: Film Çevirisi, Dublaj, Eşleme, Çeviri Sorunları
Yabancı diller için AB Ortak Başvuru Metni kapsamında Delfin Almanca ders kitabının incelenmesi
Bu araştırmanın amacı yabancı dil öğretimine yönelik hazırlanmış olan Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni ve Dil Portfolyosu?nu detaylı bir şekilde ele aldıktan sonra birçok öğretmen tarafından kaynak olarak kullanılan ?Delfin? adlı Almanca ders kitabını incelemektir. Bu bağlamda Başvuru Metni?ne ne derece uygun olduğunu, öğrenci için yeterli olup olmadığı, ne tür aktiviteler içerdiği gibi sorulara cevap arayacağız ve bilimsel çalışmalar doğrultusunda çözümler bulacağız. Dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde araştırmanın amacı ve önemi ile yöntemi üzerinde durulmuş, ikinci bölümünde Avrupa Ortak Başvuru Metni ile ilgili kuramsal olarak bilgi verilmiş, üçüncü bölümünde ders kitabı incelenmiş, dördüncü bölümünde bulgu, öneri ve çalışmanın sonuçlarına yer verilmiştir. Araştırmanın sonucunda dil kullanma becerilerini ve iletişimi ön planda tutan Avrupa Ortak Başvuru Metni?ndeki bilgilere göre Delfin Almanca ders kitabı büyük oranda metinle uyumluluk göstermektedir. Ders kitabında verilen alıştırmalar, Başvuru Metni?nde yer alan ortak düzeylere kısmen uyumluluk göstermekte, okuma parçalarında ise bu metinde yine ön plana çıkan dil öğretiminde kültür boyutuna ilişkin izlere çok az rastlanmaktadır. Delfin ders kitabı, dil öğretmenlerine rehber niteliği taşıyan ve dil öğretimini standartlaştıran Avrupa Ortak Başvuru Metni ile büyük ölçüde örtüşmemektedir.
Karl May / Franz Kandolf'a ait "In Mekka" adlı romanın çevirisinin biçimsel, içeriksel ve kültürel Açılardan analizi ve dil öğretimine yansımaları
Yaşantımızın her alanında önemli ve vazgeçilmez bir yere sahip olan çeviri, dünyaya açılan bir kapı, bireyleri, toplumları ve uygarlıkları birbirine yaklaştıran, aralarında diyalog ve iletişim kuran, birbirlerini anlamaya ve tanımaya yardımcı olan, sadece bugünlerle sınırlı değil, geçmişten günümüze de uzanan kültürler arası bir köprüdür. Amacım Franz Kandolf'un yaklaşık bir asır önce, yazar Karl May'ın üslubuna uygun olarak kaleme aldığı "In Mekka" adlı Almanca eserin, günümüze Çiğdem Canan Dikmen tarafından Türkçeye nasıl aktarıldığını çeşitli dilsel boyutlarının yanı sıra, oryantalizm yönüyle de ortaya çıkarmaktır. Böylece, hem bu tür yapıtların üzerine dikkat çekmeyi, hem de çeviri araştırmalarına ve yabancı dil öğretimine mütevazi bir katkıda bulunmayı hedefledim. Bu araştırmada, başta Koller'in gerçek (dinamik) çeviri eleştirisi yaklaşımı olmak üzere, muhtelif çeviri ve eleştiri kuramlarından, ayrıca nesnel ve öznel birikimlerden de yararlanmak suretiyle bir çalışma gerçekleştirildi. Bu çerçevede, yazın çevirisi ve sorunları ele alındıktan sonra, kaynak metnin yazarı, yapıtı ve çağı hakkında bilgiler verildi, yazar ve eserinin oryantalizmle bağlantısı gösterilmeye çalışıldı. Kaynak ve hedef dil metinlerinin karşılaştırılmasının ardından analiz edilen çeviri metninin değerlendirilmesi yapıldı. Ayrıca, kaynak ve erek metinlerden, yabancı dil öğretimine özgün katkı sağlayacağı düşünülen bazı kesitler seçilerek önerildi. Anahtar kelimeler: Çeviribilim, yazın çevirisi, eş değerlilik, çeviri eleştirisi, oryantalizm.
Türkiye ve Almanya'daki entegrasyon kurslarında kullanılmakta olan ders kitaplarının yöntemler bağlamında karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Bu tezin genel amacı, Türkiye ve Almanya'daki uyum kurslarında öğretilen Almanca yabancı dil olarak ders kitaplarını yöntemler bağlamında, nitelikleri ve bu sürece katkıları açısından karşılaştırmaktır. Bu amaçla öncelikle her iki ülkenin uyum kurslarının programları, programın öğeleri açısından incelenmiş, benzer ve farklılıkları ortaya konmuştur. Daha sonra her iki ülkede sıklıkla kullanılan ders kitaplarının yabancı dil öğreneninin dil gelişimine katkısı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın genel amaçları doğrultusunda aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır: 1. Türkçe ve Almancanın eğitimini yapmak amacıyla hazırlanan programların hedefleri nelerdir? 2. Her iki programın, eğitim programlarının öğeleri açısından benzerlik ve farklı yönleri nelerdir? 3. Anadili eğitiminde araştırma kapsamında incelenen kitaplar, hedef, içerik, öğrenme yaşantıları ve değerlendirme açısından programlarla tutarlılık göstermekte midir? 4. Ders kitaplarının hazırlanmasında temel alınan ölçütler nelerdir? 5. Ders kitaplarının dış yapı özellikleri nelerdir? (Kapak, cilt, yazı, resim, kenar ayarları, vb.) 6. Ders kitaplarının içyapı özellikleri nelerdir? 7. Sözcük öğretimi aşamalı olarak yapılmakta mıdır? 8. Seçilen metin türlerinin nitelikleri ve nicelikleri nasıldır? 9. Kitaplarda bulunan metinlerin türlerine ve iletilerine göre dağılımı nasıldır? 10. Kitaplardaki metinlere ilişkin sorular öğrencileri düşündürmeye, düşündüklerini sözlü veya yazılı aktarmaya yöneltecek nitelikte midir? 11. Programda belirlenen hedeflere ulaşmak için izlenen yollar nelerdir? 12. Hangi Yabancı dil Yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada sonuç olarak, uyum kurslarının yabancı dil eğitimin de amaçlarına her iki ülkede birbiriyle benzerlik gösterdiği, ancak programların yazılmasında, Türkçe programda çok fazla ayrıntıya girildiği, Almanca programın ise daha genel olduğu saptanmıştır. Almanya'da yılda 3-4 kez toplanan Eğitim Konferanslarında bölgesel özellikler de dikkate alınarak özel hedefler ve eğitim durumları saptanmakta, uyum kurslarında uygulama ana programa bağlı kalınarak söz konusu konferanslarda alınan kararlara göre yapılmaktadır. Her iki programda da duyuşsal ve devinişsel davranışlara yeterince yer verilmediği saptanmıştır. Ders kitaplarının dış yapı (fiziksel) özellikleri açısından, Almanca kitapların Türkçe kitaplara göre daha nitelikli, sağlam ve kullanışlı hazırlandığı belirlenmiştir. Ders kitaplarının öğretme öğrenme sürecinde, öğretmen kılavuz kitaplarında Almanca için sadece rehberlik işlevi yerine getirilirken, Türkçe için öğretmene adım adım ders işleme biçimleri anlatılmaktadır. Almanca ders kitaplarındaki metinler daha çok öğrencinin dünyasından seçilirken, Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin ya daha yetişkinler için ya da bilgilendirmeye yönelik hazırlandığı saptanmıştır. Dilbilgisi öğretimine, Almanca ders kitaplarında daha çok ağırlık verildiği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Uyum Kursları, Almanya uyum yasaları, Yabancı dil eğitimi, yabancı dil eğitim yöntemleri, yabancı dil eğitimi ders kitapları, entegrasyon, migrasyon.
Michael Ende'nin "Momo" adlı eserinin Türkçe çevirisine eleştirel yaklaşım
Kültürlerarası iletişimin günden güne bir zorunluluk haline geldiği günümüz koşullarında, iletişim aracı olarak yazınsal metinler ve bu metinlerin çevirileri son derece önem kazanmıştır. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de bir gereksinim haline gelen çeviri, sürekli olarak bir gelişim içerisindedir.Bu çalışmada Alman Çocuk Edebiyatı yazarlarından olan Michael Ende'nin ?Momo? adlı çocuk romanın kaynak ve hedef dil metinlerinin karşılaştırmalı çözümü ve yazınsal metinlerin çevirisi ve çeviride karşılaşılan çeviri sorunları irdelenmeye, ve aynı zamanda çevirmenin çeviri eylemi esnasında benimsediği tutum ve seçimlerde tespit edilmeye çalışılmaktadır.Bu çalışmanın giriş bölümünde genel olarak çeviri bilimine genel bakış, çeviri çeşitleri, yazın çevirisi, yazın çevirisinde çeviri sorunları, çeviribilim yaklaşımları, eşdeğerlik ve günümüz çeviri kuramları ışığında çeviri eleştirisi anlayışından bahsedilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde Alman Çocuk Edebiyatı yazarlarından Michael Ende, eseri ?Momo? hakkından genel bilgiler sunulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümünde Leman Çalışkan tarafından Almancadan Türkçeye çevrilmiş olan eserden örnekler verilerek çeviri sürecine eleştirel olarak yaklaşılmıştır. Çevirmenin çeviri eylemi esnasında kullandığı yöntem ve teknikler örneklerle ortaya konulmaya çalışılmıştır.Çalışmanın dördüncü ve son bölümü ise sonuç bölümüdür ve analiz edilen metnin değerlendirilmesi niteliğindedir.
Die nation in den Deutschen und Türkischen antrittsreden eine politiolinguistische diskursanalyse
The word nation and its lexical field in inauguration speeches of German and Turkish prime ministers was determined in the present dissertation. The frequency of usage and determination of the lexical field and its change is the main purpose of the research. Therefor a linguistic fundament, especially from the political linguistics, researches about nationalism (relating to the history of the countries) and hermeneutic corpora will be given to strength the theoretical base of this research. Referring to theoretical corpora the inauguration speeches will be analyzed and saved with the help of a data-pool-program. The evaluation will show with help of statistics, how the idea about the lexical field of the lexeme nation has changed. Now a conclusion regarding the aim of this dissertation can be done: Did Turkish and German prime ministers use the word in a different way, is the structure of the lexical field dissimilar in their usage? Especially for the European Union as an alliance of states, the research of nationalism in political speeches is an attention-grabbing sector that shows ideological attitudes and their actions. Furthermore the research proves the sustainability of linguistics in the field of policy, how words can change in their usage and value. Through the data-pool-program that can be used in similar fields words can be controlled in their context in any speech wanted.The study shows the difficulties regarding valid analyses in the political field of linguistics, but at the same time it proves its importance. Linguistic can provide help for a better, international understanding in the field of politics. According this idea, the dissertation may serve as an example for future works in the same research area.
İlk ve ortaöğretim kurumlarında okutulmakta olan Almanca ders kitaplarının kültürlerarası yaklaşım bağlamında incelenmesi
Bu çalışmada Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi uyarınca 2009?2010 eğitim-öğretim yılında Almancanın öğretilmesine yönelik olarak ilköğretim birinci kademede okutulmakta olan ?Hallo, Kinder!?, ilköğretim ikinci kademede okutulmakta olan ?Lern Mit Uns 1? ve ortaöğretim düzeyinde okutulmakta olan ?Deutsch ist Spitze? adlı ders kitapları kültürlerarası yaklaşım bağlamında incelenmiştir.Araştırmanın birinci bölümünde çalışmanın amacı ve önemi gibi konular ele alındıktan sonra dil ve kültür kavramları çeşitli bakış açılarıyla tanıtılmıştır. Söz konusu kavramların izahında çeşitli bilim adamlarının görüşlerinden de yararlanılmıştır. Yabancı dil öğretiminde kültürel ifadelerin aktarımının gerekliliği ve kültürü dışlayan bir yabancı dil öğretiminin tam olarak başarılı sayılamayacağı hipotezi ileri sürülmüştür. Bu nedenle yabancı dilin öneminin yanı sıra yabancı dil öğretiminde kültürel ifadelerin aktarımının gerekliliği, kültürel öğelerden bihaber olarak öğrenilen yabancı dil neticesinde kültürel karşılaşmalar esnasında doğabilecek sorunlar tartışılmıştır. Çalışmanın ana konusunu oluşturan kültürlerarası yaklaşım kavramı çeşitli dilbilimcilerin görüşlerinden faydalanılarak tanıtılmıştır.Araştırmanın teorik bölümü bu şekilde oluşturulduktan sonra ampirik bölümde betimlemeli ve karşılaştırmalı yöntemle yukarıda adları verilen Almanca ders kitapları ele alınmıştır. Söz konusu kitaplar üniteler düzeyinde taranmış ve kitapların ne tür kültürel aktivitelere yer verdiği örneklerle belirlenmiştir. 2001 yılında Avrupa Konseyi tarafından yayınlanan Diller İçin Ortak Başvuru Metni ve bazı bilim adamları tarafından ortaya konan yabancı dil kitaplarında aktarılması gereken kültürel konular kontrol listesi olarak kabul edilmiş ve adı geçen kitapların bu listede yer alan kültürel ifadelere yer verip vermediği tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra modern dil öğretim yöntemlerinin öngördüğü yabancı dil öğretiminde dört temel beceri ve dilbilgisi ile ilgili etkinlikler de yine söz konusu başvuru metni çerçevesinde incelenmiş ve bulgular ortaya konmuştur.İncelenen her üç kitabın da kültürlerarası yaklaşımın öngördüğü ifadelere kısmen yer verdiği, istenilen bazı ifadeleri kullandığı, bazı ifadelerin ise göz ardı edildiği tespit edilmiştir. Çalışmanın sonuç kısmında elde edilen bulgular değerlendirilmiş, önerilerde bulunulmuş ve Almanca öğretiminde kullanılmakta olan uluslararası düzeydeki ders kitaplarından derlenen bazı kültürel sembol ve aktivite örnekleri, Türkiye'de yabancı dil Almanca ders kitaplarının hazırlanmasında dikkate alınması önerisiyle aktarılmıştır.Anahtar Kelimeler: Kültür, Dil, Kültürlerarası Yaklaşım, Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni, Yabancı Dil Öğretimi, Almanca Ders Kitabı.
Bertolt Brecht'in tiyatro metinlerinin Türkçeye aktarılışında deyim aktarmalarından kaynaklanan sorunlar ve bu sorunların dil öğretimindeki yansımaları
Her çağda kendisini geliştirmiş olan dünya dilleri günümüzde sanayi devrimi, diğer teknolojik gelişmeler, ticari ilişkiler gibi gelişmelerin ışığında her zaman birbirlerine ihtiyaç duymaktadırlar. Bu durumda geçmişte olduğu gibi günümüzde de çeviri büyük bir gereksinim haline gelmiştir.Bu çalışmada Epik Tiyatronun kurucusu olan Bertolt Brecht'in ?Drei Groschen Oper? adlı tiyatro metninin kaynak ve hedef metinlerinden alınan deyimlerin ışığında karşılaştırması yapılmaya çalışılmıştır. Özellikle de Brecht'in eserinde kullanmış olduğu deyimlerin Türkçe'ye çevirisinde kültürel özellikler de dikkate alınarak bir çeviri eleştirisi yapılmaya çalışılmıştır.Bu çalışmanın giriş bölümünde daha çok çeviri bilimiyle ilgili genel kavramlara yer verilmiştir; çeviri türleri, yazın çevirisi ve özellikleri, edebi eserler içinde yer alan tiyatro metinleri ve özellikleri, eşdeğerlik ve çeviri eleştirisi gibi konulardan bahsedilmektedir. Yine giriş bölümünde Alman tiyatrosu denilince akla ilk gelen isimlerden biri olan Bertolt Brecht'in ?Drei Groschen Oper? isimli tiyatro oyunu ve Epik Tiyatroyla ilgili genel bilgilerden söz edilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise eserin Türkçe çevirisinde geçen deyimler iki dil arasındaki kültür farklılığına dayandırılarak eleştirel bir yaklaşım izlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümü ise sonuç bölümüdür.
Erich Kaesner'in Das Fliegende Klassenzimmer adlı eserinin Türkçe çevirisine eleştirel yaklaşım
Çeviri, insanların iletişiminde dili kullanmasıyla başlar. Dilin, insanlığın ve uygarlıkların gelişiminde gözardı edilemeyecek bir öneme sahip olan çeviri, kültürlerarası etkileşimde hep ön sırada olmuştur. Çeviri geçmişte olduğu gibi günümüzde de büyük bir gereksinmedir. Ve sürekli olarak gelişmektedir. Çeviri sürecinde, çevirmenin izlediği yol ise onun kendi çeviri anlayışını ortaya koyacaktır.Bu çalışma da Alman Çocuk Edebiyatı yazarlarından Erich Kästner'in ?Das Fliegende Klassenzimmer? adlı çocuk romanının kaynak ve hedef metinlerinin karşılaştırmalı çözümünde, çevirmenin sanatsal dil seçimlerini, hedef dil ya da kaynak dil odaklı çeviri yöntemlerinden hangisini kullandığı, amacını gerçekleştirmek için benimsediği tutum ve seçimler tespit edilmeye çalışılmaktadır.Bu çalışmanın giriş bölümünde genel olarak çeviri bilimine genel bakış, yazın çevirisi, yazın çevirisinde çeviri sorunları, eşdeğerlik ve günümüz çeviri kuramları ışığı altında çeviri eleştiri anlayışından bahsedilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümü, Alman Çocuk Edebiyatı yazarlarından Erich Kästner, eseri ?Das Fliegende Klassenzimmer? ve öncülüğünü yaptığı ?Gerçekçi Çocuk Yazını? hakkında genel bilgileri kapsamaktadır. Çalışmanın üçüncü bölümünde bu eserin Türkçe çevirisine eleştirel olarak yaklaşılmış ve çevirmenin çeviri sürecinde kullandığı yöntem ve teknikler ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümü ise sonuç bölümüdür ve analiz edilen metnin değerlendirilmesi niteliğindedir.
Zur vermittlung der kommunikativen kompetenz in den lehrwerken `Deutsch als fremdsprache' in der Türkei (vergleich einiger lehrwerke)
In the dissertation named ?Presentation of Communicative Competence inGerman Textbooks Taught as a foreign language in Turkey;: Comparing CertainTextbooks?, the emergence point of the ?Kommunikative Kompetenz?(Communicative Competence) and all the factors forming this phenomena have beenelaborately examined. Then the textbook named ?Lern mit uns 3? which waspublished by National Education Ministry Publisher and which is being used forteaching German in elementary schools, and the work of German Hueber Publishernamed ?Pingpong Neu 2? which is designed for teaching Germany in someeducational institutions in Turkey have been thoroughly analyzed in terms of theirappropriateness for developing students? communicative competence in a frameworkof two units of each book dealing with similar subjects.As a result of this study, it has been found that the textbook ?Ping Neu 2? is awork that is enough to develop this competence in general while the textbook ?Lernmit uns 3? has a great number of deficiencies.At the end of the study, suggestions have been presented for eliminating thisdeficiency and what is needed for developing students? communicative competencewhile choosing or preparing a textbook to be used for teaching German in Turkey.Eğitim