Theses supervised by Prof. Dr. Aslı Akay
10 theses · Ankara Social Science University
Suriye göçünün Türkiye'nin kentleşme süreçlerine etkileri: Gaziantep kenti örneği
2011 yılında Suriye'de ortaya çıkan iç karışıklık ve savaş Suriye halkının çevre ülkelere göç etmesine yol açmış, Suriye'ye yakın bir ülke olması nedeniyle bu durum en çok Türkiye'yi etkilemiştir. Çalışmanın amacı Suriye göçünün Gaziantep'in kentleşme sürecine ve yerel yönetimlerin faaliyetlerine etkisini ortaya koymaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi tercih edilmiş olup Gaziantep Büyükşehir Belediyesi ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Türkiye'nin "Açık Kapı Politikası" uygulayarak kapılarını Suriyelilere açması hem Türkiye hem de Suriyeliler için yeni ve uzun bir sürecin başlangıcı olmuştur. Özellikle Gaziantep kenti gibi Türkiye'nin güney sınırındaki kentler bu süreçten diğer kentlere göre daha çok etkilenmişlerdir. Eylül 2022 yılı itibariyle üç buçuk milyondan fazla Suriyeli (3.656.157) "geçici koruma statüsüyle" ülkemizde bulunmaktadır. Görüşmede, Gaziantep kentinde Suriyeli nüfus yoğunluğunun kentsel hizmet ihtiyacını ve kamu harcamalarını arttırdığı ve hizmet niteliğinde değişikliğe sebep olduğu belirtilmiştir. Suriye göçü kentte beklendiği kadar büyük bir sorun yaratmamakla birlikte geçici koruma sürecinin uzamasının yerel halkın hoşgörüsünü azalttığı, sosyal yaşamı ve kentleşme sürecini olumsuz etkilediği sonucuna varılmıştır. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi ile yapılan görüşme bu etkilerin boyutunun ortaya konulmasına katkı sağlamıştır.
Afet ve insani yardım yönetiminde sivil toplum kuruluşlarının rolü
Afet ve İnsani Yardım Yönetiminde Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü konusunda yapılan çalışma ile afet ve insani yardım süreçlerinde benzersiz roller üstlenen STK'lar incelenmiş, STK ve gönüllülük ilkesinin Türkiye'deki görünümü tahlil edilmiştir. Tanımlama ve kavram noktasında yeni bir boyut olsa da STK ruhunun Türkiye'de yüzyıllardan beridir var olduğu, bununla birlikte, afet temelli kurumsallaşma henüz tam anlamıyla tesis edilememiş olduğundan, sürecin tamamlanmasına doğrudan katkı sunabilecek STK'ların Türkiye'deki yapılanması, yaşanan sorunlar ve güçlü taraflar bu bağlamda ele alınmıştır. Konunun daha iyi açıklanabilmesi amacıyla Türkiye'de öne çıkmış STK'ların afet ve insani yardım yönetiminde kapsadığı alan, üstlendikleri sorumluklar, STK'ların gelişiminde dönüm noktası teşkil etmiş felaketler ve devletin afet kurumlarının bu süreçteki görünümü derinlemesine analiz edilmiştir. Dünyada afet alanına yön veren Japonya, Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya gibi ülkelerin gerek afet bağlamındaki birikim ve tecrübeleri gerekse de STK'ların bu ülkelerdeki yapılanması, kapsamlı olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmayla afet ve insani yardım yönetiminde STK'ların son derece önemli bir role sahip olduğu, Türkiye'de STK algısı ve gönüllülük yaklaşımı, STK'ların afet süreçlerine entegrasyonuna ilişkin düzenlemeler eksikliği ve STK-kamu iş birliğinin tesisinin önemine ilişkin hususlar üzerinde durulmuştur. Ayrıca, henüz Türkiye'de STK'ların tam anlamıyla afet ve insani yardım yönetimi sürecine dâhil edilemediği, STK ve kamu birimleri arasında iş birliği ve koordinasyon eksikliği bulunduğu, afet yönetiminde STK akreditasyonunun sağlıklı bir şekilde yapılamadığı ve toplumun tüm kesimlerince STK'ları sahiplenen ve benimseyen bir yapıya kavuşturulması için yapılması gerekenler vurgulanmıştır.
Contemporary modality of cash and voucher assistance (CVA) in humanitarian aid. case study of Syria.
This thesis explores the design and community engagement of Cash and Voucher Assistance (CVA) projects, focusing on disaster and humanitarian management point of view, in the Syrian context. The study utilizes qualitative analysis, gathering insights from humanitarian workers involved in CVA projects through interviews and surveys. The findings reveal key themes related to project design and community engagement, shedding light on the factors influencing project design, the level of community participation, and the challenges faced in achieving effective community engagement. Additionally, the study examines the significance of market considerations in project design and the integration of market-based approaches. The findings highlight the importance of incorporating beneficiary feedback, stakeholder engagement, and market dynamics in designing impactful CVA interventions. They also underscore the complexities of operating within the Syrian context, including donor requirements and logistical limitations, which present barriers to achieving full community participation. The study concludes by calling for further exploration and innovative solutions to overcome these challenges and ensure that localization principles are effectively applied in the design and implementation of CVA projects. By adopting a comprehensive approach that considers beneficiary preferences, community input, and market dynamics, CVA interventions can be designed to meet the needs of beneficiaries better and promote local economic resilience.
Türkiye'de afet yönetiminde salgın hastalıkların önemi: COVID-19 salgını örneği
Salgın, bir hastalığa ilişkin vaka sayılarındaki ani artışı ifade eder. Salgınlar, bir afetin sonucunda ikincil risk olarak ortaya çıkabileceği gibi Covid-19 pandemisinde olduğu gibi doğrudan bir afet olarak da ortaya çıkabilir. Covid-19 salgınında küresel çapta ülkeler, salgının hızını kırmak adına çeşitli tedbirler almaya çalışmış ve bunlara ilişkin toplumsal hayatın birçok alanında geniş çapta kısıtlamalar beraberinde gelmiştir. Bu kararlar uygulanırken yönetim, kimi ülkelerde ulusal afet yönetim organlarınca sağlanırken kimi ülkelerde ise sağlık bakanlıkları tarafından ele alınmıştır. Türkiye'de de ilk vaka Çin'de bildirildiği andan itibaren hızlı bir aksiyon alınmış ve yönetim daha çok Sağlık Bakanlığınca sağlanmıştır. Süreçte bir önceki atlatılan İnfluenza pandemisinden alınan derslerle oluşturulan ve 2019'da yayınlanan "Pandemik İnfluenza Ulusal Hazırlık Planı" uygulamaya konmuş, ulusal afet yönetim organı olan AFAD'ın (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) ise karantina işlemleri, izolasyon tedbirleri, tahliyeler gibi konularda destek verdiği görülmüştür. Ulusal afet yönetim organlarının salgın hastalıkların yönetiminde rolü kritiktir. Afet müdahale planlarının etkin bir şekilde kullanılması ve ulusal afet yönetim organlarının koordinasyonuyla, salgınların daha etkin bir şekilde yönetilmesi mümkün olacaktır. Gelecekte benzer salgınların yaşanma olasılığı göz önüne alındığında, bir afet türü olarak salgınların kontrolünde ulusal afet yönetim organlarının, afet planlarının ve AFAD'ın nasıl daha aktif katılımının sağlanabileceğinin incelenmesi ihtiyacı doğmuştur. Çalışmada, bu ihtiyaca binaen Covid-19 salgını örneğiyle ulusal ve uluslararası salgın politikalarının incelenmesi ve ulusal afet yönetim organlarınca alınan aksiyonların değerlendirilmesine çalışılmıştır. Bu kapsamda uluslararası kuruluşlar ve 6 ülke örneği incelenmiş; Türkiye örneğinde ise plan, politikaların yanında saha deneyimlerinden de yararlanmak amacıyla 10 uzman doktor ile bireysel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular ışığında mevcut problemler tanımlanarak, afet yönetimi perspektifinde AFAD'ın gelecek olası salgınlara karşı alabileceği görev, rol ve sorumluluklar hakkında önerilerde bulunulmuştur. Bu çalışmanın, ulusal afet yönetim organlarının salgınlarla mücadeledeki rolünü vurgulayarak, gelecekteki benzer durumlara daha etkin ve hazırlıklı bir şekilde yaklaşılabilmesi adına önemli bir perspektif sağlayacağı düşünülmektedir.
Afet risk azaltmada yerel yönetimlerin rolü: Kahramanmaraş örneği
Bu çalışmada afetlerin toplumun sosyal, ekonomik ve fiziksel yapısı üzerindeki yıkıcı etkileri göz önünde bulundurularak, Türkiye'de afetlerle mücadelede yerel yönetimlerin rolü incelenmiştir. Kahramanmaraş örneğinden yola çıkarak, yerel yönetimlerin afet yönetimi süreçlerindeki görev ve sorumlulukları ele alınmış; Türkiye'deki mevcut afet yönetimi sisteminin etkinliği değerlendirilmiştir. Aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri, Japonya, Kanada, Almanya ve Fransa gibi ülkelerdeki başarılı afet yönetimi uygulamalarına yer verilmiş ve bu uygulamaların Türkiye'deki yerel yönetimlere entegrasyonu tartışılmıştır. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden sonra yapılan saha çalışmasında Kahramanmaraş'taki belediyelerin afet hazırlığı durumu anket ve yerinde değerlendirmelerle incelenmiş, mevcut kapasiteler, karşılaşılan sorunlar ve iyileştirme gereksinimleri belirlenmiştir. Çalışma Türkiye'deki yerel yönetimlerin afet yönetim kapasitelerinin geliştirilmesi için öneriler sunmaktadır.
Adapting to adversity: A comprehensive study of disaster resilience in Türkiye
Throughout years in the humanitarian field, I have always been impressed by the way people cope with challenges. So, I started to wonder what was affecting these coping levels? Why were some of us more affected while others were less affected when we experienced similar events? What determined these levels of influence? According to my observations, variables such as social support, solidarity, collaboration, level of preparedness in the face of crises, level of awareness, spatial connectedness, sense of belonging, and trust affected the way we respond to the challenging experiences. This pushed me to research topics such as disaster awareness, psychosocial resilience, individual resilience and community resilience. This thesis addresses critical aspects of disaster risk reduction by focusing on resilience levels of participants living in various cities of Türkiye after the Kahramanmaraş Earthquake. The research underlines the importance of society, socio-ecological, psychosocial resilience and disaster awareness as key variables in disaster risk reduction. The following aims guide the research: investigating resilience with different variables from various theoretical perspectives, developing a valid and reliable Psychosocial Resilience Scale, developing a valid and reliable Community Resilience Scale, examining the validity and reliability of the Adult Resilience Scale translated into Turkish (Jefferies, McGarrigle and Ungar, 2018), to examine the disaster awareness, resilience, psychosocial resilience and, accordingly, community resilience of participants. In addition, the research also examines the data obtained from the earthquake region in order to measure the impact of the disaster on resilience. Finally, it reveals the factors affecting community resilience. While it aims to make an original contribution to the literature, it has also included limitations, including the cross-sectional nature of the data. The study aimed to encourage future research to adopt longitudinal designs to more deeply understand the development of resilience over time. Briefly, this thesis aims to contribute to disaster risk reduction efforts in Türkiye by providing a multifaceted analysis of resilience factors, paving the way for targeted interventions appropriate to the specific needs of diverse populations. Keywords: Resilience, Disaster Resilience, Disaster Risk Reduction, Disaster Risk Management, Disaster Preparedness
Erken cumhuriyet dönemi mimarisinin günümüz kent ve kültür politikaları üzerine etkileri: Ankara Ulus örneği
Savaş işgal, yıkım ,kıyım ve felaketlerden ekonomik imkansızlıklardan özetle bu olanaksızlıklar içinde küllerinden yeni baştan doğan yepyeni devlet olan genç Cumhuriyetin güvenlik ve yeniliklerin ardından hedefi ele aldığı ,şehircilik,imar kent planlama yapım işleri olmuştur.Öncesinde imar durumu mevcut olmayan Ankara'ya Cumhuriyet ilanı, başkent seçilmesi ardından çağdaş , etkin,önemli bir mimari üslubun ,kişiliğin uygulanıp kazandırıldığını görmekteyiz, 1920-1945 devresinde batılı ekoller ve Avrupa'lı mimarların görülen etkileri ardından ulusal mimari usluba değinildi. Sonraki zaman sürecinde ülkemizde görülen neoklasik özellikler üzerinde duruldu. Bu araştırmamızda erken cumhuriyetin mimari yapılaşma kent planlama başta olmak üzere hukuksal yazılı, sözlü kültürel, sosyal aile, cemiyet ilişkileri bazındaki devrim değişim, gelişmelerinin dönemin koşulları göz önüne alınarak kent merkezi Ulus çevresi başta olmak üzere, görülen kültürel kod ve değişimlerinin günümüz Türkiye'sine olan kültürel kod değişim ve politikaları üzerine etkilerini değerlendirmeye çalıştık. Sonuç bölümünde de 1920-1945 devresinde genç Cumhuriyetin geçirmiş olduğu Ankara kentinin özellikle Ulus bölgesinin özelinde mimari uslup, kent planlama projeleri, sofra adabı, mutfak kültüründen aile ilişkilerine yazıya, sosyal yaşama vurduğu damga, etki, üretilen bu kültür politikarı, kültürel kodların günümüz kent politikaları üzerine etkileri Ankara Kent Örneği üzerinden araştırılıp değerlendirilmeye çalışıldı
Consequences of climate change and gender vulnerability: Case study in Somalia
Climate change has far-reaching repercussions in Somalia, with a special emphasis on the disproportionate burden felt by women. This study examines the impacts of climate change on Somali women, who have endured preexisting discrimination and a lack of empowerment. The findings of the study clearly demonstrate that drought and climate change have had a significant and detrimental effect on women, who lack the necessary aptitude and capability to effectively withstand and adapt to rapid climatic changes. Women exhibit a somewhat lower educational attainment, encounter limited employment opportunities, experience lower income levels, and confront higher degrees of poverty. It is traditionally seen as the job of women to provide sustenance and care for their children, aging relatives, and other members of the family. Pregnant and lactating women have unique nutritional needs and are more vulnerable in a context characterized by food insecurity. Keywords: Climate Change, Gender, Vulnerability, Somalia.
Türk itfaiye hizmetlerinin tarihi süreç içerisindeki dönüşümünün merkezi ve yerel yönetimler bağlamında karşılaştırmalı bir analizi
Yangın insanlık tarihi kadar eski bir afet türü olmakla birlikte modern dönemlere kadar yangınla mücadele konusunda oluşturulmuş bir teşkilatlanma mevcut değildir. Modern dönemlerin getirdiği sanayileşme, şehirleşme ve teknolojik gelişmeler yangınların boyutunu ve içeriğini de değiştirmiştir. Türk İtfaiye Teşkilatı yönetim modeli olarak bu gelişmelere kayıtsız kalmamıştır. Tulumbacılardan bu yana sürekli gelişen bir yapı ile günümüz yangınla mücadele organizasyonuna ulaşılmıştır. Bu tarihi süreçte Türk İtfaiye Teşkilatı'nın yönetim modeli açısından geçirdiği süreç çalışmada incelenmiş, literatüre katkı sağlayacak yeni bir tarihsel dönemlendirme yapılmıştır. Günümüz Türk İtfaiye Teşkilatı birbirinden bağımsız çok farklı hiyerarşiler altında organize olan, yönetim modeli açısından merkezi ve yerel yönetimlerin, ayrıca özel kurum ve kuruluşların uhdesinde görev yapan karma bir yapıdır. Bu karma yapının olumlu ve olumsuz yanları olmakla birlikte günümüz Türk İtfaiye Teşkilatı'nın ihtiyacı olan ve başta yangın olmak üzere bütün afet türleriyle mücadelede etkinliğini sağlayacak yönetim modeline karşılık gelmemektedir. Yapılan çalışma neticesinde Türk İtfaiye Teşkilatı'nın görev ve sorumluluklarının geçmişe nazaran çok genişlediği, yangına müdahaleden ziyade her türlü afetle mücadele eden bir birim haline geldiği, bu yönüyle beledi bir hizmetten ziyade merkezi bir güvenlik hizmeti sunduğu, merkezi yönetimin sağladığı diğer güvenlik/kolluk hizmetleriyle benzeştiği örnekler üzerinden analiz edilmiş, sunulan hizmetin etkinliği açısından yeni bir yönetim modeline ihtiyaç duyulduğu tespit edilmiştir. Ayrıca çalışmada belirlenen kıstaslar neticesinde bu yeni modelin daha merkezi bir yapıda olması gerektiği anlaşılmıştır. Sonuç olarak günümüz Türk İtfaiye Teşkilatı'nın yaşadığı sorunların büyük kısmının karma yönetim yapısından kaynaklandığı anlaşılmıştır.
Afet yönetim bağlamında afet lojistiği safhası ve gönüllü katılımı
AFET YÖNETİM BAĞLAMINDA AFET LOJİSTİĞİ SAFHASI VE GÖNÜLLÜ KATILIMI BODUR, Vural Yüksek Lisans, Afet ve İnsani Yardım Yönetimi Ana Bilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Aslı AKAY Temmuz 2025, 114 Sayfa Bu yüksek lisans çalışması, afet yönetimi bağlamında afet lojistiği süreçlerini ve gönüllü katılımının etkinliğini incelemektedir. Afetler, beklenmedik bir şekilde meydana gelen ve etkilenen topluluğun kendi kaynaklarını kullanarak baş etme kabiliyetini aşan olaylar bütünüdür. Lojistik, insani yardım faaliyetlerinin en önemli ve en maliyetli kısmını oluşturmaktadır. Çalışmanın temel amacı, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlere katılan gönüllülerin lojistik süreçlerdeki öznel deneyimlerini ve karşılaştıkları zorlukları derinlemesine analiz ederek, gelecekteki afetler için politika yapıcılar ve uygulayıcılara yol gösterici öneriler sunmaktır. Araştırma, nitel araştırma deseniyle tasarlanmıştır. Çalışmanın uygulama bölümünde, saha uygulamasını bütünüyle 6 Şubat 2023 depremlerine katılan çeşitli sivil toplum kuruluşları ve derneklerin yöneticileri, üyeleri ve koordinatörlerinden oluşan, amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş toplam 48 gönüllü katılımcı ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış açık uçlu sorulardan oluşan bir görüşme formu aracılığıyla yazılı olarak toplanmış ve tematik içerik analizi yöntemiyle tematik olarak analiz edilmiştir. Katılımcı ifadeleri, araştırmanın temelini oluşturan beş hipotezi (gönüllülerin rolleri, karşılaşılan engeller, hazırlık-katkı ilişkisi, kurumsal koordinasyon ve motivasyon) desteklemek üzere kodlanmış ve yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular, tüm hipotezleri güçlü bir şekilde desteklemektedir. Gönüllülerin, özellikle profesyonel ekiplerin eksik kaldığı kritik ilk müdahale aşamasında hayati roller üstlendiği, çoğunlukla Ortaya Çıkan Kuruluşlar olarak görev yaptığı görülmüştür. Katılımcıların deneyimleri, lojistik süreçteki en büyük engelin altyapı tahribatı ve yönetimsel olarak koordinasyon eksikliği olduğunu doğrulamaktadır. Ayrıca, yüksek eğitim düzeyine sahip gönüllülerin afet süreçlerinin karmaşıklığına dair yüksek farkındalığa sahip olduğu ve ihtiyaç duyulan eğitimin lojistik koordinasyon ve kriz yönetimi gibi stratejik konulara odaklandığı çapraz analiz sonuçlarıyla desteklenmiştir. Çalışmada, gönüllü etkinliğinin en kritik başarı faktörünün lojistik yeteneğin desteklediği kurumlar arası işbirliği ve koordinasyon olduğu tespit edilmiş. Ancak, birden fazla hizmet grubunda ana çözüm ortağı yapmasının pratikte koordinasyon sorununu derinleştirdiği bulgusuna ulaşılmıştır. Bu nedenle, gönüllüler tarafından toplantı koordinasyonu temel bir ihtiyaç olarak vurgulanmıştır. Son olarak, gönüllü katılımının ardındaki temel motivasyonun rasyonel görevden ziyade alturizm, dayanışma ruhu ve insani sorumluluk gibi değer temelli duygusal faktörler olduğu teyit edilmiştir. Sonuç olarak, lojistik süreçlerin iyileştirilmesi için gönüllü potansiyelinin sisteme planlı bir şekilde entegre edilmesi, görev tanımlarının netleştirilmesi ve afet öncesi hazırlık ile risk azaltma aşamasına odaklanılması, gelecekteki afet yönetim performansını artırmanın vazgeçilmez bir gereği olarak öne sürülmektedir.