Theses supervised by Prof. Dr. Betül Atlı
10 theses · İstanbul Beykent University
İnsan psikolojisi ve giysi tasarımı
İhtiyaç kavramını inceleyen Murray ve Maslow, ihtiyaçları biyolojik ve psikolojik olmak üzere 2'ye ayırmışlardır. Bireylerin elde etmek istedikleri, kabul görme, kendini öne çıkarma, statü, prestij ve güzel görünme gibi psikolojik ihtiyaçlar moda ile mümkün hale gelmiştir. Giysilerin psikolojik işlevi, fiziksel işlevinin önüne geçmiştir. İncelemeler süslenme güdüsünün örtünmeden önce geldiğini göstermektedir. Kişilerin giyimi, çoğu zaman psikolojik durumları hakkında onların söze dökebileceğinden ya da söze dökmek isteyeceğinden daha fazlasını ifade etmektedir. Bu çalışmada kadın psikolojisi ve giysi tasarımının alt yapısı araştırılmaktadır. İlk bölümde; kişilerin giysi tercihlerinde estetik zevklerinin önemi, estetik ile psikolojinin bağı, beğeni, güzel kavramları, güzel giyinme ve renklerin psikolojiye etkisi konuları araştırılmıştır. İkinci bölümde ise, giyimin fiziksel ve psikolojik fonksiyonları, psikolojik ve sosyolojik açıdan moda konuları açıklanmaya çalışılmıştır. Son bölümde ise, psikoloji ve moda arasındaki etkenler incelenmiştir. Moda tarihindeki önemli olayların kadın psikolojisini nasıl etkilediği, ekonomik ve sosyolojik durumun psikoloji üzerindeki etkisi, kitle iletişim araçları ve kültürel etkenler, son olarak da kişilik özelliklerinin psikolojik boyutu ve giysi seçimlerindeki etkisi incelenmiştir.
1950-1990 Döneminde Amerikan sinemasında karaktere göre giysi analizi
Bu çalışmada; Amerikan sinemasında, 1950?1990 yılları arasında yapılan filmler üzerinden, giysinin karakteri yaratması üzerindeki etkileri incelenmiştir. İlk bölümde sinemanın tarihi ve teknolojik gelişmelerle, günümüzdeki haline kadar gelmesindeki önemli aşamalarına değinilmiştir. Sonraki bölümlerde ise sırasıyla; sinemada seyirci algısı ve filmlerin seyirci üzerindeki etkileri incelenip, bir anlatım biçimi olarak karşımıza çıkan; ışık, renk, makyaj ve müziğin önemi belirtilmiştir. Daha sonra; tasarımın önemi ve moda olgusunun sinema ile ilişkisine bağlı olarak; 1920'li ve 1990'lı yıllar arasında, giyim şeklinin toplumsal olaylardan, isteklerden, tepkilerden ve ihtiyaçlarından doğan, moda akımlarına yer verilmiştir. Son iki bölümde ise çalışmanın esas amacı olan; filmlerin modaya, kitlelere nasıl yön verdiği ile ilgili örnekler verilmiş ve en iyi Hollywood yapımı filmlerden yola çıkılarak giysilerin insanlarda oluşturduğu imaj kavramları üzerine analizler yapılmıştır. Bu dönemde, temel değişim, kadın giysileri üzerinde olduğu için, çalışma kadın modası ile sınırlanmıştır.Bu alanda yapılmış kapsamlı bir araştırmanın olmaması ve buna bağlı olarak, kaynakların sınırlı olması, bu çalışmada karşılaşılan en büyük zorluk olmuştur. Sinema tarihi, kostüm tarihi ve seçilen film örnekleri ile ilgili bilgiler çalışmamın ana hatlarını oluşturmamda yardımcı olan kaynaklar olmuştur.
Türkiye'nin denim giysi ihracatının ülkelere göre tasarım farklılıkları
16.y.y'da İtalya'da Cenova Limanı'nda çalışan gemiciler ve 18.y.y'da Amerika'da maden ocaklarında çalışanlar tarafından işçi elbisesi olarak kullanılmaya başlayan denim, 2. Dünya Savaşı ve sonrası toplumsal değişimlerin yaşandığı dönemlerde sembolik anlamlar üstlenmiştir. Günümüzde denim tekstil sektörünün vazgeçilmez ürünleri arasında yer almakta ve moda trendlerini belirlemede rol oynamaktadır. Türkiye'nin tekstil sektöründe önemli yeri olan denim, ihracattan da büyük pay almaktadır. Bu çalışmanın amacı denim hazır giyim ihracat yapan firmaların tasarımları incelemek ve ülkelere göre tasarım faklılıklarını ortaya koymaktır.Türkiye hazır giyim ihracatının dünya pazarında önemli yeri vardır. Türkiye'deki hazır giyim ihracatında büyük payı olan denim ihracatı ülkemiz ekonomisi açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye'deki denim ihracatı yapan firmalar son yıllarda kendilerini model tasarımı yönünde geliştirmişlerdir. Artık kendi oluşturdukları günün moda ve trendlerine uygun koleksiyonlarını yurt dışına pazarlamaktadırlar. Yapılan tasarımların günümüz rekabet ortamında fiyat açısından da istikrarlı olması gerekmektedir.Güncelliğini hiç kaybetmeyen denim kumaş zaman içinde, kullanım şekli açısından değişimi sırasında, sosyolojik anlamda da önem taşımaktadır ve toplumların yapılanmasında bir tür kimlik görevi üstlendiği gözlenmektedir.Bu çalışmada denim hazır giyim ihracatı yapan yedi firma incelenmiştir. İncelenen firmaların farklı Avrupa Birliği, Rusya-Eski Doğu Bloku ve Orta Doğu Ülkelerine ihracat yapıyor olması ve tasarım departmanların bulunuyor olmasına dikkat edilmiştir. Bu firmalarda üretilen modellerin öncelikle hangi ülke gruplarına ihraç edildiğini tespit edilmiş, buna göre modeller araştırılmıştır. Bu modeller; kalıp yapılarına, yıkama tekniklerine, baskı-nakış özelliklerine, kumaş yapılarına ve süsleme şekillerine göre incelenmiştir. Firmalara gidilerek gözlem yapılmış ve araştırmanın amacına uygun olarak belirlenmiş kişilere sorular yöneltilerek cevaplar alınmıştır. Bu şirketlerin çalışanları ile hareket edilerek ürünlerin kriterleri üzerinde gözlem ve incelemeye dayalı tarama modeli kullanılmıştır.Sonuç olarak Avrupa Birliği, Orta Doğu ve Rusya-Doğu Bloku Ülkelerine satılan ürünler çoğunlukla günün moda trendlerine uygun modeller olsa da tasarımlar küçük detaylarla birbirinden ayrılmaktadır. Bunun yanında klasik bazı tasarımların her ülkeye satıldığını görülmektedir. Yine gözlemlerimize göre, önce bir ülkede tercih edilen bir model daha sonra diğer ülkelerde de satılmaktadır.Avrupalılar çoğunlukla klasik modeller tercih etmektedirler. Kış ve yaz sezonu ayrılmaksızın orta kalınlıktaki kumaşları seçmektelerdir. Ruslar moda tredlerini anında takip ederek, çok değişken, abartılı modellerden ve bayanlarda vücut hatlarını ortaya çıkartan giysilerden kaçınmamaktadırlar. Orta Doğu ülkeleri denim trendlerini yakından takip edip, yeniliklere açık olarak her türlü modelleri giymektedirler. Özellikle erkek pantolonlarında trendlere uygun yıkama teknikleri ve kup stilleri kullanılmaktadır.
16-24 yaş arası dönemde gençlerin kıyafet seçiminde psikolojik ve sosyolojik etkenler
Bu çalışmada 2010-2012 yılları arasında Türkiye'de İstanbul'un Göztepe, Taksim ve Florya semtlerinde yaşayan alım gücü yüksek gençler arasında yapılan anket sonuçlarına dayanarak, 16-24 yaş arası gençlerin kıyafet seçiminde etkili olan psikolojik ve sosyolojik faktörler analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda örneklem grubundan yola çıkarak alım gücü yüksek 16-24 yaş grubuna giren gençlerin kıyafet seçimine etki eden faktörlerin neler olduğu ve bu faktörlerin öncelik dereceleri belirlenmeye çalışılmıştır. İlave olarak lise ve üniversitede okuyan öğrencilerin alışveriş ve moda ile ilgili düşünceleri arasındaki farklar da incelenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda öncelikle 16-24 yaş arası gençlere uygulanan bir anket oluşturulmuştur. Örneklem grubunda yer alan gençler tarafından anket sorularına verilen cevaplar paralelinde, anılan yaş aralığındaki gençlerin kıyafet seçimlerine etki eden faktörler belirlenmeye çalışılmıştır.Araştırmada ölçekler aracılığıyla toplanan verilerin analizi SPSS V16.0 programı ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda verilerin analizinde parametrik olmayan Ki Kar , Mann Whitney U, yöntemleri kullanılmıştır.
Popüler kültür ve moda etkileşimi
Bu çalışmada, moda olgusunun popüler kültür ile olan etkileşimi incelenmiştir. Modanın çeşitli kaynaklara göre anlamı, nasıl oluştuğu ve günümüzde teknolojinin getirdiği yenilikler ile nasıl bir yol izlediği, kitleleri nasıl etkilediği yorumlanmıştır.Popüler kültürün 1950-1990 yıllarında yaşadığı sosyal, siyasal değişimler ülkemizde kapitalizmin tırmandığı yıllar olmuş ve tüketim ritüelleri, başta kitle iletişim araçlarının rol oynadığı ardından medya ve reklamların desteklediği moda ürünlere insanların ihtiyaç duyması anlatılmıştır. İnsanların moda olana yönelmesi medya ve reklamcılık sektörü ile birlikte ihtiyaçtan çok tüketim alışkanlığı olarak yorumlanmış, tüm kültür çeşitleri popüler olan moda ürünlere yönelmiştir.Küreselleşmenin etkisi ile dünya çapında ünlü popüler kişileri, kitle iletişim araçları ile takip eden kitleler resimler ile gösterilmiştir. Kitle iletişim araçları ve sosyal medya, kitleleri bir araya toplayan ve onları tarz anlamında yönlendiren en önemli unsurlar olmuştur.Moda ikonları reklamlar ile popüler hale getirilmiş ve ünlü markalar da kendi reklamlarını, popüler moda ikonları ile tüketime sunmuştur. Böylece popüler kültürün moda ve moda ikonlarıyla gelişen teknoloji ve bunun bir öğesi olan sosyal medya ile eş zamanlı olarak geniş kitleler üzerinde nasıl bir etki uyandırdığı görsel verileriyle irdelenmiştir.Anahtar kelimeler: Moda, popüler kültür, moda ikonu.
Bir moda ikonu olarak Marilyn Monroe
Marilyn?in efsanevi hayatı bu araştırmada ilk bölümde Hollywood sinemasının kısa tarihi, Amerikan siyasal yaşamından sinema sektörünün nasıl etkilendiğine ve dünyadaki gelişmeler sayesinde Amerikan sinemasının bunlardan faydalanarak nasıl bir ilerleme kaydettiği irdelendi. Sinemanın önemli bir endüstri haline gelişi sırasında, sinemada anlatım tekniklerinin ne kadar önemli olduğunu, modanın nasıl sinemanın ayrılmaz bir parçası haline geldiği araştırıldı. En önemli bölüm olan Marilyn?ın hayatından fikir sahibi olmak için beşinci bölümde kısaca bir bahsettik. Hayatının nasıl bir çelişkiler yumağı olmasından ve bunun ilerisi için modasini, filmlerini nasıl etkilediğine analiz edildi. Altıncı bölümde Radioplane uçak parçaları cilalama fabrikasında bir tanıtım için çekilen fotoğraf sonrasında nasıl aranan bir yüz olması, zamanla kıvırcık ve kestane rengi olan saçlarının platin sarısı saçlara dönüşmesi ve bunu tamamlayan ve sembolleşen Marilyn makyajıyla Norma Jean?den Marilyn Monroe olma sürecini içermektedir. Yedinci bölümde çalıştığı ünlü modacıların üzerinde nasıl bir eki bıraktığı onları nasıl etkilediğinden kısaca bahsederek makyajındaki ve saçındaki incelikler araştırılmıştır.
1900 başlarından günümüze değişen müzik ve bu müziğin halk grupları giyimine etkisi
20. yy? da sanayileşmeyle birlikte birçok alan etkilenmiş tüm Dünya?da özellikle batı ülkelerinde değişimler yaşanmıştır. Hızla gelişen teknolojiyle beraber bu etkileşim müzik dalı üzerinde de görülmüş değişen müzikle birlikte popülerlik kazanan guruplar ve sanatçılar akımlar yaratarak dinleyici kitlelerinin üzerinde taklit yollu değişimlere sebep olmuşlardır. 1900 yıllarından günümüze değişen toplumsal ve sosyolojik olgular beraberinde tüm sanat dalları üzerinde büyük etkiler yaratırken, bu gelişmelerin oluşturduğu zihinsel değişim müzik olgusuna yansımıştır. İnsanların taklit etme güdüleri, değişime olan istekleri ve beğeniye göre şekillenen müzik tercihleriyle şekillenen akımlar oluşmuştur. Bu gelişmelerin oluşturduğu zihinsel değişim halk gurupları üzerinde gözlemlenmiştir. Anahtar kelimeler: Müzik, Giysi, Popüler.
Kent kırsalı ergenlik çağı erkek çocukların sosyo-kültürel çevrelerinin giyim stillerine etkisi
Giyim; insanların kişiliklerini yansıtan, bireylerin beden dili ve bu dilin makyajı olarak tanımlanan en temel araçtır. Giyim, bireylerin sahip olduğu toplumsal, sosyal ve kültürel değerlerin bir yansıması ve insanın yaşamda var olma çabasındaki dışavurumudur. Gelişen teknoloji, toplumsal değişim ve değer yargılarının yeniden şekillenmesi toplumun giyim tercihlerini etkilemekte, toplum içerisinde var olan bireylerin, özellikle de genç neslin hayata bakış açısı ve isteklerini yönlendirmektedir. Gelişen ve büyüyen kentlere önlenemeyen göçlerin yaşandığı toplumumuzda, insanlar sosyal ve kültürel olarak değişmekte ve bu değişimin sonucunda mevcut kültür seviyesini yakalamakta ya da kendilerine ait bir kültür geliştirmektedirler. Bu çalışmada; İstanbul İli, Sarıyer İlçesi sınırları içerisindeki mahallelerde yaşayan, ergenlik çağındaki erkek çocuklar arasında yapılan anket sonuçlarına dayanarak, yaşamış oldukları sosyo-kültürel çevrenin giyim stilleri üzerindeki olası etkisi ve etkilendikleri unsurlar sonucunda geliştirdikleri giyim tarzı analiz edilmiştir.
Orta gelir grubu üretime katılan ve katılmayan kadınların (Günlük ve abiye) giyim ve süslenme tarzlarının oluşumu
Bu çalışmada, Türkiye?de çalışan ve çalışmayan kadınların sosyal yaşantıları arasındaki değişkenlerin (medya araçları, sosyal çevre, alışveriş mekanları) toplu sosyal etkinliklere (düğün-nişan-kına geceleri, kutlama günleri, matem günleri) katılımlarında giyim ve süslenmelerine olan etkileri incelenmektedir. Çalışmanın örneklem grubu, 2011-2013 yılları arasında Bursa?nın Beşevler İstanbul?un Bakırköy semtlerinde, orta gelir düzeyinde yaşayan kadınlar arasında 25-50 yaş aralığında 42 çalışan ve 42 çalışmayan toplam 84 kadın katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcıların tekil tarama modeline uygun olarak gerçekleştirilen anket sonuçlarından elde edilen veriler, SPSS programı ile değerlendirilip çalışmanın amacı, önemi, kavramsal-kuramsal çerçevesi ve varsayımları kapsamında anlaşılmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgular, çalışma kapsamında oluşturulan ?Çalışan ve çalışmayan kadınların giyim ve süslenmelerini incelemeye yönelik araştırma? ile ifade edilmiş ve ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. Çalışma içeriğinde, çalışan kadınlar ve çalışmayan kadınlar arasında, sosyal yaşam farklılıkları ve bu farklılıkların toplu sosyal etkinliklerde giyim ve süslenmelerine olan etkilerini analiz etmek üzere, yapılan anket sonuçlarında çalışan kadınların ile çalışmayan kadınların sosyal yaşamları arasında önemli bir farklılık bulunmamış ancak çalışan kadınlar toplu sosyal etkinliklere spor abiye türü giysi ile katılmayı tercih ederken çalışmayan kadınlar abiye türü giysi ile katılmayı tercih ettiği saptanmıştır.
Osmanlı'da Batılılaşma hareketlerinin kadın giysilerine yansıması
Bu çalışmada; Osmanlı?da batılılaşma hareketlerinin kadın giysilerine yansıması incelenmiştir. İlk bölüm de; Tanzimat öncesi giyim geleneklerine değinilerek kadınların günlük yaşamlarındaki giysileri üzerinde detaylı bir araştırma yapılmıştır. Sonraki bölümlerde ise sırasıyla; 18. yüzyılda başlayan batılılaşma hareketleri devamında ise Tanzimat, I. ve II. Meşrutiyet incelenmiş, bu dönemlerde gelişen kadın hareketleri ve basının etkisi de göz önünde bulundurularak giysilerde meydana gelen değişiklikler analiz edilmiştir. Buna ek olarak; kadın dergileri bireylerin yaşantısını her alanda değiştirmiş ve batılılaşma süreci destekleyici fikirleri basın yoluyla insanlara ulaşmıştır. Mütareke-İşgal döneminde oluşan değişimlerde detaylıca incelenmiştir. Batılılaşma sürecinin başlamasıyla toplumsal hayat, eğitim, eğlence ve sosyal etkinlikler gibi birçok alanda etkisini gösteren bu değişimin giysiler üzerindeki etkileri karşılaştırmalı olarak incelendiği görülür. Batılılaşma öncesine ait görsel ve yazılı kaynakların sınırlı olması bu çalışmada karşılaşılan en büyük zorluk olmuştur.