Theses supervised by Prof. Dr. Ensar Aslan

Erzincan türküleri üzerine bir inceleme

Bu çalışmada TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı ile diğer kaynaklarda bulunan Erzincan yöresi türküleri edebî ve müzikal açıdan incelenerek halk bilimi metotlarına göre tasnif edilmiştir. Erzincan türkülerinin metinlerini bir araya toplayan bilimsel bir çalışma bu zamana kadar gerçekleştirilmediğinden tezimizin ilk amacı böyle bir bilimsel çalışmanın yapılması yönündedir. Ayrıca Türk folklor araştırmalarına katkıda bulunmak, Erzincan yöresi türkülerinin tasnifini yaparak bu konuda yapılacak olan diğer çalışmalara bir basamak oluşturmaktır. Çalışmamızda TRT Repertuvarı ve diğer kaynaklar taranıp beş yüz elli dört metine ulaşılmıştır. Erzincan'ın ulaşabildiğimiz bütün kırık havalarını bir araya getirmenin yanında Erzincan türkülerinin özelliklerine, şekil ve yapı incelemelerine değinilmiş, dağınık halde bulunan metinlerin bir araya getirilmesine gayret gösterilmiştir. Çalışmamızın başında türküler hakkında gerekli bilgiler verilmiş, metinler bentlerine göre sıralanmış, sözlük ve dizin çalışmasıyla tamamlanmıştır.

Tokat türküleri üzerine bir inceleme

Bu incelemede, TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı ile diğer yazılı kaynaklarda bulunan Tokat yöresi türküleri ve kaynak kişilerden derlenen Tokat türküleri bir araya getirilip edebî ve müzikal yönden incelenerek halk bilimi yöntemlerine göre tasnif edilmiştir. Tokat türkülerinin metinleri üzerine, bu zamana kadar herhangi bir bilimsel çalışma yapılmamıştır. İncelemenin ilk amacı, Tokat'a ait türkü metinlerini düzenli bir şekilde bir araya getirerek bilimsel bir çalışma sunmaktır. Bu çalışma ile Tokat yöresi türkülerinin tasnifi yapılmış, Türk folklor araştırmalarında yapılacak olan diğer çalışmalara bir basamak oluşturulmuştur. Tokat'ın tarihî, coğrafi özellikleri ve kültürel durumu hakkında bilgiler verilerek incelemenin daha anlaşılır olması sağlanmıştır. Türkü üzerine bir inceleme yapıldığından türkünün tanımı ve tarihçesi hakkında da bilgiler verilmiştir. İncelememizde TRT THM Repertuvarı ile diğer yazılı kaynaklarda bulunan ve yanında kaynak kişilerden derlenen türkülerle birlikte toplam yüz doksan yedi türkü metnine ulaşılmıştır. Ulaşılan bu yüz doksan yedi metnin içinde, Tokat yöresine ait kırık ve uzun havalar bulunmaktadır. Çalışmanın esasını, Tokat türkülerinin şekil ve yapı yönünden incelenerek tahlil ve tasnif edilmesi oluşturmaktadır. Bu çalışmada bulunan Tokat türkülerini şekil açısından tahlil ve tasnif edilerek şekillerine göre numaralandırılmıştır. Türküler konuları, kullanıldıkları yer ve ezgileri bakımından da incelenmiştir. İncelemenin son kısmında yöreye ait kelimelerin bir sözlüğü çıkarılmıştır. İncelemede bulunan bütün türkü isimleri alfabetik olarak sıralanmış ve dizin çalışmasıyla sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Muzaffer Sarısözen, Tokat türküleri, Tokat Halk Müziği, Salih Turhan

Yaşar Kemal'in romanlarında halk bilimi unsurları

Meşrutiyetten sonra başlayan batılılaşma hareketleriyle gelişen Türk edebiyatı üzerinde geleneğin etkisi, öncelikle dil üzerinde yoğunlaşır, Milli Mücadele döneminden sonra edebiyatın bütün unsurları üzerinde artarak devam eder. 1940-1970 arası Türk edebiyatında halk kültürünün bütün unsurlarını içine alan bir köy edebiyatı oluşur.Geleneğin çağdaş edebiyatımıza etkisi göz önüne alındığında, Yaşar Kemal'in romanları, gerçeklik prensibine göre kaleme alınmış, sosyolojik, antropolojik ve folklorik unsurlar açısından oldukça zengin eserlerdir.Yaşar Kemal'in Romanlarındaki Halk Bilimi unsularını başlıca iki ana gruba ayırabiliriz. Birinci grubu, anlatı türleri (mitoloji, destan, efsane, masal, halk hikayesi, halk şiiri, dengbej, oluşturur. Bu unsurlar, genellikle montajlama tekniğiyle romanlarda kullanılır. Bunlardan özellikle masal, efsane ve halk hikâyeleri diğer unsurlara göre ön plâna çıkar. Halk anlatıları içinde anılan bu unsurların romanlarda yer alışında, ortak bir form oluşur. Halk anlatıları, roman kahramanlarının ihtiyaçları doğrultusunda vakada montaj tekniği ile dahil edilir.İkinci grup, anlatı türleri dışında kalan unsurlardan oluşur. Bunlar; kalıp sözler, dil ve anlatım, formel sayılar, sosyal normlar, geçiş dönemleri, halk bilgisi, bayramlar törenler kutlamalar, inanışlar, oyun eğlence ve spor, halk oyunları, halk çalgıları, giyim kuşam ve süslenme, halk sanatları ve zanaatları, halk mimarîsi, halklar ve halk mutfağıdır. Bu unsurlar, yaşamla paralellik gösterir. Burada yer alan sosyolojik, antropolojik ve folklorik unsurlar yazarın hayatından romanlara aksetmiştir.Yerelden evrensele ulaşma çabası içerisinde olan Yaşar Kemal, geleneksel unsurları sembollere dönüştürerek bunlardan evrensel imajlar üretir. Bu evrensel imajlar, onun romanlarını besleyen en önemli unsurlardır.

Töreye dayalı evlilik türleri ve Berdel geleneği

Bu çalışmada Halkbilim (folkloristc) disiplinin çalışma kadrosu olan töre uygulamaları ve gelenekler ekseninde 'berdel' evliliği araştırılmıştır. Halk kültürü(folk culture), Halk edebiyatı (Folk literatüre) ve halkbilimine (folkloristc) ilişkin bilgilerin yer aldığı birinci bölümde bu disiplinin anlam ve amacı, mahiyeti ve temel araştırma alanları yer almaktadır.İkinci bölümde araştırmanın konusu ve araştırmada kullanılacak yöntem belirtilerek 'berdel evliliği' ne ilişkin bilgiler aktarılmıştır. Üçüncü bölümde ise 'toplumsal yapı', aile, akrabalık ve evlilik türleri yer almıştır. Dördüncü bölümünün içereğinde 'akraba evliliği bölgesel raporu' verileri bulunmaktadır. Berdel evliliği örneklerinin verildiği beşinci bölümde neden ve sonuç ilişkisi kuralarak tespitlere varılmıştır. Altıncı bölüm 'töre', 'kan davası ' ve 'berdel' yönünden incelenmiştir.Ekonomik ve sosyal yönlerini araştırdığımız gelenekse yapı, töre kuralları ve berdelin bilimsel bir problem olduğu ortaya konarak bunun çözümünün de sosyalbilimci ve toplumbilimciler tarafından yapılacak çalışmalarla elde edilen verilerin uygulanması yönünde olduğu sonucuna varılmıştır.Anahtar sözcükler: Halkbilim, Halk kültürü, Halk edebiyatı, Aile, Akrabalık, Evlilik, Berdel, Toplumsal yapı, Gelenek, Geleneksel yapı, Ekonomi, Sosyalbilim, Toplumbilim

Âşık Mah Turna'nın hayatı, edebi kişiliği ve şiirleri

?Âşık Mah Turna'nın Hayatı, Edebi Kişiliği ve Şiirleri? adlı bu çalışma bir giriş ve 3 bölümden oluşturuldu.Çalışmanın giriş bölümünde, Âşık Mah Turna'nın âşıklık geleneğindeki yerinin tespitini kolaylaştırmak amacıyla önce ?Türk halk şiiri ve âşıklık geleneği? ardından da ?Alevi-Bektaşi şiiri ve âşıklık geleneğindeki yeri? hakkında önemli bilgiler verildi.1. bölümde; Mah Turna'nın hayatı, âşıklığa başlaması, gezip gördüğü yerler ve karşılaştığı âşıklar hakkında tespitlerde bulunuldu. Yine bu bölümde edebi kişiliği başlığı adı altında şiirlerin iç ve dış yapısı değerlendirilerek özellikle onunla benzerlik gösteren saz şairleri ve âşıkların şiirleriyle karşılaştırma yoluna gidilip yorumlara yer verildi.2. bölümde; şiirlerde geçen halk edebiyatı motifleri ve dini-tasavvufi unsurlar tespit edilerek incelendi. Halk edebiyatı motifleri başlığı altında şiirlerde geçen halk hikâyesi kahramanları, bade içme ve rüya motifi, formel sayılar, kalıp sözler ve hayvanlar ayrıntılı bir biçimde Mah Turna'nın dörtlüklerinde geçen kullanımlarıyla örneklenerek anlatıldı. Alevi-Bektaşi geleneğinden yetişen ve bu geleneğin izlerini şiirlerinde büyük ölçüde taşıyan Mah Turna'nın şiirlerindeki dini-tasavvufi unsurlar tespit edilirken Alevi-Bektaşi inancında yer alan özel adlar ve kavramlar ele alındı.3. bölümde; Âşık Mah Turna'nın bugüne kadar yazmış olduğu 317 şiirine yer verildi. Bu şiirler, hece ölçüsüne göre sıralanırken 1 ve 2. bölümde yapılan incelemelerde gösterilen örnek dizelerin kolay bulunabilmesi için numaralandırma yapılarak çalışmada istatistiksel bir yöntem kullanıldı. Çalışmanın sonunda ise Türk edebiyatına bilimsel katkılarını ifade eden bir sonuç bölümü ile kaynakça ve dizine yer verildi.Anahtar Sözcükler: Âşık Mah Turna, Motif, Alevi-Bektaşi Geleneği, Âşıklık Geleneği.

Kemal Tahir'in romanlarında halbilimi unsurları

Kemal Tahir, Türk Halkbilimi unsurlarını eserlerinde oldukça yoğun bir şekilde kullanmıştır. O, halk anlatılarından efsane, masal, halk hikâyesi, fıkra, Dede Korkut, Köroğlu ve mitolojiye yer vermiştir. Halk anlatıları, roman akışı içerisine ihtiyaç duyuldukça dâhil edilmiştir. Bunda yazarın halka ve halk anlatılarına olan ilgisinin de etkili olduğunu düşünmekteyiz.?Devlet Ana? romanı Şamanist unsurların ve Dede Korkut dil ve söyleyiş özelliklerinin yansıtılması açısından önem taşır.Anonim halk şiiri, âşık tarzı halk şiiri ve tasavvuf, roman akışı içerisinde yer alan diğer halk edebiyatı unsurlarıdır.Yazarın halk kültürünün zengin içerikleriyle eserlerini beslediği görülür. Bunda yazarın güçlü gözlem yeteneğine sahip olması ve romanlarında insan-toplum ilişkisini irdeleyişinin etkisi büyüktür.Halk inanışı unsurları, eserlerde yoğun bir şekilde işlenir. Hayvanlarla ilgili inanışlar, büyü-muska, uğur-uğursuzluk, cin, rüya, nazar, fal ve birçok batıl inanış romanlara gizemli bir hava katar. Cennet, cehennem gibi kutsal mekânlar, kıyamet alametleri, Hızır ve adakla ilgili inanışlar roman kahramanlarının bazen de yazarın dinî görüşlerini yansıtması bakımından önem taşır.Yazar, yaşamın dönüm noktalarıyla ilgili gelenek ve görenekleri, roman akışı içerisinde değerlendirir. Onun eserlerinde, evlilikle ilgili inanış ve uygulamalar, büyük bir yer tutar. Özellikle ?Sağırdere? romanı, evlilikle ilgili uygulamalar açısından oldukça zengindir. Günlük hayatla ilgili birçok geleneğin roman düzleminde yer alması, roman kahramanlarının kültürel kimliklerinin belirginlik kazanmasında önemli rol oynar.Kalıp sözler, formel sayılar, dil ve anlatım, sosyal normlar, halk bilgisi, halk tiyatrosu, sosyal dayanışma yardımlaşma ve eğitim kurumları, bayramlar törenler kutlamalar, oyun eğlence spor, halk oyunları, halk sanatları ve meslekleri, halk mimarisi ve etnik gruplar romanlarda yer alan diğer kültür unsurlarıdır.Yazar, geleneksel maddi ve manevi kültür malzemesini modern edebiyat vadisinde yeni imajlar oluşturmada kullanmıştır. Bu da onun romanlarına büyük bir zenginlik ve doyuruculuk katmıştır.

Mardin Süryanilerinin halk kültürü üzerine monografik bir inceleme

Bu çalışmada Mardin ve ilçelerinde yaşayan Süryani halkının, halk kültürü incelenmektedir. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde araştırmamızın tasarımını oluşturan; konu, amaç, yöntem, kapsam ve sınırlılıklar konuları incelenmiştir.Çalışmanın ikinci bölümünde, araştırmamızın alanı olan Mardin ve çevresi ile ilgili kısa, tarihi ve coğrafi bilgiler verilmiştir.Üçüncü bölümde, araştırmamızın ana konusunu oluşturan Süryanilerin geçmişten günümüze tarihi, Süryanilerin dili ve edebiyatı ile ilgili bilgi ve Süryanilerin Türkiye'de en yoğun olarak yaşadıkları Tur Abdin bölgesi incelenmiştir.Araştırmamızın dördüncü bölümünde, Mardin Süryanilerinde geçiş dönemleri olan; doğum, evlenme, ölüm ve bunlarla ilgili uygulama, inanç ve pratikler incelenmiştir. Üçüncü bölümde ayrıca; Mardin Süryanilerinin bayram ve kutsal günleri, halk inanışları, halk hekimliği, halk mutfağı, çocuk oyunları ve halk sanatları konuları incelenmiştir.Araştırmamızın beşinci ve son bölümünde ise; Mardin Süryanilerinde halk edebiyatı ürünleri olan, türkü, ninni, tekerleme, bilmece, atasözleri, özdeyişler, dua, ilahi, masal ve efsaneler derlenmiştir.Bu çalışma Mardin Süryanilerinin halk kültürü üzerine monografik bir inceleme olup, araştırma ile ilgili genel bir değerlendirmenin yapıldığı sonuç bölümüyle tamamlanmıştır.Anahtar Sözcükler: Mardin, Süryaniler, halk kültürü, inanış, halk edebiyatı ürünleri.

Salman Bey ile Dürratel Hanım hikayesi; üzerinde bir inceleme

Iğdır masalları: İnceleme-metin

?Iğdır Masalları? adlı bu çalışmada Iğdır'dan derlenen elli masal metnine yer verilmiştir. Bu masallardaki ortak unsurlar tespit edilmiş, masalların formel yapısı ortaya konmuş ve masallar Stith Thompson metoduna göre tasnif edilmiştir.?Giriş?te, Iğdır'ın tarihi, coğrafi konumu, sosyal ve ekonomik yapısı hakkında bilgi verilmiştir.?I. Bölüm?de, masalın sözlük ve ansiklopedilerdeki tanımlarına, masallar üzerine çalışan araştırmacıların masal tanımlarına, masalların şekil ve muhteva özellikleri ile Iğdır masallarının özelliklerine yer verilmiştir.?II. Bölüm?de, masallar üzerine yapılan ilk çalışmalar, doktora ve yüksek lisans çalışmaları ve Iğdır masalları üzerine yapılan çalışmalar verilmiştir.?III. Bölüm?de, Iğdır masallarının derleme şekline değinilmiştir.?IV. Bölüm?de, masalların tipleri tespit edilerek Eberhard-Boratav ve Aarne-Thompson kataloğundaki tip numaraları ve masalların özetleri verilmiştir.?V. Bölüm?de, Iğdır masallarında ortak unsurlar olan temler, kahramanlar, çevre, yiyecek ve içecekler verilmiştir.?VI. Bölüm?de, Iğdır masallarında kullanılan formel unsurlar tespit edilmiştir.?VII. Bölüm?de, Iğdır masallarında kullanılan motifler incelenmiştir. Motifler, Thompson'ın ?Motif Index of Folk Literatur? adlı eseri esas alınarak çıkarılmıştır.?VIII. Bölüm?de, İncelediğimiz elli masal metnine yer verilmiştir. Bu metinlerin ağız özellikleri korunmuştur. Çalışmanın sonunda metinlerde kullanılan mahalli sözcüklerin Lügatçe'si verilmiştir.

Kurbani hikâyesi üzerinde bir inceleme

Halk hikâyeleri konu, şekil ve söyleyiş bakımından farklı bir türdür. 15. yüzyıldan sonra destan söyleyen ozanlar, yerini halk hikâyesi anlatan âşıklara bırakmıştır. Halk hikâyeleri destan geleneğinin konu ve şekil bakımından değişikliklere uğramasıyla oluşmuştur ve Türklere özgü bir anlatım şekliyle söylenmiştir. Tezimizin inceleme konusunu oluşturan Kurbani Hikâyesi?nin musannifi Kurbani, 15. ? 16. asırlar arasında yaşamış Azerbaycan?ın ünlü âşıklarındandır. Döneminin diğer şâirleri içinden çıkarak Azerbaycan klasik âşık sanatının temelini atan Kurbani, neredeyse bütün türlerde oldukça güzel örnekler vermiştir. Âşıklar için zor bir tür olan divanîler de Azerbaycan?da ilk kez Kurbani tarafından oluşturulmuştur. Kurbani Hikâyesi?ni derleyen Âşık Lütfi ise 1930 ? 2002 yılları arasında yaşamış Karslı bir âşıktır. Çocukluğundan itibaren şiir söylemeye, yazmaya başlayan Lütfi Aydın?ın pek çok şiiri ?Kars Eli? ve ?İstanbul? dergilerinde yayınlanmıştır. Âşık Lütfi yaklaşık olarak on beş hikâye bildiğini ve bunlardan bazılarının kendi tasnifi olduğunu söylemiştir. Çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır. Âşık Kurbani ile Âşık Lutfi?nin hayatları ve sanatlarına değinilen ?Giriş? kısmından sonra, birinci bölümde Kurbani Hikâyesi?nin incelemesine yer verilmiştir. Hikâye öncelikle epizot sırasına göre bölümlere ayrılmış, daha sonra problemleri açısından ele alınmıştır. Tespit edilen altı epizot incelenerek, hikâyenin teşekkül tarihi ve hikâyedeki tarihî unsurlar, hikâyede bulunan dinî unsurlar, masal unsurları ve hikâye kahramanları belirlenmiştir. İkinci bölümde, halk hikâyelerinin yapı taşı olarak tanımlayabileceğimiz ?motif? kavramı üzerinde durulmuş ve Kurbani Hikâyesi dahilinde tespit edilen motifler epizot sırasına göre incelemeye eklenmiştir. Üçüncü bölüm Azerbaycan sözlü edebiyatı nazım biçimlerine göre belirlenmiş şiirlerin incelendiği bölümdür. Hikâye içerisinde bulunan ve ezgili türkü olarak söylenen şiirlerin ortaya çıktığı döneme ait bilgiler verdiği gözlemlenmiş ve bu şiirler belirlenen altı epizot altında incelenmiştir. Dördüncü bölümde Kubani Hikayesi?nin metnine yer verilmiştir. Beşinci bölümde ise sonuç ve kaynakça yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Kurbani, Kurbani Hikâyesi, Âşık Lütfi Aydın, halk hikâyesi, motif.

Ozan Ahmet Poyrazoğlu hayatı, sanatı, yayımlanmamış şiirleri ve Derdiyar ile Gülhandan hikâyesi

Bu çalışmada, 21. yüzyılın önemli âşıklarından biri olan Ozan Ahmet Poyrazoğlu'nun hayatı ve sanatı hakkında bilgi verilmiştir. Derdiyar ile Gülhandan Hikâyesi ile ilgili problemler ele alınmış, hikâyenin epizot ve motif incelemesi yapılarak hikâyenin içinde bulunan şiirler incelenmiştir. Şâirin daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış 37 şiiri ele alınmış ve şiirlerin incelemesi yapılmıştır. Çalışma içerisinde Derdiyar ile Gülhandan Hikâyesi ile yayımlanmamış şiirlerin tamamına yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ozan Ahmet Poyrazoğlu, Derdiyar ile Gülhandan Hikâyesi, Ozan Ahmet Poyrazoğlu'nun şiirleri, Epizot ve motif analizi

Sabahattin Ali'nin eserlerindeki halk bilimi unsurları

Türk kültürünün geniş ve zengin özelliği dikkat çekicidir. Yüzyıllardır sözlü olan gelenek içinde Türk kültürü varlığını devam ettirmektedir. Halkın halk olabilmesi için, çeşitli meziyetlere sahip olması gerekir ki bunlardan en önemlisi ortak bir kültürdür. Halk kültürü için bir milletin asli unsuru demek yerinde olur. Sabahattin Ali'nin de içinden yaşadığı dönemlerde toplumun değerlerini, eserlerinde çok iyi yansıttığı görülmektedir. Yazdığı eserlerde toplumcu ve gerçekçi bir çerçeve çizen Sabahattin Ali, Anadolulu ve köylü olma ve bunun neticelerinden doğan sonuçları itinayla kaleme almıştır. Eserlerindeki akıcı bir üslup ve gerçekçi anlatımı ile Türk edebiyatında yer edinmiştir. Çalışmamızın konusu Sabahattin Ali'nin eserlerinde yer verdiği halk bilimi unsurlarıdır. Çalışmamızda, Sabahattin Ali'nin eserlerinde yer alan halk bilimi ve halk kültür unsurları, Türk halk kültüründe kullanılan şekilleriyle kıyaslanarak, benzer ve farklı yönleri ortaya konulmuştur.

Âşık Günay Yıldız'ın hikâyelerinin epizot ve motiflerinin incelenmesi

Halk kültürümüzün önemli bir kolu olan halk hikâyelerimiz, eski destan geleneğinin günümüze kadar gelen uzantısıdır. Halk hikâyelerinin konuları genel olarak âşık kahramanların hayatı ve maceralarıdır. Halk hikâyelerinde türkü ve anlatım iç içedir. Bir kısmının konusu tamamen aşka bağlı lirik ürünlerdir. Bazıları ise Dede Korkut ve Köroğlu gibi kahramanlık teminin ağır bastığı epik destanî hikâyelerdir. Kars ilimiz, âşıklar ve âşıklık geleneği bakımından önemli bir bölgedir. Âşık Günay Yıldız bu bölgede yetişen günümüz âşıklarındandır. Günümüzde halk hikâyeciliği geleneğini ve babası Âşık Murat Karahan Yıldız'dan öğrendiği âşıklık geleneğini başarıyla sürdürmektedir. Bu çalışmada Günay Yıldız'ın kendi tasnifi olan Çoban Mirzehan Hikâyesi, Avcı Mustafa ile Şahnizer Sultan Hikâyesi ve Yetim Abdullah Hikâyeleri ile diğer halk hikâyelerinin ortak motif yapısını inceledik. Âşık Günay bu tasniflerinde türkü ve anlatımı iç içe olarak kullanmıştır. Bu çalışmada halk edebiyatının genel özellikleri, tarihi gelişimi, motif kavramı; halk hikâyesi tanımı, özellikleri, tasnifi ve inceleme yöntemlerinden bahsedilecektir. Daha sonra Âşık Günay Yıldız'ın aile çevresi, yetiştiği ortam, çocukluk, gençlik ve eğitim hayatı, sosyal ve kültürel çevresi kendi ifadeleri ile yazılacaktır. Günay Yıldız'ın kaleme aldığı Çoban Mirzehan Hikâyesi, Avcı Mustafa ile Şahnizer Sultan Hikâyesi ve Yetim Abdullah Hikâyeleri epizot ve motiflerine göre incelenecektir. Âşık Günay Yıldız'ın hikâyeleri ile epizot ve motif olarak karşılaştırmada kullanılan halk hikâyelerinin analizi, kahramanların doğumları ve aileleri, kahramanların âşık olmaları, kahramanların sevgililerini bulmak için seyahate çıkmaları, kahramanları engelleyen kişi ve unsurlar, kahramanlara yardım eden kişiler ve konuşmalar ve sonuç başlıkları altında analizi yapılacaktır. Bu halk hikâyeleri Yaralı Mahmut, Latif Şah, Kirmanşah, Eşref Bey, Salman Bey ve Turnatel Hanım, Sevdakar Şah ile Gülenaz Sultan, Adil Şah, Melikşah ve Güllü Han, Nedim Şah, Varaka ile Gülşah, Bey Böyrek, Hurşit ile Mahımihri, Şah İsmail, Derdiyok ile Zülfisiyah, Elif ile Mahmut, Ülfetin, Arzu ile Kanber, Asuman ile Zeycan, Âşık Garip, Tufarganlı Âşık Abbas ile Gülgez Peri Hikâyesi, Ercişli Emrah ile Selvihan, Kerem ile Aslı, Tahir ile Zühre, Ali İzzet, Karacaoğlan, Gül ile Âşık Şir, Kaçak Nebi, Hatem-i Tai, Ebalı Sinan Ebilharis, Ferhat ile Şirin, Leyla ile Mecnun, Yusuf ile Züleyha, Zaloğlu Rüstem, Hikâye-yi Mahmut Gaznevi ve Razınihan ile Mahfiruze. Günay Yıldız'a ait Çoban Mirzehan, Avcı Mustafa ile Şahnizer Sultan ve Yetim Abdullah ile Selvinaz Sultan hikâyeleriyle diğer hikâyelerdeki ortak motifleri incelediğimizde sırasıyla şu motifler tespit edildi: Çobanlık, avcılık, evlilik, evlenme âdetleri, âşık olma, ilk görüşte âşık olma, aşk hastalığı, zengin adamlar, sihir, rüya, bade içme, rüya âleminde aşk, yardımcı derviş, çocuklara ad verme, şans ve kaderin değişmesi, yardımcı (yaşlı) kadın, yardımcı (yaşlı) adam, hile yoluyla aldatma, hile yoluyla aldatma, dua, formalistik sayılar, duyguların şiirle ifade edilmesi, hak âşığı, baba ana ve oğul ve çeşitli kardeşlikler, hapsederek cezalandırma, pir, hızır (yardımcı kutsal kişi), harami, gurbete gidiş, baştan geçeni anlatma, düğün merasimi ve at motifi. Bunlardan özellikle rüya, bade içme, aşk, ilk görüşte âşık olma, gurbete gidiş ve dönüş, harami, pir, derviş, çocuklara ad koyma ve düğün merasimi (kırk gün kırk gece) motifleri tüm hikâyelerde karşımıza çıkmaktadır.

Arpaçay köylerinden derlenen masalların ve halk hikâyelerinin motif incelemesi

Bu çalışmanın amacı, Kars'ın Arpaçay ilçesine bağlı beş köyden derlenerek "Arpaçay Köylerinden Derlemeler" ismiyle kitaplaştırılan sözlü kültür ürünlerinden masallar ve halk hikâyelerinin motif incelemesini yapmaktır. Çalışmamızda Arpaçay köylerinden derlenmiş olan pek çok sözlü kültür ürününden yalnızca halk hikâyeleri ve masallar ele alınmıştır. Öncelikle masal ve hikâyeler bilgisayar ortamına transkripsiyon alfabesiyle aktarılmıştır. Her hikâye ve masal metninden sonra epizot özetleri çıkarılarak. Daha sonra motif incelemeleri yapılmıştır. Motifler Sitit Thompson'un geliştirdiği "Motif Index Of Folk Literature (Halk Edebiyatının Motif İndeksi)" adlı çalışmasındaki sıralamaya göre düzenlenmiştir. Ayrıca kahramana yardımcı olan ve kahramanı engelleyen kişiler tespit edilmiştir. Çalışma giriş ve giriş dışında iki bölümden meydana gelmektedir. Giriş bölümünde "Arpaçay Köylerinden Derlemeler" ve "Motif Index Of Folk Literature" hakkında bilgi verilecektir. Birinci bölümde derlemede yer alan masalların transkripsiyonlu metinleri verilmiştir. Her metnin ardından epizot sıralamaları, motif incelemeleri ve kahramana yardımcı olan kahramanı engelleyen kişiler verilmiştir. Çalışmanın İkinci bölümünde ise halk hikâyeleri birinci bölümde olduğu gibi ele alınarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın en son kısmında yer alan Sözlük bölümünde metinlerde bulunan yerel söyleyişler ve anlamlarına yer verilmektedir. İncelediğimiz halk hikâyeleri ve masallarda Sitit Thompson'un geliştirdiği "Motif Index Of Folk Literature uygun pek çok motif tespit etmiş bulunuyoruz. Sonuç bölümünde ise, yapmış olduğumuz çalışma hakkında kısacık bir değerlendirmeye yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Arpaçay, Halk Hikâyesi, Masal, Motif