Theses supervised by Prof. Dr. Hakan Alphan
10 theses · Çukurova University
Erdemli kıyısındaki yapılaşmanın peyzaj paterni üzerindeki etkileri
Bu çalışmanın amacı, Mersin İli, Erdemli İlçesi kıyı şeridinde ağırlıklı olarak ikinci konut yapılaşmasından kaynaklanan kısa dönemli değişimlerin peyzaj üzerindeki etkilerinin peyzaj patern metrikleri yardımı ile analiz edilmesidir. Bu amaçla yüksek yer çözünürlüğüne sahip 2003 ve 2010 yıllarına ait IKONOS ve QuickBird verileri sınıflanarak çapraz karşılaştırmalar yapılmış ve değişimler sayısal olarak analiz edilmiştir. Uydu görüntülerinin sınıflanmasından elde edilen raster haritalar kullanılarak kompozisyon ve konfigürasyon metrikleri sınıf ve peyzaj düzeyinde hesaplanmış ve peyzaj strüktüründeki değişimler ortaya konmuştur. İnsan-çevre etkileşimini gösteren metrik hesaplarının yorumlanmasından elde edilen bilginin ülkesel ve bölgesel ölçeklerde kaynak planlamasına katkı sağlaması beklenmektedir.
Kıyı alanlarındaki yapılaşmanın planlanmasında görüş alanı (Vıewshed)analizi: Erdemli (Mersin) örneği
Bir gözlem nokta setinin hedef nokta(lar) ile ilişkisinin araştırılması görüş alanı (viewshed) (GA) analizi olarak adlandırılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye'nin Akdeniz bölgesinde yer alan Erdemli ilçesi (Mersin) kıyısındaki yapılaşma ile bu yapılaşmanın gerisindeki alanlardan deniz görünürlüğü sayısal GA analizleri kullanılarak incelenmiştir. Çalışma kapsamında Erdemli kıyısı için Quickbird uydu görüntüsü kullanılarak yapı birimleri sayısallaştırılmış ve arazi çalışmaları ile bina yüksekliklerine ait bilgi toplanmıştır. Alana ait sayısal yükseklik verisi ve bina yükseklik bilgileri birleştirilerek kıyıdaki yapılaşmayı temsil eden dört örnek alan için yüzey modelleri oluşturulmuş ve GA analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, hem dört örnek alan için ayrı ayrı hem de bu alanların birbirleri ile karşılaştırmasını içeren değerlendirmelerde kullanılmış, Erdemli kıyı bölgesindeki gelişimin deniz görünürlüğü üzerindeki etkileri araştırılarak kullanılan yöntemin kıyı kaynaklarının planlanması ve yönetimi açısından yararları tartışılmıştır.
Erdemli (Mersin) kıyısındaki yapılaşmanın analizi: Değişim tespiti ve gelecek kestirimleri
Bu çalışmanın amacı, (1) Mersin İli, Erdemli İlçesi kıyı kesiminde 1980'li yıllardan günümüze kadar olan dönem için uydu verilerine (1989, 1995, 2001 ve 2007 tarihli SPOT verileri) dayalı değişim analizleri gerçekleştirmek, (2) Hücresel Özişleme (CA) temelli SLEUTH ve Markov modelleri kullanılarak, güncel kentsel gelişme eğilimleri ışığında gelecekteki kentsel büyümeyi tahmin etmek ve kaynak yönetimine ilişkin öneriler geliştirmektir.
Van kenti ve yakın çevresi kıyı alanlarında yerleşim uygunluğu değerlendirmesi: Görsel analiz yaklaşımları
Bu tez çalışmasında, Van kenti ve yakın çevresi kıyı alanlarında doğal ve sosyo-kültürel peyzaj özellikleri ile alanın biyofiziksel peyzaj özelliklerini bir bütün olarak ele alıp kentsel gelişme sürecinde yerleşime uygun alan tespitinde yardımcı olabilecek bir model oluşturulması amaçlanmıştır. Bu kapsamda Van Gölü Güney kıyı bölgesi ve yakın çevresinde yerleşim uygunluğu ve göl görünürlük haritasının üretilmesi üzere uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri araçlarından yararlanmıştır. Araştırma sonucunda gölün araştırma alanındaki bölümüne ait yerleşim uygunluklarına göre değerlendirme, yerleşim uygunlukları ile göl manzarası varlığına göre değerlendirme ve yerleşim uygunlukları ile seçilmiş bakı noktalarının uzman görüşleri sonuçlarına göre değerlendirmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın sonucunda ortaya çıkan haritalar, veriler, bilgiler ve öneriler; doğal ve kültürel değerler açısından zengin olan uluslararası öneme sahip Van Gölü'nün Güney kıyıları ve yakın çevresinde yerleşim planlamaları ve önemli bir göl peyzajı niteliğindeki alanın yüksek değer taşıyan görsel kaynaklarının korunması için temel altlık durumunda olabilecektir. Böylece kentsel gelişim planlama çalışmalarında karar vericiler tarafından bölgeye ait görsel peyzaj kaynaklarının varlığı gözetleyerek daha sağlıklı kararlar verilebilecektir. Bu bağlamda önerilerden yararlanılmasının, yörenin gelişimine büyük ölçüde katkıda bulunabileceği düşünülmektedir. Ayrıca bu yaklaşım modelinin benzerlik taşıyan diğer kentler için de örnek teşkil edebilecek bir bakış açısını sunabileceği ön görülmektedir.
Doğu Akdeniz delta sistemlerindeki sulak alanlarda peyzaj paterni değişimleri: Göksu deltası ve Yumurtalık lagünü milli parkı örnekleri
Bu çalışmanın amacı, ülkemizin doğu Akdeniz kıyısında yer alan Yumurtalık Lagünü Milli Parkı ve Göksu Deltası Özel Çevre Koruma Bölgesi sulak alanlarının ekolojik işlevlerinde ve sağladıkları ekosistem hizmetlerinde zaman içerisinde meydana gelen değişimlerin peyzaj metrikleri kullanılarak karşılaştırmalı şekilde analiz edilmesidir. Çalışma kapsamında Göksu Deltası Özel Çevre Koruma Bölgesi ve Yumurtalık Lagünü Milli Parkı alanlarına ait 2000-2020 yılları Landsat 7 ETM+ ve Landsat 8 OLI uydu görüntüleri kullanılmış ve bu görüntülere obje tabanlı sınıflama yöntemi uygulanarak Arazi Örtüsü/Alan Kullanımı haritaları oluşturulmuştur. İki alana ait farklı tarihli sınıflanmış görüntüler peyzaj metrikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Sonuç olarak her iki delta sistemi (Çukurova ve Göksu Deltaları) birbiriyle karşılaştırılmış ve mevcut koruma statülerinin etkinliği, elde edilen patern değişimi bilgisi kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda elde edilen bilgilere göre her iki alanda bulunan doğal alanlarda koruma statülerine rağmen bozulma ve kayıpların olduğu tespit edilmiştir.
Peyzaj koridorlarının ekoturizm planlaması kapsamında değerlendirilmesi: Belemedik tabiat parkı – Kapıkaya kanyonu örneği
Günümüzde peyzajların yapısı ve işlevinin yoğun bir şekilde değiştiği; peyzaj bağlantılarında sorun yaşandığı ve bununla birlikte birçok çevre sorununun ortaya çıktığı görülmektedir. Araştırma alanı; Çakıt deresinin havza sınırlarına göre belirlenmiş olup, turizm potansiyelinin yüksek olduğu Belemedik Tabiat Parkı ve Kapıkaya Kanyonu'nu kapsamaktadır. Bu tez çalışmasının amacı; ekolojik açıdan, sosyo kültürel açıdan ve ekoturizm potansiyeli açısından değerlendirmelerle birlikte, çalışma alanındaki peyzaj koridorlarının varlığı dikkate alınarak bir planlama yapılmasıdır. Tez çalışması; alanın doğal yapısı, mevcut alan kullanımı ve sosyo-ekonomik özelliklerin saptanması, elde edilen verilerin sentezi ile ekoturizm potansiyelinin ortaya konulması aşamalarını içermektedir. Sayısallaştırılan veriler, alana ait bilgiler, bu alanla ilgili yapılan daha önceki çalışmalar değerlendirilerek bir 'uygunluk analizi' yapılmıştır. Uygunluk analizine ek olarak 'entropi yöntemi' ile de bir değerlendirme yapılmıştır. Sonuç olarak, ekoturizm potansiyelinin değerlendirilmesi sonucu araştırma alanının 25.872 ha büyüklüğündeki kısmı 'en uygun', 39.473 ha büyüklüğündeki kısmı 'uygun', 10.395 ha büyüklüğündeki kısmı 'az uygun' ve 53,26 ha büyüklüğündeki kısmı ise 'uygun değil' olarak belirlenmiştir. Belemedik Tabiat Parkı ve Kapıkaya Kanyonu'nun estetik değerlendirmesi sonucunda ise en yüksek entropi değerinin 6,83 olduğu en düşük entropi değerinin ise 1,90 olduğu tespit edilmiştir. Rekreasyon ve estetik değerin yüksek olmasının ekoturizm gelişimi için önemli bir sonuç olduğu vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Ekoturizm Potansiyeli, uygunluk analizi, entropi, peyzaj koridorları
Peyzaj metrikleri kullanılarak Seferihisar (İzmir) ilçesindeki peyzaj değişimlerinin değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı, Seferihisar (İzmir) ilçesinde zaman içinde meydana gelen peyzaj patern değişimlerinin karşılaştırılmalı olarak analiz edilmesidir. Çalışma kapsamında Seferihisar'a ait 1972,1980, 2000, 2010 ve 2020 yılları Landsat 1-5 MSS, Landsat 7 ETM+ ve Sentinel 2B uydu görüntüleri kullanılmıştır. Obje tabanlı sınıflama yöntemi ile uydu görüntüleri sınıflandırılmış ve Arazi Örtüsü/Alan Kullanım haritaları elde edilmiştir. Farklı tarihlere ait sınıflanmış görüntülerin değişimleri peyzaj metrikleri kullanılarak tespit edilmiştir. Sonuç olarak Seferihisar'a ait farklı tarihli veriler karşılaştırılmış ve peyzaj patern değişimleri analiz edilmiştir. Analiz sonucunda elde edilen verilere göre peyzajın yapısında bölünme ve parçalanmaların olduğu tespit edilmiştir.
İç mekân dikey bahçe örneklerinin ışık ve sıcaklık ile ilişkisi
mekanlarında dikey bahçelerde kullanılabilecek Crassulaceae familyası bireylerinin tür bazında ortaya konulmasını hedeflemektedir. Bu amaçla, kuzey ve güney cephelerde kurulan dikey bahçe sistemlerinde Crassula perforata ve Crassula ovata cv. 'Gollum' tür/kültivarı bitkisel materyal olarak kullanılmıştır. Çalışma kapsamında kullanılan bitkisel materyalin iç mekânda farklı ışık ve sıcaklık koşullarında ortaya koydukları büyüme özellikleri belirlenmiştir. Böylece, iç mekân yaşam kalitesini arttırma özelliğine sahip olan dikey bahçelerde kullanılabilecek türler konusunda öneriler geliştirilmiştir. Söz konusu bitkiler, Çukurova Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü iç mekânında kurulan dikey bahçelere dikilmiştir. Bu bahçelerin eni 94 cm yüksekliği 52 cm'dir. Her pano 3 tekerrürlü olacak şekilde toplam 192 adet bitkiden oluşmaktadır. Bitkisel materyalin büyüme özelliklerinin belirlenmesi amacıyla 17 Mart 2022- 19 Eylül 2022 tarihleri arasında gözlemler yapılmıştır. Çalışma sonucunda düşük sıcaklık ve ışık koşullarında her iki türünde en iyi gelişimi sağladığı ve dikey bahçelerde kullanımının uygun olabileceği ortaya konulmuştur. Bu çalışmanın iç mekanlarda dikey bahçe uygulamalarına yol göstereceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Dikey bahçe, İç Mekân, Crassula perforata, Crassula ovata cv. "Gollum"
Karbon depolama kapasitesine dayalı arazi tahsis optimizasyonu
Arazi kullanım tahsisinin optimizasyonu, çatışan hedefler için çoklu paydaşların bir arada karar almasını gerekli kılan güçlü bir optimizasyon problemidir. Ayrıca optimizasyonun çözüm uzayı, çalışma alanının büyüklüğü arttıkça oldukça daha karmaşık bir hale gelmektedir. Bu çalışma için geliştirilen ACO algoritması ile çoklu arazi kullanım türlerinin karmaşık tahsis problemlerine çözüm olabilecek bir program test edilmiştir. Programın konumsal değişim mekanizması arazi kullanım tahsisinin farklı türleri arasındaki rekabet ile mücadele edebilecek çeşitli stratejilerle donatılmıştır. Geliştirilen çözüm uzayı ile Adana ilinin 2050 yılı arazi kullanım gereksinimlerini karşılayabilecek, bu gereksinimleri karşılarken aynı zamanda arazi kullanımının uygunluğunu maksimum seviyede, arazi kullanım kompaktlık düzeyini optimum seviyeye ve karasal düzeyde arazinin karbon yutak hacmini maksimum seviyede koruyabilecek bir optimizasyon programı elde edilmiştir. Program 15.663.097 hücreden (30x30m) oluşan örneklem alanı için test edilmiştir. 2020 yılı referans arazi kullanım altlığı 2050 yılı hedef arazi kullanım tahsis altlığı ile karşılaştırıldığında çalışma alanının arazi kullanım uygunluk skorunun 1177993.08'den 1625142.58'e, kompaktlık skorunun 292576.05'den 1384057.12'ye artış ve karbon yutak kapasite skorunun ise 243879.13'den 165288.71'e düşüş gösterdiği görülmüştür. Deney, önerilen programın optimal arazi kullanım tahsis paterni elde etmek için etkili bir optimizasyon tekniği olduğunu kanıtlamıştır.
Orman yangınlarına hassas alanlarda yapılaşmanın planlanması için mekânsal bir model geliştirilmesi
Orman yangınları, çevresel ve ekonomik sonuçları olan kritik sorunlardan biridir. Bu çalışma, orman yangınlarına hassas alanlarda yapılaşmanın etkilerini ayrıntılı bir şekilde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma alanı olarak İzmir iline bağlı Karaburun, Çeşme, Urla ve Seferihisar ilçeleri seçilmiştir. Çalışma alanının haritaları 1990, 2006 ve 2018 yılları için CORINE Arazi Örtüsü (CLC) veri seti analizi, birinci düzey CORINE Arazi Örtüsü sınıflarına göre oluşturulmuştur. Oluşturulan sınıflandırılmış haritaların doğruluğu test edilmiştir. Sınıflandırılmış haritaların doğruluğu tespit edildikten sonraki aşamada geçmiş ve günümüz verileri analiz edilerek gelecekteki kentsel büyüme eğilimleri simüle edilmiştir. Elde edilen 2050 projeksiyonunda 2018 yılına göre yerleşim alanında %76,72' lik bir artış, tarım alanında %4,97'lik bir artış, orman alanında %8,44'lük bir azalış öngörülmüştür. Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) analiziyle yangın riskini etkileyen faktörlerin öncelikleri belirlenmiştir. Belirlenen risk faktörlerinin önem ağırlıkları; Antropojenik %44 (enerji nakil hatlarına uzaklık %13, yola uzaklık %11, tarım alanlarına uzaklık %11, yerleşime uzaklık %9), İklim %30 (bağıl nem %12, sıcaklık %9, rüzgar hızı %9), Meşcere %21 (ağaç türü %10, kapalılık %6, gelişim çağı %5) ve Topoğrafya %5 (bakı %3, eğim %1, yükseklik %1) olarak bulunmuştur. Bu faktörlerin önem ağırlıklarına göre oluşturulan, kapsamlı yangın risk haritasına göre, araştırma alanının %9,28'i (16,549 ha) düşük, %51,93'ü (92,625 ha) orta, %38,58'i (68,818 ha) yüksek ve %0,21'i (378 ha) çok yüksek yangın riski taşıdığı tespit edilmiştir. Yangın risk haritasının doğrulanması aşamasında ROC eğrisi yöntemi kullanılarak AUC değeri %71 olarak bulunmuştur. 2050 yılı projeksiyonu haritasındaki, tarımdan ve ormandan yerleşime geçeceği öngörülen yeni şehir alanları, AHP yöntemiyle oluşturulan yangın risk haritası ile entegre edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre kentsel gelişim, %45,38 oranında orta riskli, %54,16 oranında ise yüksek riskli alanlarda yoğunlaşmaktadır. Düşük riskli alanlarda %0,46, çok yüksek riskli alanlarda ise %0,01 oranında sınırlı kentsel gelişim öngörülmüştür. Bu çalışma, orman yangını riskine hassas alanlarda yapılaşmanın etkilerini detaylı bir şekilde analiz ederek yangın riski yüksek bölgelerin belirlenmesine ve yapılaşma planlamasına yönelik mekânsal bir model geliştirilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, sürdürülebilir ve risk odaklı bir kentsel büyüme stratejisi geliştirilmesine katkı sağlayabilir.