Theses supervised by Prof. Dr. Handan Deveci
14 theses · Anadolu University
Sosyal bilgiler dersinde kariyer bilinci geliştirme: Öğretmen görüş ve uygulamaları
21. yüzyılda toplumlar sosyal, kültürel, siyasal ve teknolojik olarak hızlı bir değişim ve gelişim sürecine girmiştir. Yaşanan bu değişim ve gelişimler, iş yaşamını ve iş niteliklerini de etkilemiştir. İş yaşamında çalışanlardan beklenen beceri ve nitelikler her geçen gün değişmektedir. Bu nedenle bireylerin bu duruma uyum sağlamaları ve değişimleri kariyerlerinde fırsata dönüştürmeleri, kariyer bilincine sahip olmalarıyla mümkündür. Bireylerin kariyer bilincine sahip olmasında eğitim süreci ve ilköğretim önemli bir yer tutmaktadır. Sosyal bilgiler dersi, yaşamsal bir ders olması ve öğretim programında kariyer bilinci geliştirmeye yönelik öğeler bulundurması bakımından ilköğretim düzeyinde, öğrencilerde kariyer bilinci geliştirme adına önemli derslerden biridir. Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmenlerinin kariyer ve kariyer bilinci kavramlarına yönelik görüşlerinin ve sosyal bilgiler dersinde kariyer bilinci geliştirme uygulamalarının belirlenmesidir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim desenine göre tasarlanmıştır. Katılımcılar, amaçlı örnekleme türlerinden ölçüt örnekleme göre belirlenmiştir. Bu doğrultuda Eskişehir il merkezinde alt, orta ve üst sosyoekonomik düzeyde görev yapan ve en az 5 yıl deneyime sahip 12 sosyal bilgiler öğretmeni çalışma grubuna dahil edilmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme ve katılımcı gözlem teknikleriyle toplanmıştır. Toplanan veriler tümevarımsal analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Verilerin analizinde Nvivo 10 nitel veri analizi yazılımından yararlanılmıştır. Araştırmada sosyal bilgiler öğretmenlerinin kariyer kavramını, toplumsal ve bireysel olarak değerlendirdikleri görülmüştür. Öğretmenler kariyer bilinci kavramını ise kendi öğretmenlik meslekleri açısından değerlendirmişlerdir. Kariyer bilinci geliştirme eğitimine yönelik olarak öğretmenlerin büyük çoğunluğu ortaokul düzeyinin önemli olduğunu belirtirken, bazı öğretmenler ise ortaokul döneminin kariyer bilinci geliştirme çalışmaları için henüz erken olduğunu belirtmiştir. Ayrıca öğretmenler kariyer bilinci geliştirme eğitiminde rehberlik çalışmalarının önemli olduğunu ifade etmiştir. Kariyer bilinci geliştirmede sosyal bilgiler dersinin yeri ve önemine ilişkin olarak öğretmenler, sosyal bilgiler dersinin yaşamsal bir ders olması ve kariyer bilinci geliştirmeye yönelik konu ve etkinliklerin yer alması nedeniyle sosyal bilgiler dersinin önemli olduğunu belirtmiştir. Bazı öğretmenler ise sınavlarda soru sorulmadığı için sosyal bilgiler dersinde kariyer bilinci geliştirme konularına önem verilmediğini belirtmiştir. Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'na yönelik olarak öğretmenler, programda kariyer bilinci geliştirme ile ilgili öğelere yeterince yer verilmediğini ve programda olanların uygulamaya tam olarak yansımadığını belirtmiştir. Öğretmenlerin kariyer bilinci geliştirme uygulamaları bakımından en sık başvurdukları yöntemlerin ders kitabından yararlanma, sözel anlatımla bilgi verme, öğrencilere not tutturma ve powerpoint sunumlarından yararlanma olduğu görülmüştür. Öğretmenler, kariyer bilinci geliştirme eğitimi bağlamında programın çok yoğun olması, öğrencilerin sadece mesleklerin ekonomik kazancına değer vermesi, etkili bir eğitim sisteminin uygulanamaması nedeniyle sorun yaşadıklarını belirtmiştir. Sorunların çözümüne ilişkin olarak; branş öğretmenleri, rehberlik servisi ve aileler arasında iş birliğinin sağlanması, kariyer bilinci geliştirme eğitiminin erken yaşlardan itibaren verilmeye başlanması, öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda üst eğitim basamaklarına yönlendirilmesi, iş alanlarına geziler düzenlenmesi, kariyer günleri düzenlenerek okullara meslek çalışanlarının davet edilmesi, kariyer kulüpleri oluşturularak öğrencilerin bu kulüplerde çalışmalar yapmasının sağlanması, Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda yer alan kariyer bilinci geliştirme öğelerinin zenginleştirilmesi ve okullardaki fiziki donanım ve altyapı eksikliklerinin giderilmesi gerektiğine yönelik öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler, Sosyal Bilgiler Öğretim Programı, kariyer, kariyer bilinci geliştirme.
Sosyal bilgiler eğitiminde yaz tatili uygulamaları: Bir eylem araştırması
Sosyal bilgiler, öğrencilerin topluma uyum sağlamasını kolaylaştıran öğrencilere bilgi, beceri ve değerleri kazandıran bir derstir. Ancak okulda verilen bu dersin süresinin kısıtlı olması öğrencilere kazandırılmak istenilen özelliklerin davranış haline gelmesi için zaman konusunda sınırlılıklara sahiptir. Sosyal bilgiler dersine ilişkin bilgi, beceri ve değerlerin günlük yaşamda kullanılabilir hale gelmesi için okul dışında bir süreyi içeren yaz tatilleri iyi bir kaynaktır. Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler eğitimi kapsamında yaz tatillerinde planlı etkinlikler oluşturarak sosyal bilgiler dersine yönelik öğrencilerde bilgi, beceri, değer ve kazanımların geliştirilmesini sağlamaktır. Bu araştırmada nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması benimsenmiştir. Araştırma 2022-2023 eğitim öğretim yılının yaz tatilinde 6. sınıfı bitiren öğrenciler ve aileleri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme, gözlem, araştırmacı günlüğü, öğrenci günlüğü, uygulama sürecine ilişkin video kayıtları ve geçerlilik komitesi verileri ile elde edilmiştir. Veriler betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin yaz tatilinde sosyal bilgiler dersine ilişkin bilgi, beceri ve değerler kazandıkları ortaya çıkmıştır. Araştırmada yaz tatili süresince gerçekleştirilen sosyal bilgiler etkinlikleri katılımcılar tarafından yararlı bulunmuş ve katılımcılar etkinliklerin sürekli hale getirilmesi önerisinde bulunmuşlardır. Araştırma sonucunda araştırmaya ve uygulamaya yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.
Sosyal bilgiler dersinde sosyobilimsel konuların öğretiminin bilimsel tutumlara etkisi
Sosyal bilgiler dersi, öğrencilere günlük yaşamlarında karşılaştıkları problemlerin çözümü için gereken karar verme, akıl yürütme, eleştirel düşünme ve problem çözme becerilerini kazandırmaktadır. Sosyal bilgiler dersinde öğrencilere günlük yaşam problemlerinin çözümünde ihtiyaç duydukları becerileri kazandırmak için sosyobilimsel konulardan yararlanılabilir. Öğrencilerin günlük yaşam problemlerine buldukları çözüm yolları becerilerden etkilendiği kadar bilimsel tutumdan da etkilenmektedir. Bu bağlamda öğrencilerin kendisi ve toplum için yararlı olan en iyi çözüm yolunu seçmeleri için bilimsel tutuma sahip olmaları önemli görülmektedir. Bu araştırmanın temel amacı sosyal bilgiler dersinde sosyobilimsel konuların öğretiminin öğrencilerin bilimsel tutumları üzerine etkisini incelemektir. Araştırma karma araştırma yöntemi desenlerinden gömülü karma desene göre tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim öğretim yılında bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 6. sınıf öğrencileri ve söz konusu okulda görev yapan sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak ortaokul öğrencilerine yönelik bilimsel tutum ölçeği, araştırmacı günlüğü, öğrenci anekdot defterleri, görüşme formları ve kontrol listesi kullanılmıştır. Araştırmanın istatistiksel verilerinin analizinde bağımsız gruplar için t testi ve karma model ANOVA, nitel verilerin analizinde tümevarımcı veri analizinden yararlanılmıştır. Araştırmada sosyal bilgiler dersinde sosyobilimsel konuların öğretiminin öğrencilerin bilimsel tutum düzeylerine istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra araştırma katılımcılarının sosyobilimsel konuların öğretiminin bilimsel tutumlarının gelişimine katkı sağladığı görüşünde oldukları belirlenmiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda gelecek araştırmalara ve uygulamaya yönelik bazı öneriler geliştirilmiştir.
Sosyal bilgiler dersinde sanat temelli değer eğitimi: Bir eylem araştırması
Sosyal bilgiler dersi, öğrencilere toplumsal değerleri anlama olanağı sunar. Bu sayede, öğrenciler topluma karşı daha sorumlu ve duyarlı bireyler olarak yetişirler. Sosyal bilgiler dersi, değer eğitiminin önemli bir parçasıdır ve öğrencilerin karakter gelişimine ve toplumsal uyumlarına katkıda bulunur. Değer eğitiminde sanat temelli etkinliklerden yararlanmak öğrencilerin duygusal bağ kurmalarını ve değerlere yönelik farkındalık kazanmalarını sağlamaktadır. Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler dersinde sanat temelli değer eğitiminin nasıl sağlanabileceğini çeşitli etkinliklerle ortaya koymak ve sosyal bilgiler dersinde sanat temelli eğitime dayalı etkinliklerle gerçekleştirilen değer eğitimine yönelik öğrencilerin ve sosyal bilgiler öğretmeninin görüşlerini belirlemektir. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması benimsenmiştir. Araştırma, 2022-2023 eğitim ve öğretim yılı bahar döneminde bir devlet okulunun 7. sınıf düzeyinde öğrenim gören öğrenciler ve sosyal bilgiler öğretmeni ile yapılmıştır. Araştırmanın verileri; yarı yapılandırılmış görüşme formları, gözlem formu, öğrenci anekdot defteri, araştırmacı günlüğü, öğretmen günlüğü, uygulama sürecine ilişkin video kayıtları ve öğrenci ürünleri aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın verileri, betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler dersinde sanat temelli değer eğitimi etkinliklerinin kullanımının öğrencilerin derse ilgi duymalarını, aktif bir şekilde derse katılmalarını ayrıca çeşitli değerlerin yanı sıra bilgi ve beceri kazanmalarını sağladığı ortaya çıkmıştır. Araştırma sonucunda araştırmaya ve uygulamaya yönelik öneriler açıklanmıştır.
Akreditasyon sürecinde yer alan değerlendiricilerin görüşlerine göre sosyal bilgiler öğretmen eğitimi programlarında akreditasyon
Sosyal bilgiler dersi bireylerin toplumsal hayata etkin katılımını sağlayan, ülke kalkınması açısından temel değerlerin kazandırılmasında önemli bir role sahiptir. Bu önem sosyal bilgiler öğretmen eğitiminin kalitesini öne çıkarmaktadır. Bir kalite güvence süreci olan akreditasyon da sosyal bilgiler öğretmen adayının niteliğini artırarak toplumsal gelişmeye katkı sunmaktadır. Bu araştırmanın amacı, akreditasyon sürecinde görev alan değerlendiricilerin sosyal bilgiler öğretmen eğitiminde akreditasyonun önemine ilişkin görüşlerini ve deneyimlerini ortaya koymaktır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseniyle yürütülmüştür. Araştırma kapsamında sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programlarının akreditasyon süreçlerinde görev almış 11 değerlendirici ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Katılımcılar, akreditasyonu kalite güvencesi, sürekli iyileştirme ve standartlaşma sağlayan bir süreç olarak açıklamışlardır. Araştırmada sosyal bilgiler eğitiminin vatandaşlık eğitimiyle ilişkisi, disiplinlerarası yapı olması göz önünde bulundurularak akreditasyon sürecinin önemli olduğu bulgusu elde edilmiştir. Saha ziyaretlerinde fiziksel yetersizlikler, uygulama sorunları öne çıkmıştır. Çözüm olarak ise altyapı iyileştirmesi, iyi örneklerin paylaşımı ve eğitim süreçlerine ilişkin iyileştirmeler gibi öneriler açıklanmıştır. Araştırma sonucunda, uygulamaya ve araştırmaya yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.
Sosyal bilgiler eğitiminde okul dışı öğrenme ortamlarının kullanımının yaşam becerilerine etkisi
Günümüzde öğrencilerin temel yaşam becerilerini kazanmaları, çağdaş eğitimin önemli hedeflerinden biri haline gelmiştir. Sosyal bilgiler bireylerin toplumsal yaşamda etkin rol üstlenmeleri için gerekli bilgi, beceri ve değerleri kazandırmak için derstir. Bu araştırma, sosyal bilgiler derslerinde okul dışı öğrenme ortamlarının kullanılmasıyla ortaokul 6.sınıf öğrencilerinin yaşam becerilerimi geliştirmesine olan etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Karma araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, nicel veri toplama sürecinde ortaokul öğrencilerine yönelik yaşam becerileri ölçeği kullanılmış, nitel veri toplama sürecinde ise öğrenci ve öğretmenle görüşmeler yapılmıştır. Araştırma deney ve kontrol gruplarındaki altıncı sınıf öğrencileriyle yürütülmüş olup, deney grubuna 8 haftalık bir uygulama planı hazırlanmıştır. Uygulama süreci içerisinde çeşitli okul dışı öğrenme etkinlikleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmadan elde edilen nicel veriler SPSS ile analiz edilmiş; ön test-son test sonuçları karşılaştırılarak uygulamanın etkisi değerlendirilmiştir. Nitel veriler ise tümevarımsal analizle temalara ayrılmıştır. Araştırmanın sonucunda sosyal bilgiler derslerinde okul dışı öğrenme ortamlarının kullanılması öğrencilerin yaşam becerilerini geliştirmede olumlu sonuçlara ulaşılmıştır. Bulgular sosyal bilgiler öğretiminde okul dışı öğrenme ortamlarının kullanılmasının öğrencilerin yaşamla bağlantılı bilgi ve beceriler geliştirmelerine katkı sağlayabileceğini göstermektedir.
6. sınıf sosyal bilgiler dersinde probleme dayalı öğrenmenin öğrencilerin girişimcilik düzeyine etkisi
Sosyal Bilgiler dersi, öğrencilerin çok boyutlu yaşam koşullarına uygun bilgi beceri ve değerlerle donatılmasını amaçlamaktadır. Sosyal Bilgiler eğitiminde yararlanılan öğrenme yaklaşımlardan probleme dayalı öğrenme de öğrencilere günlük yaşama ilişkin problemler aracılığıyla beceriler kazandırmaya çalışmaktadır. Sosyal Bilgiler dersi ile probleme dayalı öğrenmenin öğrencilere kazandırmayı amaçladığı becerilerden biri, günümüz insanının gereksinim duyduğu girişimciliktir. Bu araştırmanın temel amacı, 6. sınıf Sosyal Bilgiler dersinde probleme dayalı öğrenmenin öğrencilerin girişimcilik düzeyine etkisini belirlemektir. Araştırmada gömülü karma desen kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcı grubunu 2020-2021 eğitim öğretim yılı bahar döneminde Ağrı ilindeki bir devlet ortaokulunda öğrenim görmekte olan 6. sınıf öğrencileri ve söz konusu ortaokulda görev yapmakta olan Sosyal Bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Girişimcilik Ölçeği, yarı yapılandırılmış görüşme formları, yapılandırılmamış gözlem, anekdot, araştırmacı günlüğü ve kontrol listeleri ile toplanmıştır. Araştırmanın istatistiksel verilerinin çözümlenmesinde bağımsız örneklemler için t testi ve karma model (split-plot) ANOVA, niteliksel verilerinin çözümlenmesinde ise tümevarımsal analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırmada 6. sınıf Sosyal Bilgiler dersinde uygulanan probleme dayalı öğrenmenin öğrencilerin girişimcilik düzeyi üzerinde deney grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı etki bıraktığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca araştırma katılımcılarının probleme dayalı öğrenmeyi öğrencilerin girişimcilik düzeyine katkı sağlayan bir yaklaşım olarak gördükleri belirlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına bağlı olarak öğrencilere girişimcilik kazandırmanın amaçlandığı Sosyal Bilgiler dersinde probleme dayalı öğrenmeden yararlanılabileceği önerilmiştir.
Sosyal bilgiler dersinde güncel olay öğretiminde aktif öğrenme tekniklerinin kullanılması: Bir eylem araştırması
Sosyal Bilgiler dersinin temel amacı öğrencilere toplumsal yaşamla ilgili temel bilgi, beceri ve değerleri kazandırmaktır. Güncel olaylar, Sosyal Bilgiler dersinde öğrencileri toplumsal yaşama hazırlamak için yararlanılması gereken önemli kaynaklardandır. Sosyal Bilgiler dersinde güncel olay öğretiminde aktif öğrenme tekniklerinin kullanılması dersin anlamlandırılmasına katkı sağlamaktadır. Bu araştırmanın amacı Sosyal Bilgiler dersinde güncel olayların aktif öğrenme teknikleriyle ele alınma sürecini ve güncel olayların aktif öğrenme teknikleriyle ele alındığı Sosyal Bilgiler ders sürecine ilişkin öğrenci ve öğretmen görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması benimsenmiştir. Araştırma 2019-2020 eğitim öğretim yılı güz ve bahar dönemlerinde bir devlet okulunun 5. sınıf şubelerinin birinde öğrenim gören öğrenciler ve Sosyal Bilgiler öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formları, gözlem formu, öğrenci günlüğü, öğretmen günlüğü, araştırmacı günlüğü, uygulama sürecine ilişkin video kayıtları, öğrenci ürünleri ve geçerlik komitesi kayıtları aracılığıyla toplanmıştır. Veriler betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda Sosyal Bilgiler dersinde aktif öğrenme teknikleriyle ele alınan güncel olay öğretiminin öğrencilerin derse aktif bir biçimde katılmalarını, güncel olaylara ilgi duymalarını ve bilgi, beceri ve değer kazanmalarını sağladığı ortaya çıkmıştır.
Sosyal bilgiler dersi değer eğitimi etkinliklerinde aile katılımı: Öğretmen görüşleri ve uygulamaları
Sosyal Bilgiler dersinde çocuklara gerçek yaşamda kullanabilecekleri bilgi, beceri ve değerlerin kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu kazanıma uygun olarak derslerde kazandırılan bilgi, beceri ve değerler çocukların aileleri tarafından da desteklenmelidir. Aile yaşantısı içinde çocuğun öğrendiklerini sosyal yaşamına aktarabilmesi için Sosyal Bilgiler dersinde değer eğitiminde aile katılımının sağlanması gerekmektedir. Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler dersi değer eğitimi etkinliklerinde aile katılımına ilişkin Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin görüşlerini ve uygulamalarını belirlemektir. Araştırma deseni olarak nitel araştırma desenlerinden temel yorumlayıcı nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını Eskişehir iline bağlı ortaokullarda görev yapan Sosyal Bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma verileri nitel veri analiz yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda öğretmenler değer eğitiminde aile katılımının önemli olduğunu fakat okullarda değer eğitimine aile katılımı sağlanmadığını ifade etmiştir. Değer eğitimine aile katılımını; uzaktan eğitim, ev etkinlikleri ödevi, araştırma-proje çalışmaları, iletişimi artırma, okulda etkinlik düzenleme, aileleri sınıfa davet etme, belirli gün ve haftalardan yararlanarak sağladıklarını belirtmişlerdir. Değer eğitimi etkinliklerine aile katılımı sağlama konusunda ailelere ve öğretmenlere birtakım görevler düştüğünü ifade etmişlerdir. Öğretmenler, okul-aile iş birliğinin yetersizliği, ailelerin eğitim düzeylerinin düşük olması, ailelerin ve öğretmenlerin bilgi eksikliği, iletişimsizlik, ailelerin vakit ayıramamaları, ailelerin isteksiz davranması, Sosyal Bilgiler ders saatinin az olması, akademik başarıya odaklanma, maddi imkânsızlıklar nedeniyle sorun yaşadıklarını belirtmiştir. Araştırma sonucunda, sonuçlara dayalı olarak uygulamaya ve araştırmaya yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.
Yaz tatillerinde sosyal bilgiler eğitimi: Öğrenci ile öğretmen görüşleri ve deneyimleri
Sosyal bilgiler bireyi sosyal alanlarda geliştirmeyi amaçlayan, bireyin aktif olarak çevresi ile ilişki içerisinde olmasını sağlayan, geçmiş ile gelecek arasında bağ kuran bir ders olarak görülmektedir. Sosyal bilgiler dersinin amaçlarını gerçekleştirmek üzere okul içi ve okul dışı öğrenmede etkili zaman dilimleri kullanılabilir. Yaz tatili sosyal bilgiler eğitimini destekleyici bir zaman dilimidir. Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler eğitiminin yaz tatillerindeki yerine ilişkin ortaokul öğrencilerinin yaşantılarını ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerini belirlemektir. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden temel araştırma deseni benimsenmiştir. Araştırma 2022-2023 eğitim öğretim yılı güz dönemi başlangıcında ve 2022-2023 eğitim öğretim yılı yaz döneminde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri öğrenci günlüğü, yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın verileri nitel veri analiz yöntemlerinden temel içerik analiz yöntemi yoluyla çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda ortaokul öğrencileri ve sosyal bilgiler öğretmenleri görüşlerine göre yaz tatili ile sosyal bilgiler eğitiminin ilişkili olduğu görülmüştür. Yazın öğrencilerin aileleri ile birlikte gerçekleştirdikleri etkinlikler sosyal bilgiler eğitiminin amaçlarına hizmet etmekte, öğrenmenin okul dışı ortamlarda da devam ettiğini göstermektedir. Ortaya çıkan sonuçlara göre yaz tatillerinde planlı bir biçiminde sosyal bilgiler eğitimi etkinliklerine devam edilmesi gerektiği söylenebilir. Aynı zamanda sosyal bilgiler eğitiminin yaz tatilinde de devam etmesi, sürecin daha verimli ve yaşam kalitesini artıran bir sosyal bilgiler eğitiminin gerçekleşmesi beklenmektedir. Araştırma sonunda, sonuçlara dayalı olarak uygulamaya ve araştırmaya yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.
Sosyal bilgiler dersinde aile katılımına dayalı etkinliklerden yararlanma: Bir eylem araştırması
Sosyal bilgiler dersi bireyleri toplumsal yaşama hazırlama işlevine sahip olduğu için bu derste toplumsal kaynaklardan yararlanmak önemli görülmektedir. Aile sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin yaşamlarını sınıf ortamına taşımada yararlanılabilecek önemli bir toplumsal kaynaktır. Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler dersine aile katılımının nasıl sağlanabileceğini ve aile katılımlı etkinliklerle işlenen sosyal bilgiler dersine ilişkin öğrenci, aile ve öğretmen görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması deseni benimsenmiştir. Araştırma 2016-2017 öğretim yılı güz döneminde bir Devlet Ortaokulu'nun 5. sınıf şubelerinin birinde öğrenim gören öğrenciler, bu öğrencilerin aileleri ve sosyal bilgiler öğretmeninin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri kişisel bilgi formu, yarı-yapılandırılmış görüşmeler, odak grup görüşmeleri, gözlemler, öğrenci anekdot defterleri, aile iş birliği defterleri, araştırmacı günlüğü ve geçerlik komitesi ses kayıtları aracılığıyla toplanmıştır. Veriler betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler dersinin evde, okulda ve okul dışında çeşitli aile katılımlı etkinlikler ile işlenmesinin olanaklı olduğu görülmüştür. Sosyal bilgiler dersinde evde gerçekleştirilen aile katılımlı etkinliklerin aile-çocuk ilişkilerinin güçlenmesini, okulda öğrenilenlerin tekrarını ve aile üyelerinin birlikte iyi zaman geçirmesini sağladığı ortaya çıkmıştır. Sosyal bilgiler dersinde okulda ve okul dışında gerçekleştirilen aile katılımlı etkinliklerin aile-öğrenci-öğretmen ilişkilerinin güçlenmesini, ailelerin sınıf ortamını görmesini ve çocuklarının arkadaşlarını tanımasını sağladığı ortaya çıkmıştır. Araştırma sonunda, sonuçlara dayalı olarak uygulamaya ve araştırmaya yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.
Ortaokul öğrencilerinin girişimcilik düzeylerinin ve sosyal bilgiler dersinde girişimcilik becerisi kazandırılmasına ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlenmesi
Dünyada ekonomik kalkınma ve toplumsal dönüşümü sağlama konusunda girişimcilik becerilerine sahip kişiler önemli bir yere sahiptir. Girişimciler, ülkelerin gelişmesine katkıda bulunan ve topluma öncülük eden bir konumdadır. Sosyal Bilgiler, ekonomik, toplumsal, teknolojik vb. konularla ilişki içinde olup bireyin toplumsallaşmasına yardımcı olan bir derstir. Bu araştırmanın amacı ortaokul öğrencilerinin girişimcilik düzeylerini ve Sosyal Bilgiler dersinde girişimcilik becerisi kazandırılmasına ilişkin Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin görüşlerini belirlemektir. Araştırmada karma yöntem tasarımlarından kısmen karma sıralı baskın statülü tasarım kullanılmıştır. Araştırma 2017-2018 öğretim yılı bahar döneminde sekiz devlet ortaokulunda öğrenim gören 5. sınıf düzeyindeki öğrenciler ve Sosyal Bilgiler öğretmenleri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri, ölçek, yarı-yapılandırılmış görüşmeler ve kişisel bilgi formu ile toplanmıştır. Öğrencilerin girişimcilik düzeyleri cinsiyet, sosyoekonomik düzey, kardeş sayısı, annenin eğitim durumu ve babanın eğitim durumu değişkenlerine göre incelenmiştir. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde Statistical Package for the Social Sciences 23.0 (SPSS) paket programından yararlanılmıştır. Araştırmanın nitel verileri betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin girişimcilik düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Araştırma kapsamında öğrencilerin girişimcilik düzeyleri ile cinsiyet değişkeni arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Öğrencilerin girişimcilik düzeyleri ile sosyoekonomik düzey, kardeş sayısı, annenin eğitim durumu ve babanın eğitim durumu değişkenleri arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Sosyal Bilgiler öğretmenleri Sosyal Bilgilerin girişimcilik becerisini kazandırmaya uygun bir ders olduğunu ifade etmişlerdir. Araştırma sonuçlarından hareketle, uygulama ve araştırmaya yönelik öneriler sunulmuştur.
Ortaokul sosyal bilgiler dersinde uygulanan çocuktan çocuğa öğretim yaklaşımının öğrencilerin sosyal sorumluluk düzeyine etkisi
Bu araştırmanın temel amacı ortaokul sosyal bilgiler dersinde uygulanan çocuktan çocuğa öğretim yaklaşımının öğrencilerin sosyal sorumluluk düzeyine etkisinin araştırılmasıdır. Araştırmada deneysel (müdahâle) karma yöntem araştırma deseni benimsenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2018 2019 eğitim öğretim yılı güz döneminde bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 5. sınıf öğrencileri, öğrencilerin velileri ve sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak ortaokul öğrencilerine yönelik sosyal sorumluluk ölçeği, kişisel bilgi formu, yarı yapılandırılmış görüşme formları, yapılandırılmamış gözlem, kontrol listesi, video kayıtları, öğrenci ürünleri, anekdotlar ve araştırmacı günlüğü kullanılmıştır. Araştırmada deney ve kontrol grubundaki öğrencilerin sosyal sorumluluk ölçeğinden aldığı ön test ve son test puanları için t testleri ve tek yönlü kovaryans analizi (ANCOVA) uygulanmıştır. Araştırmada elde edilen nitel veriler tümevarımsal analiz yaklaşımı benimsenerek çözümlenmiştir. Araştırmada ortaokul sosyal bilgiler dersinde uygulanan çocuktan çocuğa öğretim yaklaşımının öğrencilerin sosyal sorumluluk düzeyine istatistiksel olarak anlamlı etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanında katılımcıların çocuktan çocuğa öğretim yaklaşımının öğrencilerin sosyal sorumluluk gelişimine katkı sağladığı görüşünde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca katılımcıların çocuktan çocuğa öğretim yaklaşıma ilişkin olumlu görüş geliştirdikleri görülmüştür. Araştırma sonunda sonuçlara dayalı olarak uygulamaya ve gelecek araştırmalara yönelik bazı öneriler geliştirilmiştir.
Sosyal bilgiler dersinde coğrafya konularının öğretiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerilerine ilişkin öğretmen görüşleri
Bireyin toplumsallasmasını saglayan ve bireye yasantı kazandırmayı amaç edinenSosyal Bilgiler, birbirinden farklı hedefleri olan disiplinleri içerir. Cografya da budisiplinlerden biridir. Bireylerin yasadıkları çevreyi tanıması, yararlandıgı dogalkaynakların sınırsız olmadıgını ve bir gün tükenebilecegini bilmesi, ayrıca kendiyasadıgı ülkesinin diger ülkelere göre farklarını tanıması, ilk kez gittigi bir yeri hiçsorun yasamadan gezebilmesi ancak Cografyayı yeterince bilmesi ile olabilir.Bu arastırmada Sosyal Bilgiler derslerine giren ögretmenlerin, Cografya konularınınögretiminde karsılastıkları sorunlar ve çözüm önerilerinin belirlenmesiamaçlanmıstır.Arastırma tarama modelinde ve 2005-2006 ögretim yılında Eskisehir il merkezindeMilli Egitim Müdürlügüne baglı 14 ilkögretim okulunda gerçeklestirilmistir.Arastırmada 22 Sosyal Bilgiler Ögretmeni ile görüsülmüstür.Arastırma verileri, ögretmen görüslerini derinlemesine ortaya çıkarması amacı ilenitel arastırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmıs görüsme teknigi ile toplanmıstır.Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz teknigi kullanılmıs ve elde edilen verilersayısallastırılarak yorumlanmıstır.Arastırmanın sonucunda elde edilen bulgulara göre; Sosyal Bilgiler dersindeCografya konularının ögretiminde yasanılan en önemli sorunlardan biri sınıflarıniikalabalık olmasıdır. Ayrıca 7. sınıf Sosyal bilgiler programının yogun olması veilkögretim okullarında araç-gereç eksikliklerinin bulunması da önemli sorunlarolarak ifade edilmistir. Ögretmen yeterliliklerinden kaynaklanan sorunlarabakıldıgında ise, mezuniyet bransı Cografya olmayan ögretmenlerin, bu konularınögretiminde problem yasadıkları belirtilmistir. Ögrencilerin derse ilgilerinin fazlaolmaması, derste not tutma alıskanlıklarının olamaması ve ögrenci ailelerinin sosyoekonomikdüzeylerinin düsük olması, ögrenci yeterliliklerinden kaynaklanansorunlar olarak belirtilmistir. Yasanan bu sorunların çözümü için öncelikle sınıfmevcutlarının azaltılması, araç-gereç eksikliklerinin giderilmesi, okulların maddiolanaklarının iyilestirilmesi, ögretmenlere hizmetiçi seminerler verilmesi vb.çalısmaların yapılması gerekmektedir.