Theses supervised by Prof. Dr. Mustafa Özel
14 theses · Dokuz Eylül University, Fatih Sultan Mehmet Foundation University
Şehristânî'nin Mefâtîhu'l-Esrâr adlı tefsirindeki yöntemi
XI. yüzyıl Selçuklu devri ulemasının önde gelen şahsiyetlerinden biri olan Abdulkerim eş-Şehristânî (v. 548/1153) başta tefsir olmak üzere çeşitli ilim dallarında eser veren çok yönlü bir kişidir. Bu tezde ondan fazla üzerinde eser veren Şehristânî'nin Mefâtîhu'l-Esrâr adlı tefsirindeki yöntemi incelenmiştir. Bu çalışmada özellikle Kur'an-ı Kerim, tefsir, hadis, usul ve biyografi kaynaklarından istifade edildi.Çalışmamız giriş, dört ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır.Giriş kısmında araştırmanın önemi, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir.Birinci bölümde Şehristânî'nin metodu, kaynakları ve mukaddimede ele aldığı Ulumu'l-Kur'an hakkında bilgi verilmiştir.İkinci bölümde tefsir, Rivâyet yönünden incelenmiştir.Üçüncü bölümde tefsir, Dirâyet yönünden incelenmiştir.Dördüncü bölümde ise tefsirdedeki esrâr kısmı incelenmiştir.Sonuç kısmında ise çalışmadan elde edilen bulgular değerlendirilmiştirAnahtar kelimeler: Şehristânî, Mefâtîhu'l-Esrâr, Tefsir, Esrâr, Rivâyet, Dirâyet
İzz bin Abdüsselam'ın tefsirdeki metodu
??İzz b. Abdüsselam?ın Tefsirdeki Metodu? isimli bu çalışmada İzz b. Abdüsselam?ın (577-1181/660-1262) hayatı, eserleri ve tefsiri çeşitli yönleriyle ele alınıp incelendi. Çalışma esnasında Kur?an-ı Kerim, tefsir, hadis, lügat ve biyografi kaynaklarından istifade edildi.Çalışmamız bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, araştırmanın önemi ve metodu incelendi.Birinci bölümde İzz b. Abdüsselam?ın hayatı, eserleri, tefsiri genel özel-likleri ve kaynakları yönünden incelendi.İkinci bölümde söz konusu tefsir rivâyet ve dirâyet tefsiri açısından ince-lendi. Sonuç kısmında ise çalışmadan elde edilen sonuçlar anlatıldı. Anahtar Kelimeler: İzz b. Abdüsselam, Tefsiru?l-Kur?ani?l-Azim, Tefsir, Rivâyet, Dirâyet
Mâverdî'nin en-Nüket ve'l-Uyûn adlı tefsirinde Kur'ân ilimleri
Kur'ân-ı Kerîm nâzil olmaya başladığı günden itibaren daha iyi anlaşılmak amacıyla üzerinde birçok çalışmanın yapıldığı bir kitap olmuştur. Kur'ân İlimleri de, Kur'ân'ın anlaşılmasına yardımcı olan ilimlerdir. Mâverdî de eserinde oldukça anlaşılır ve açık bir şekilde Kur'ân-ı Kerîm'i baştan sona tefsir etmiş müfessirlerdendir. Bu çalışmada Mâverdî'nin Kur'ân İlimlerine bakışı ve tefsirinde bu ilimleri işleyiş tarzı ele alınıp değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Mâverdî'nin eserinde Kur'ân İlimlerine ne ölçüde yer verdiğini tespit etmek ve onun bu konu ile ilgili düşüncelerini analiz ederek ortaya koymaktır. Bu amaçla öncelikle Kur'ân ilimleri ile ilgili bir çalışma yapılmıştır. Daha sonra yapılan araştırmanın ışığında Mâverdî'nin tefsiri baştan sona titizlikle okunmuştur. Bu esnada müfessirin eserinde yer verdiği Kur'ân ilimleri tespit edilmiştir. Elde edilen veriler konu başlıkları altında toplandıktan sonra mezkûr konu başlıkları dört bölümde değerlendirilmiştir. Giriş bölümünde temel esaslar ve çalışmanın metodunun özet bir biçimde verildiği bu çalışma, bir sonuç ve kaynakça ile son bulmaktadır. Anahtar kelimeler: Mâverdî, Kur'ân, Kur'ân İlimleri, Tefsir, Âyet.
İbnü'l-Cevzi'nin Zadü'l-Mesir adlı tefsirinde nüzul sebepleri
?İbnü'l-Cevzi'nin `Zadü'l-Mesir' Adlı Tefsirinde Nüzul Sebepleri? adlı bu çalışmada, İbnü'l-Cevzi'nin sebeb-i nüzul rivayetlerine yaklaşımı çeşitli yönleri ile ele alındı.Bu araştırma sürecinde Kur'an'ı Kerim'den, esbab-ı nüzule dair yazılan eserlerden, çeşitli tefsir ve hadis usulü kitaplarından faydalanıldı.Tez, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır.Birinci Bölüm'de, İbnü'l-Cevzi'nin sebeb-i nüzul rivayetlerinde kullandığı yöntem ve sebeb-i nüzul rivayetlerini sunuş tarzı tespit edildi.İkinci Bölüm'de, İbnü'l-Cevzi'nin sebeb-i nüzul rivayetlerine yaklaşımı ele alındı.Üçüncü Bölüm'de, İbnü'l-Cevzi'nin sebeb-i nüzul anlayışı değerlendirildi.
سنن التشريع في القرٱن الكريم دراسة وصفية
This research addresses an original idea, namely the subject of the laws followed by the Holy Quran in legislating rulings. This research highlights how the Holy Quran does not merely state legal rulings, but also establishes legislative laws aimed at facilitating and promoting compliance with these rulings, deepening faith in them, facilitating their understanding, and achieving faithful and intellectual interaction with divine legislation.
سورتا الفاتحة و البقرة – تحقيق ودراسة
This thesis presents a critical edition and analytical study of Aziz Mahmud Hüdayi's Qur'anic commentary entitled "Nafāʾis al-Majālis". The tafsir represents a rare synthesis between traditional (naqlī) exegesis and intuitive Sufi (dhawqī) interpretation, avoiding both excessive symbolism and rigid literalism. Despite its spiritual depth and scholarly merit, this work has remained largely overlooked in academic circles, prompting the need for a comprehensive scholarly treatment. The study is based on a valuable 11th-century AH manuscript and employs a rigorous academic methodology. It includes the verification of Qur'anic verses and Prophetic traditions, biographical notes on key figures, and the documentation of narrative sources. The thesis analyzes Hüdayi's exegetical approach, the integration of Hadith and Companions' sayings, and the grounding of his mystical insights in classical Sufi thought. The significance of this research lies in its contribution to re-evaluating Sufi tafsir within academic discourse, offering a balanced model that respects traditional sources while addressing the spiritual and ethical dimensions of the Qur'an. The tafsir's pedagogical tone and moral depth position it as a valuable resource for contemporary Islamic education. This work aims to revive scholarly interest in such interpretive approaches and serve as a useful reference for researchers and educators alike.
Bikâî'nin nazmü'd-dürer'inde kırâat olgusu
Bu çalışma Ebü'l-Hasan Bürhânüddîn İbrâhim b. Ömer er-Rubât el-Hırbâvî el-Bikâî'nin Nazmü'd-dürer isimli tefsirinde yer alan kırâatlerin ferşî olanlarını konu edinmektedir. Söz konusu tefsirde yer alan kırâatlere dair muhtelif çalışmalar bulunsa da bu çalışmalarda Bikâî'nin kırâatleri ele alış biçiminin ardında yatan muhtemel nedenler göz ardı edilmiş ve kırâatlerin anlama etkisi dile getirilirken mukayese yöntemi ihmal edilmiştir. Daha da önemlisi kırâatlere dair yorumlarda müfessire etki eden faktörler araştırmaya konu edilmemiştir. Bu çalışma ise işaret edilen çalışmalarda yer alan eksiklikleri telafi etme yoluna giderek konuya dair farklı bir bakış açısı önermekte, genelde tefsir ve kırâat, özelde ise Bikâî literatürüne katkı sunmaktadır. Çalışma, üç bölümden meydana gelmektedir. İlk bölümde Bikâî'nin kırâatleri ele alış biçimi hakkında bilgi verilirken ikinci bölümde Arap diliyle ilişkisi bağlamında kırâatlerin anlama etkisi konu edinilmektedir. Üçüncü bölümde ise Bikâî'nin kırâatleri yorumlarken etkilendiği faktörler incelenmektedir. Sonuç olarak Bikâî'nin, kendisinden önceki kırâat ve tefsir âlimlerinden etkilenmiş olmakla birlikte ele aldığımız konular bakımından özgün yönlere sahip bir müfessir olduğu ve tefsir literatürüne birçok yeni cümle teklif ettiği tespit edilmektedir.
Rus oryantalizmi ve Ignaty Yulianovich Krachkovsky'nin Kur'an tercümesi
Orientalism is a complex intellectual phenomenon that has profoundly influenced the West's perception of the East, especially Islam and its foundational texts. While many Western translations of the Qur'an have been shaped by missionary, colonial, or ideological motives, Russian Orientalism has taken a unique path. Rooted in cultural, political, and religious interactions between Russia and the Islamic world—particularly with its large internal Muslim population—this tradition has developed distinct characteristics. Among the leading figures of Russian Orientalism stands Ignaty Yulianovich Kratchkovsky, one of the most influential scholars in the field of Arabic and Islamic studies. Krachkovsky's translation of the meanings of the Qur'an into Russian represents a landmark achievement. His work is distinguished by scholarly rigor, philological precision, and a commitment to faithfully conveying the message of the Qur'anic text, free from ideological manipulation. His translation reflects a deep engagement with Islamic culture and a desire to bridge the intellectual gap between the Russian academic world and the Islamic heritage. This research aims to explore this pioneering translation within its historical and cultural context, analyze Krachkovsky's methodology, and compare his version with other Russian translations of the Qur'an. It also seeks to assess the significance of his contribution to global Qur'anic translation efforts and its impact on the perception of Islam in the Russian intellectual sphere. Anahtar kelimeler: Tafsir, Russian Orientalism, Krachkovsky, Translation of the Qur'an, Islamic studies.
الهوى في القرآن الكريم وآثاره في سلوك الفرد وكيان المجتمع
This study aims to explore the concept of hawā as addressed in the Qur'an, where it is treated as a foundational cause of psychological and moral disorders that afflict both individuals and societies. The study emphasizes that salvation from hawā can only be achieved by adhering to the guidance offered by the Book of Allah. The research arises from the central question: How does the Qur'an depict the concept of hawā, what are its reflections on human behavior, and what are the Qur'anic methods proposed for its treatment and prevention? The significance of this topic lies in the Qur'anic emphasis on the dangers of hawā, its warnings against following it, and the clarification of its detrimental effects on both individuals and communities. The study employs a descriptive-analytical approach by tracing the term hawā across its various occurrences in the Qur'an, analyzing its use within its surrounding context, and interpreting it in light of classical exegetical opinions. The study further derives Qur'anic examples that illustrate the influence of hawā in the lives of individuals and nations. It focuses on analyzing the contexts in which the term hawā appears, identifying the audiences addressed, and uncovering the causes that lead to its pursuit—such as ḥubb al-dunyā (love of the world), kibr (arrogance), and jahl (ignorance). The study also highlights the means presented in the Qur'an for protection against hawā, including tazkiyat al-nafs, the regulation of willpower, and guidance through waḥy (revelation). Additionally, the study presents the effects of hawā on individual behavior, such as insistence upon falsehood, rejection of truth, indulgence in hypocrisy, and engagement in injustice. It also discusses its societal impact, including the collapse of moral values, the destruction of civilization, the loss of dignity, immersion in tribulations, and alienation from divine mercy. The study concludes that hawā represents one of the central negative concepts addressed in the Qur'anic discourse—regarded as an existential threat to the integrity of both the individual and society. This reality necessitates conscious awareness of hawā, striving against it, and the pursuit of tazkiyat al-nafs in accordance with the divine method. Keywords: Tafsir, hawā, nafs, effects, individual, society.
Tefsirle ilgili eserleri bağlamında Yusuf el-Karadâvî'nin Kur'an yorumu
Bu çalışmada, 20. ve 21. yüzyılda İslâm dünyasında önemli bir yer edinmiş olan Yusuf el-Karadâvî'nin (1926-2022), tefsir alanında kaleme aldığı eserleriyle Kur'ân'a yaklaşımı, tefsir yöntemi ve bazı ayetlere getirdiği yorumlar incelenmiş, özellikle akıl, ilim ve sabır gibi kavramlar etrafında şekillenen bakışı ele alınmıştır. Çalışmamızda öncelikle Karadâvî'nin hayatı, ilmî şahsiyeti ve eserleri hakkında bilgi verilmiş, ardından Kur'ân ilimleriyle ilgili görüşlerine yer verilmiştir. Müteşâbih âyetler, nesh, sebeb-i nüzûl ve hurûf-u mukatta'a gibi temel meseleler karşısındaki tavrı değerlendirilmiştir. Ayrıca onun rivayet ve dirayet yöntemlerini nasıl birleştirdiği, Kur'ân'ı yine Kur'ân ile açıklama gayreti, sahabe ve tâbiîn sözlerine verdiği kıymet de araştırılmıştır. Karadâvî'nin bazı sosyal meseleler ve güncel tartışmalar karşısındaki yorumları da tefsir anlayışını anlamada önemli bir yere sahiptir. Bu bağlamda fıtrata aykırı cinsel yönelimler, gaybî meseleler, evren tasavvuru ve ahlâkî kavramlar gibi mevzular karşısındaki tutumu da örneklerle gösterilmiştir. Onun hem klasik mirasa bağlı kaldığı hem de çağın meselelerine Kur'ân'ın rehberliğinde cevaplar aradığı görülmektedir.
Kur'an'da İnsanın İrâde Hürriyeti
İnsanlık tarihi boyunca hiç eskimeyen, her an güncelliğini koruyan bazı konular vardır. Bunlardan biri de çalışmamızın konusunu teşkil eden "irade hürriyeti" meselesidir. Araştırmamız, Kur'an'a bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşılarak konuyla ilgili âyetler çerçevesinde, insanda var olup olmadığı her zaman tartışma konusu olan irâde hürriyeti hususunda Kur'an'ın ne dediğinin detaylıca incelenmesini hedeflemektedir. Bundan dolayı tezimiz, klâsik ve modern tefsirler ile konu hakkında yapılmış çalışmalar özelinde irâde hürriyeti meselesini ele almaktadır. Konunun ana kavramı olan "irâde" ile birlikte onunla alakalı başta "meşîet" olmak üzere, diğer kavramların da incelendiği bu çalışma, aynı zamanda insan irâdesinin hayır ve şer alanındaki yansımaları ile nefis, şeytan ve dünya hayatı faktörlerinin insan irâdesine olumsuz açıdan etkilerini ele almaktadır. Meselenin tarihsel sürecinin yanı sıra irâde hürriyeti bağlamında insanın diğer hürriyet alanları ile bu bağlamda sahip olduğu sorumluluk, ilgili âyetler çerçevesinde izah edilmektedir. Çalışmanın neticesinde insanın, irâde hürriyetine sahip olduğu, eylemlerini de bu hür irâdesiyle bizzat kendisinin yaptığı anlaşılmıştır. Ayrıca irâdesini iyi ya da kötü istikâmette kullanmasının insanın elinde olduğu, bunun sonucunda da bütün yapıp ettiklerinden dolayı sorumluluğun kendisinde olduğu sonucuna varılmıştır.
Hasan Habenneke Meydânî'de filolojik tefsir / The linguistic interpretation of Sheikh Abdul Rrahman Hassan Habannaka al-MaidaniSana Bakdash
As is commonly practiced in our time, and within the pages of the exegesis books that are before us, the interpreted chapters are usually arranged in the order they appear in the Quran. However, the sheikh whose exegesis I have chosen for my research, Sheikh Abdul Rahman Hasan Habannaka Al-Maidani, has adopted a method different from his previous ones, which is arranging the chapters according to their revelation order. This approach brings numerous benefits and profound contemplation methods. I have delved into parts of his esteemed book, "Ma'arig Al-Tafakkur and Daqaiq Al-Tadabbur," which consists of fifteen volumes, from various linguistic exegesis perspectives that I will elucidate later, God willing, due to the scarcity of research written about this virtuous work, whether in Arabic or in the Turkish language. My thesis consists of an introduction, three chapters and a conclusion. At the end of my study, I also mentioned the sources I used in my thesis. I have divided the first chapter into four sections, providing several definitions that clarify the terms used in the title of my thesis. I have explained the language and terminology of exegesis, linguistics, and linguistic exegesis, and subsequently elaborated on the sources of the linguistic exegesis addressed in this thesis. In the second chapter, consisting of five sections, I introduced the virtue of the interpreting sheikh, his parents, and grandparents, as they had a great influence on his character and knowledge. I also discussed his pursuit of knowledge, some of his works and writings, as well as the need to explain his approach to interpretation. Furthermore, I provided an introduction to the book that my research is dedicated to, "Ma'arig AlTafakkur," detailing the number of volumes, their contents, page count, and publishing and printing information for the edition I obtained.In the third chapter, consisting of three sections, I moved on to the essence and significance of my thesis, which is my study of the linguistic interpretation in the sheikh's book, " Ma'arig Al-Tafakkur and Daqaiq Al-Tadabbur," from several aspects: linguistic interpretation in terms of readings, linguistic interpretation in terms of the linguistic meanings of the Quranic words, and linguistic interpretation in terms of the reasons for revelation. My methodology in this thesis will be analytical and criticism, with the help of Allah. In my research, I concluded that the sheikh, may Allah have mercy on him, had been greatly blessed by Allah in contemplating and understanding the great Quran, a quality not possessed by many. He spent years of his life in learning and teaching. During his contemplation in his book "Ma'arig Al-Tafakkur", he delved into linguistic interpretation, which elucidates the beauty, eloquence, and miraculous nature of the Quran. However, readers of his book have rarely been exposed to the sources of his information, and while this approach may be more beneficial and easier for the general public, it adds to the difficulty for students of knowledge and scholars to access and verify their needs from these sources. Keywords: The Quran, linguistic interpretation, order of revelation, Abdul Rahman Hasan Habannakah Al-Maidani, " Ma'arig Al-Tafakkur and Daqaiq AlTadabbur."
عبد الله سراج الدين وجهوده في التفسير
The personality that I undertook to study was contemporary, and there were not many references that had studied this personality before, making access to information more difficult and limited. This led me to establish a foundation for the study that did not rely on previous frameworks in reading, analysis, and highlighting efforts in interpretation. The aim of this study was to analyze the methodology of Abdullah Sirajuddin in his books on Tefsir. My approach involved researching interpreters, their methodologies, and the sciences that will be needed to interpreters. I studied Abdullah Sirajuddin and his books in general. I then summarized what I found that supported my purpose in this research. The study consisted of an introduction, where I discussed what I did in the research, and three chapters. The first chapter was about Abdullah Sirajuddin, the second covered the terms mentioned in the thesis, the sciences needed by interpreters, and a study on the methodologies of Tafsir, including Abdullah's works. The third chapter focused on Abdullah's methodology in Tafsir, followed by the conclusion. I provided sources and references used after the conclusion. The result indicated that Abdullah was an expert in various sciences, proficient in his knowledge. This enabled him to write a detailed, clear, and explanatory interpretation, addressing each topic comprehensively. His Tafsir stood out for its in-depth approach, where he connected verses and topics in an easy-to-understand manner for any reader of his books. Keywords: Abdullah Sirajuddin, Tafsir, methodology, efforts, Hawl Tafsir Surah Al-Hujurat, Hawl Tafsir Surah Al-Mulk, Hawl Tafsir Surah Al-Fatihah.
االتوجيهات النحوية والصرفية والبلاغية في سورة الأعراف
After long contemplations and close studies to draw up a theoretical guidance plan for the science of readings, the researcher came up with the following: This study, entitled: (THE GRAMMATICAL, MORPHOLOGICAL AND RHETORICAL COMMENTS IN SURAT AL-A'RAF ), that dealt with the grammatical, morphological, and rhetorical directions in Surat Al-A'raf and explained the ways of directing them in terms of grammar, morphology, and rhetoric, in addition to taking stock of the Qur'anic readings contained in this field. Guidance is closely linked to the science of lessons, grammar, morphology, rhetoric, and the like, so the researcher will show some of the benefits that result from this guidance of multiple readings while revealing the reality of the advice and ways to benefit from it in the field of interpretation, grammar, morphology, and rhetoric, as it is considered a source of citation in Interpretation of the Book of God, and what is essential in this thesis is that the researcher will contribute to serving the science of guidance, which has an applied character rather than an original one, unlike other sciences that have common principles. The researcher has used applications and examples through the frequent decimal readings and made (Surat Al-A'raf an example) . Keywords: Surah al-A'raf, Ten Recitations (Qiraat), Grammar Science, Science Of Consumables, Science Of Rhetoric .