Theses supervised by Prof. Dr. Ömer Dumlu
23 theses · Dokuz Eylül University
Kurtubi'nin Kur'an ilimlerine yaklaşımı
Kur'an-ı Kerim'i anlama çabaları, onun Hz. Peygamber'e (s.a.v.) indirilmesiyle beraber başlamıştır. Kur'ân İlimleri de Kur'ân'ın anlaşılmasına yardımcı olan ilimlerdir.Kurtubî, tefsirinde oldukça anlaşılır ve açık bir tarzda Kur'ân'ı başından sonuna kadar açıklamıştır. Bu çalışmada Kurtubî'nin Kur'an İlimleri'ne bakışı ve bu ilimleri işleyiş tarzı ele alınıp değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Kurtubî'nin Kur'an İlimleri'ne ne ölçüde yer verdiğini saptamak ve onun bu konu ile ilgili düşüncelerini analiz ederek ortaya koymaktır.Çalışmada öncelikle Kur'an İlimleri'nin tanımı, kapsamı, doğuşu, gelişimi ve literatüre girişi incelenmiştir. Daha sonra Kurtubî'nin tefsiri baştan sona titizlikle okunmuştur. Bu esnada müfessirin eserinde yer verdiği Kur'an İlimleri tespit edilmiştir. Elde edilen veriler konu başlıkları altında toplandıktan sonra mezkûr konu başlıkları bir giriş ve üç ana bölümde değerlendirilmiştir. Bu çalışma bir sonuç ve bibliyografya ile son bulmaktadır.Anahtar Kelimeler: Kurtubî, Kur'an, Kur'ân İlimleri, Tefsir, Ayet.
Ömer Nesefi ve Ebu'l-Futuh Razi'nin Kur'an yorumlamaları (karşılaştırmalı bir yaklaşım)
Bu araştırmada Ömer Nesefî?nin ?et-Teysîr fî?t-Tefsîr? adlı eseri ile Ebû?l-Fütûh Râzî?nin ?Ravzu'l-Cinân? adlı tefsirleri Kur'ân yorumları açısından karşılaştırılmıştır. Müfessirlerimizden Ömer Nesefî, Hanefî-Mâtürîdî çizgiye bağlı kelam, fıkıh ve tefsir yönü oldukça güçlü bir kişidir. Ebû'l-Fütûh Râzî ise Şîî-Fârisî çizgide olup bu alanda tefsir yazan ilk müfessirdir. Çalışmamız, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde ilk olarak tarihî, sosyal ve ilmi yönden müfessirlerin yaşadıkları ortam resmedilmiş, her iki müfessirin hayatları, eserleri, hocaları ve öğrencileri zikredilerek tefsirlerin adları, yazılış tarihleri, hacimleri, mukaddimelerinde işlenilen konular, ayetleri ve sureleri ele alış tarzları hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde müfessirlerin ilk ve son inen ayetler, Kur'ân?ın toplanması gibi Kur'ân tarihine ilişkin konuların yanında esbab-ı nüzul, muhkem-müteşâbih, nesh vb. konularında dile getirdikleri de incelenmiştir. Üçüncü bölüm rivayet ve dirayet tefsiri başlıklarına ayrılmıştır. Burada Kur'ân?ın Kur?an?la tefsiri, Kur'ân?ın sünnetle tefsiri, Kur'ân?ın sahabe kavliyle tefsiri rivayet bölümünde ele alınmıştır. Kur'ân?ın dilbilimsel tefsiri yanında müfessirlerin kelamî, fıkhî ve tasavvufî açıdan Kur'ân yorumları da dirayet bölümünde işlenmiştir.
Kur'ân'ın kronolojik yaklaşımla tefsiri meselesi
Bu tezde İslam ve Batı dünyasında Kur'ân üzerine kronolojik yaklaşımla yapılan çalışmaları küllî bir şekilde incelemek, böylece bu çalışmaların hedeflerini ortaya koymak amaçlanmaktadır. Tezimiz iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, sahabe döneminde nüzûl tertibine bakış açısı, mushaf tertibinin oluşumu, Batı'da Kur'ân kronolojisine dair yapılan çalışmalar, son dönemde İslam dünyasında Kur'ân sûrelerinin kronolojisine dair yapılan çalışmalar ele alınacaktır. İkinci bölümde, İslâmî gelenekte sûrelerin nüzûl tertibi ve zamanına ne şekilde yer verildiği incelenecektir. Kronolojik yaklaşımın Kur'ân'a uygulanma sürecinin ortaya çıkışı, kronolojik tefsirin örnekleri, bu tefsirlerde nüzûl tertibinin niçin tercih edildiğine değinilecektir. Anahtar Kelimeler: Nüzûl Tertibi, Mushaf Tertibi, Sahabe Mushafları, Kronolojik Yaklaşım, Kronolojik Tefsir.
Erken dönemde (Hicri 1. Asır) kadınların Kur'an yorumuna katkıları
Tezimiz bir giriş, iki bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır.Giriş bölümümüzde; araştırmamızın amacı, yöntemi, problemleri ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir.Birinci bölümde; kadınların Kur'an Tarihi'ne ve Kur'an İlimleri'ne yönelik katkıları incelenmiş, Kur'an'ın yazılış süreci, toplanması, çoğaltılması hakkında önemli rivayetler naklettikleri görülmüştür. Bu arada özel mushaf edinen ve kendi tefsirlerini bu mushafların kenarına not eden hanımlar da bulunmaktadır. Kur'an ilimleri ile ilgili olarak en çok nüzül sebepleri ilmine yönelik rivayetlerinin olduğu görülmektedir. Ancak; yedi harf ya da mekki-medeni konularında da açıklamalar yapmaları, onların bu konulardan haberdar olduklarını göstermektedir.İkinci bölümde ise; kadınların Kur'an'ı yorumlama yöntemleri hakkında tafsilatlı bir inceleme yapılmış, elimizdeki malzeme ile doğruya en yakın sonuçlara ulaşmaya gayret edilerek, elde edilen veriler değerlendirilmiştir.Araştırmamızda elde ettiğimiz verilerin değerlendirildiği sonuç bölümü ile tezimiz tamamlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Kadın, tefsir, rivayet, soru, katkı.
İbn Atıyye el-Endelüsi ile Tabresi'nin Kur'an'a yaklaşımları (mukayeseli bir çalışma)
"İbn Atıyye el-Endelüsî ile Tabresî'nin Kur'ân'a Yaklaşımları" adını taşıyan çalışmamız, öncelikle İbn Atıyye ile Tabresî'nin Kur'ân'ı anlama ve yorumlama metodlarını karşılaştırmalı olarak inceleme amacını taşımaktadır. Böylelikle h. 6. yy.da Kur'ân'ın Sünnî ve Şîî yorum perspektifi bir nebze ortaya konmuş olacaktır.Çalışmamız bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır.Giriş'te, Ehl-i Sünnet ve Şîa'nın Kur'ân anlayışları, İbn Atıyye ile Tabresî'nin hayatları ve kendilerinden sonraki müfessirlere etkileri ele alınmıştır.Birinci bölümde, el-Muharraru'l-Vecîz ile Mecmau'l-Beyân tefsîrlerinin genel özellikleri ve Tefsîr, Hadîs, Fıkıh, Kelâm, Dilbilim ve Tarih kaynakları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.İkinci bölümde, müfessirlerimize göre mekkî-medenî, muhkem-müteşâbih ve nesh gibi Kur'ân ilimleri ile müfessirlerimizin sûre ve âyetleri yorumlama biçimleri örneklenerek ve karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.Üçüncü bölümde ise İbn Atıyye ve Tabresî'nin rivâyet ve dirâyet tefsîrini nasıl anladıkları ve bunu tefsîrlerine nasıl yansıttıkları, örnekleriyle beraber yine karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.Anahtar Kelimeler: 1) İbn Atıyye 2) Tabresi 3) Ehl-i Sünnet 4) Şîa 5) Tefsir
Tûsî ve Kur'ân ilimlerine yaklaşımı
Bu çalışmada Ebû Cafer et-Tûsî'nin "et-Tibyan fî Tefsîri'l-Kur'ân" adlı eserinde Kur'an İlimlerine bakışı incelenmiştir. Tûsî İmâmiyye'nin dört temel hadis kitabı "Kütüb-i Erbaa"dan ikisinin yazarı olan çok yönlü bir müfessirdir. Çalışma, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde siyasî, ilmî ve sosyal yapı açısından müfessirin yaşadığı ortam tahlil edilmiş ayrıca müfessirin hayatı, hocaları, öğrencileri ve eserleri zikredilmiştir. Bunun yanında tefsiri ve yazılış amacı hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde kıraat, nesh, kıssalar vb. müfessirin üzerinde durduğu rivayete dayalı Kur'an İlimleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise müfessirin üzerinde durduğu dirayete dayalı Kur'an İlimleri dil ve anlam ile ilgileri bakımından iki grupta ele alınmıştır. Sonuç kısmında da elde edilen veriler yorumlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Tûsî, Tibyan, Kur'an İlimleri, Tefsir, İmâmiyye.
Kur'ân'daki muarreb kelimelere oryantalistlerin yaklaşımı
Kur'ân, Arap dili ile indirilmiştir. Arapça da her dil gibi değişik lehçelere sahiptir. Kur'ân'da baskın olan lehçe Kureyş lehçesi olmasına rağmen başka lisanlardan da alıntılanan kelimelerin Kurân'da varlığına ilişkin görüşler ileri sürülmüştür. Oryantalistlerden bazıları Kur'ân'ın kaynağının Tevrât'a, bazıları da İncil'e dayandığını iddia etmişlerdir. İslâm'ın temel dünyâ görüşünü yansıtan ancak zamanla anlam değişimine uğramış ortak terimleri Kur'ân, bu kelimelerin asıl anlamlarını muhafaza ederek geçmiş din ve kitaplarda geçtiği gibi kullanmıştır. Tezimizin konusu, "yüz on beş kelime" dâhilinde incelediğimiz "Kur'ân'daki Mu'arreb Kelimelere Oryantalistlerin Yaklaşımı"dır.
İbnü'l-Arabi'nin Ahkamü'l-Kur'an'ındaki metodu
ÖZETYüksek Lisans TeziAhkamü'l-.XU¶DQ¶ÃQGDNL0HWRGXøEQ¶O-Arabi'ninCihad AKKOYUNDokuz Eylül ÜniversitesiSosyal Bilimleri Enstitüsü7HPHOøVODP%LOLPOHUL$QDELOLP'DOÃAhkamü'l-.XU¶DQ¶ÃQGDNL³øEQ¶O-Arabi'nin 0HWRGX´ LVLPOL EX(468-543/1076-KD\DWÃHVHUOHULYHWHIVLULoHúLWOLoDOÃúPDGD øEQ¶O-Arabi'nin\|QOHUL\OHHOHDOÃQÃSLQFHOHQGLdDOÃúPDVÃUDVÃQGD.XU¶DQ-Ã.HULPWHIVLUKDGLVIÃNÃKOÂJDWYHEL\RJUDILND\QDNODUÃQGDQLVWLIDGHHGLOGLdDOÃúPDPÃ]ELUJLULúYHLNLE|OÂPGHQROXúPDNWDGÃU*LULú NÃVPÃQGD $KNDP 7HIVLULQLQ GR÷XúX YH JHOLúPHVL øEQ¶O-Arabi'ninKD\DWà LOPL GXUXPX KRFDODUà WDOHEHOHUL HVHUOHUL YH $KNDP¶O-.XU¶DQ¶ÃQND\QDNODUÃKDNNÃQGDELOJLYHULOGLAhkamü'l-.XU¶DQ¶ÃQGDNL%LULQFL %|OÂP¶GH øEQ¶O-Arabi'nin PHWRGXJHQHORODUDNHOHDOÃQÃSHVHUULYD\HWYHGLUD\HW\|QÂQGHQLQFHOHQGLahkamøNLQFL%|OÂP¶GHLVHDKNDPD\HWOHULQLQVD\ÃVÃYHøEQ¶O-Arabi'ninD\HWOHULQH\DNODúÃPÃLQFHOHQGL6RQXoNÃVPÃQGDGDDUDúWÃUPDGDQHOGHHGLOHQVRQXoODUDQODWÃOGÃAnahtar Kelimeler: 1) øEQ¶O-Arabi, 2) Ahkamü'l-Kur'an, 3) Ahkam,4) Rivayet, 5) Dirayet
Nesefi tefsirinde Kasas ve Ankebut surelerinin tahkik ve değerlendirmesi
Bu çalışmamızda Ömer Nesefî'nin "et-Teysir fî't-Tefsîr" adlı eserinin Kasas ve Ankebût Sûrelerini iki nüsha karşılaştırmasını yaparak inceledik. İncelememiz, bu iki sûrenin, Kur'ân'ın ilimleri ve yorumları açısından tahkiki ve değerlendirmesi üzerine olmuştur. Tezimiz giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmamızın konusu, amacı, yöntemi, kaynakları ve çalışılan nüshalar hakkında bilgilere yer verilmiştir. Birinci bölümde "et-Teysir" adlı eseri yöntem açısından ve Kur'ân ilimleri açısından olmak üzere iki ana başlıkta inceledik. Bu eseri yöntem açısından rivâyet yöntemi ve dirâyet yöntemi başlığı altında değerlendirdik. Rivâyet yöntemi, Kur'ân'ın Kur'ân ile tefsiri, Kur'ân'ın sünnet ile tefsiri, Kur'ân'ın sahabe ve tâbiûn görüşleriyle tefsiri, Kur'ân tefsirinde kıssalar ve İsrailiyyat konularıyla incelenmiştir. Dirayet yöntemi ise, Dilbilimsel, Fıkhî, Kelamî, Tasavvufî Tefsir yönüyle ele alınmıştır. Kur'ân İlimleri başlığı altında da Sebeb-i Nüzûl, Mekkî-Medenî, Fezâil'ul-Kur'ân, Münâsebetü'l-Kur'ân, Mübhemâtü'l-Kur'ân konuları ele alınmıştır. İkinci Bölüm Kasas ve Ankebût Sûrelerinin tahkikli metninden oluşurken, iki nüsha arasındaki farklılıklar metinde tespit edilip dipnotta belirtilmiştir. Sonuç bölümünde ise yaptığımız çalışmanın genel değerlendirmesi ve bulgular sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Ömer Nesefî, et-Teysîr fi't-Tefsir, Kasas ve Ankebût sûreleri, Tahkik.
Tabersi ve Beğavi tefsirinde Bakara suresinin kıraat açısından incelenmesi
Bu çalışmada Tabersî ve Begavî Tefsirinin kıraate dair farklılıkları Bakara Sûresi özelinde mukayeseli bir şekilde açığa çıkarılması amaçlanmaktadır. Çalışmamız giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın amacı, konusu ve yapılan çalışmalar hakkında bilgilere yer verilmektedir. Birinci bölümde; kıraatin tanımı, kıraat imamları, her iki müfessir ve tefsirleri hakkında bilgiler çok fazla ayrıntıya girilmeden anlatılmaktadır. İkinci bölümde Begavî'nin Meâlimü't-Tenzil ve Tabersî'nin Mecma'u'l-Beyân adlı tefsirlerini kıraat açısından karşılaştırarak, ayetleri naklederken kullandıkları yöntemler incelenmektedir. Ayetlerden örnekler vererek her iki müellifin tercih ettikleri yöntemler mukayese edilerek verilmektedir.11111 Üçüncü bölümde ise her iki müfessirin tefsirinde hangi ayetlerde kıraate değindikleri, hangi kıraat imamlarından nakilde bulundukları ve tercih edilen okuyuş tek tek ele alınmaktadır. Müfessirlerin ortak değindiği ayet ve farklı olan ayetler şema ile de gösterilmektedir. Çalışmamız sonuç ve kaynakça ile sona ermektedir. Anahtar Kelimeler: Kıraat, Begavî, Meâlimü't-Tenzil, Tabersî, Mecma'u'l-Beyân
El-Câmi' li-Ahkâmi'l-Kur'ân'ın filolojik açıdan incelenmesi
Bu çalışma, tam adı Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh el-Kurtubî'nin (ö. 671/1273) "el-Câmi' li Ahkâmi'l-Kur'ân ve'l-Mübeyyinü limâ Tazammenehû mine's-Sünneti ve Âyi'l-Furkân" tefsirinin filolojik açıdan incelenmesini içerir. Filoloji bazı bilimlerden faydalanarak metinleri anlamaya çalışır. Kurtubî de Kur'ân ayetlerini açıklarken sözlükbilim, dilbilim ve söz sanatlarına dair açıklamalar yapar. Bu sebeple tefsirin dil yönü güçlüdür. Kurtubî, Kur'ân kelimeleriyle yabancı diller arasındaki münasebetleri inceler. O, Arap dilinin lehçeleriyle bağlantılarını inceler. Kelimelerin anlam analizlerini yapar ve kelimeleri anlam ilişkileri yönüyle ele alır. Aynı zamanda müphem lafızların (هو, هذا, الذي gibi) ifade ettikleri manaları konu edinir. Müellif ayetlerin i'râbı, Kur'ân kelimelerinin morfolojik tahliline dair birçok görüşü okuyucu ile buluşturmayı, bu görüşleri değerlendirmeyi ve kendi görüşlerini aktarmayı uygun görür. Ayrıca bu tahlillerin manaya etkisini de aktarır. Kurtubî nahiv ekollerinin görüşleri üzerine değerlendirmeler yapar ve tercihlerde bulunur. Ayetlerde yer alan söz sanatları hakkında açıklamalar yapan müfessir, Arap diline ait kavramları hem özel bağlamlarında hem de bu bağlamların dışında kullanır. Çalışma üç bölümden oluşur. Tefsir birinci bölümde sözlükbilim açısından, ikinci bölümde sarf-nahiv yönüyle ve üçüncü bölümde söz sanatları bağlamında incelenir.
Ana konuları ekseninde Şûra suresinin tefsiri
Bu araştırma şûra Sûresinin ana konularını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada tarihî süreç içinde yazılan rivâyet ve dirâyet tefsirlerindeki sûre içeriğiyle ilgili olan bilgiler derlenmiş ve bu bilgiler eşliğinde sistemli bir çalışmayla sûrenin ihtiva ettiği ana konular izah edilmiştir. Çalışmada klasik ve çağdaş tefsir kitaplarının yanı sıra konuyla alakalı telif edilmiş diğer çalışmalardan da yararlanılmıştır. Çünkü geçmişteki tefsir çalışmalarıyla, günümüzde yapılan tefsir çalışmaları arasında farklı yaklaşımlar bulunabiliyor, dolayısıyla bu tür bilgilere de yer verilmiştir. Bu çalışma giriş bölümüyle başlanmaktadır. Giriş bölümünde çalışma hakkında bilgiler sunulmuş ve sûrenin tanıtımı yapılmıştır. Akabinde ise sûrede belirlenen konular eksenindeki araştırma notları aktarılmaya başlanmış ve bu konular, ilgili âyetler ve hadisler ışığında tefsir edilmiştir. Bu sûrede temel olarak Allah‟ın bazı sıfatları, vahiy, rızık, şeriatlar, tefrika, davet, iman, amel, tövbe, müminlerin özellikleri, danışma (istişare), dalâlette olanlar ve âhiret hayatı gibi konular ele alınmaktadır. Ele alınan bu konular bağlamında itikadî, ahlâkî ve sosyal konular arasındaki ilişkiler araştırılmıĢtır. Sonuç kısmında ise yapılan çalışma hakkında değerlendirme yapılarak varılan sonuçlar aktarılmaktadır. Çalışmamız kaynakça ile son bulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Şûra Sûresi, Risâlet, Vahiy, Tefsir, Âyet
İbn Hişâm'ın Es-Sire'sinde Esbab-ı Nüzul ile ilgili bilgilerin tespiti ve değerlendirilmesi
"İbn Hişâm'ın es-Sire'sinde Esbab-ı Nüzul İle İlgili Bilgilerin Tespiti ve Değerlendirilmesi" adlı çalışmamızda, İbn Hişâm'ın esbab-ı nüzul rivayetlerine yaklaşımını tespit ettik. Tez, giriş, iki bölüm, tablolar ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde, çalışmanın konusu, amacı, önemi ve yöntemi hakkında açıklama yapılmıştır. Ayrıca İbn Hişâm'ın, hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, "Siret-i İbn Hişâm'da Esbab-ı Nüzulün Ele Alınışı" irdelenmiştir. Bu bölümde, rivayet kalıplarına ve konularına göre tasnif yapılmış ve bunlar alt başlıklar şeklinde verilmiştir. İkinci bölümde, "İbn Hişâm'ın Esbab-ı Nüzulün Surelere Göre İşlenişi" ile ilgili bilgi verilmiştir. Bu bölümde, ayetlerin nüzul sırasına göre aktarımı, alt başlıklar şeklinde verilmiştir. Çalışmamız tabloların sunumu, esere ait genel bir değerlendirme ve tavsiye ile son bulmuştur. Anahtar Kelimeler: İbn Hişâm, Sîre, Esbâb-ı Nüzul, Sure, Rivayet.
Zemahşerî'nin Kur'ân'ı yorumlama yöntemi (Keşşâf Örneği)
Bu çalışmada Ebü'l-Kâsım Mahmûd b. Ömer ez-Zemahşerî'nin "el-Keşşâf an Hakâıki't-Tenzîl ve Uyûni'l-Akâvîl fî Vücûhi't-Te'vîl" adlı tefsiri bağlamında Kur'an'ı yorumlama yöntemi incelenmiştir. Zemahşerî, Keşşâf tefsiri yanında Arap dili ve edebiyatına dair çalışmaları ile tanınan çok yönlü Mutezilî bir âlimidir. Çalışmamız, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Keşşâf tefsirinin genel özellikleri ve kaynakları ile Zemahşerî'nin Kur'ân algısı ve kişisel tefsir yöntemi ele alınmıştır. İkinci bölümde esbab-ı nüzul, muhkem-müteşâbih, nesh, müşkilü'l-Kur'ân vb. Kur'ân ilimlerinden bahsedilmiştir. Üçüncü ve en geniş bölümde ise rivayet-dirayet yöntemleri açısından Keşşâf tefsiri incelemeye tabi tutulmuştur. Ulaştığımız sonuçlar ve kullandığımız kaynaklar belirtilerek çalışma sona erdirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Mutezile, Zemahşeri, Keşşâf.
Suyuti'nin ed-Dürrü'l-Mensûr fi't Tefsir bi'l Mesûr adlı eserinde Esbâb-ı Nüzul
Çalışmamız Celâleddin es-Suyûti'nin "ed-Dürrü'l-Mensûr fi't Tefsir bi'l Mesûr" adlı tefsirinde, esbâb-ı nüzul rivayetlerine yaklaşımını konu edinmektedir. Bu tez, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın amacı, önemi, konusu ve yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde ilk olarak Suyuti'nin, istifade ettiği kaynaklara yer verilmiştir. Sonrasında müfessirin esbâb-ı nüzul rivayetlerini nerede ve ne şekilde sunduğu rivayet, ayet ve sure açısından ele alınmıştır. Ayrıca Suyuti'nin esbâb-ı nüzul rivayetlerinde değindiği diğer konulardan bahsedilmiştir. Sözünü ettiğimiz bu başlıklar örneklerle anlatılarak Suyuti'nin esbâb-ı nüzul rivayetlerindeki metodu tespit edilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde Suyuti'nin esbâb-ı nüzul rivayetleri için kullandığı ifadeleri takdim tarzı ve isnad konusuna olan yaklaşımı ele alınmaya çalışıldı. Çalışmamız sonuç bölümüyle son bulmuştur. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Suyuti, ed-Dürrü'l-Mensur, Esbâb-ı nüzul.
Kur'ân'da cihad
Bu çalışmada cihad konusu Kur'ân merkezli olarak ele alınmıştır. Araştırmamızda Kur'ân'ın cihada yaklaşımı ve Hz. Peygamber'in cihadı uygulaması detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışma, giriş, iki bölüm, değerlendirme ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş'te araştırmanın konusu, amacı, önemi, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde cihadın semantik analizi yapılmıştır. Kur'ân'da anlatılan cihadın daha çok teorik yönü, dil analizi üzerinden ortaya konulmaya çalışılmıştır. Öncelikle cihad kavramının sözlük ve terim anlamı en ince ayrıntısına kadar verilmiştir. Cihadın semantik analizini yapabilmek için Cahiliye döneminde cihadın ne anlama geldiği incelenerek c-h-d kökünün Cahiliye şairleri ve Muhadram şairler tarafından nasıl kullanıldığı üzerinde durulmuştur. Ardından Kur'ân'ın Mekke ve Medine'de cihada ne anlam yüklediği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Daha sonra cihad kavramı ile en fazla bağlantılı olan kavramlar ayrı ayrı ele alınmış, en son ulaşılan sonuçlar ise semantik analiz ışığında cihadın genel bir değerlendirmesi altında sunulmuştur. İkinci bölümde cihadın pratikte uygulaması, kimlere karşı yapıldığı ve sonuçları ele alınmıştır. Bu bölümde cihadın uygulaması bağlamında Kur'ân ve siyer birlikte değerlendirilerek, olgu-nass diyalektiği çerçevesinde kronolojik olarak cihad-tebliğ ilişkisi üzerinde durulmuştur. Cihadın kimlere, neye karşı yapıldığı, nasıl yapıldığı ve yapılması gerektiği incelenmiştir. Bu bölümün sonunda cihadın uygulamasında ortaya çıkan şehitlik, ganimet, fetih gibi sonuçları değerlendirilmiştir. Son olarak konuyla ilgili genel bir değerlendirme yapılmış ve sonuç kısmında çalışmamızda ulaştığımız bulgular değerlendirilerek verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Cihad, Semantik, Peygamber, Uygulama.
Ömer Nesefi'nin tefsirinde En'am Sûresi'nin (144b-177a Arası)tahkiki ve değerlendirmesi
Nesefi'nin et-Teysir fi't-Tefsir'inde, En'am Sûresi(144 b-177a Arası), Kur'ân ilimleri ve tefsir yöntemleri açısından tahlil edilmiş ve Manisa İl Halk Kütüphanesi 67/1-8 numaralı yazma esas kabul edilip, Feyzullah Efendi Koleksiyonu 88 numaralı yazma ile tahkiki yapılmıştır. Tezimiz giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi, kaynakları ve et-Teysir'in Manisa İl Halk Kütüphanesi 67/1-8 numaraya kayıtlı yazması ile Millet Yazma Eserler Kütüphanesi Feyzullah Efendi Koleksiyonu 88 numaralı yazması hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Birinci bölümde ilk olarak En'am Sûresi (144b-177a Arası) dirayet ve rivayet yöntemleri ve Kur'ân ilimleri açısından tahlil edilmiştir. Kur'ân'ın Kur'ânla, sünnetle, sahâbe ve tabiûn ile tefsiri rivayet bölümünde ele alınmıştır. Kur'ân'ın dilbilimsel tefsiri ile kelamî ve tasavvufî açıdan Kur'ân yorumları hakkındaki açıklamalara dirayet bölümünde yer verilmiştir. Ayrıca bu bölümde, müfessirin "et-Teysîr fî't-Tefsîr" adlı eserinde (144b-177a Arası) Kur'ân ilimleri konularında serdettiği görüşlerine de yer verilmiştir. İkinci bölümde et-Teysîr fi't-Tefsîr'in 144b-177a varakları arası tahkikli metni bulunmaktadır.
Kur'an'da tebliğ metodu
Tezimizde insan eğitiminin temel kaynağı olan Kur'an-ı Kerim'in, muhatabı olan insanı eğitmede kullandığı metodları tesbit ederek, davetçiye yöntem konusunda ışık tutmak amaçlanmaktadır. Tezimiz giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde tebliğ ve tebliğle ilgili kavramsal bilgiler yanında, tebliğ dilinin kişide oluşturmayı hedeflediği Kur'an'da yer alan söz çeşitleri yer alacaktır. İkinci bölümde ise Nahl Suresi 125. ayet çerçevesinde, Kur'an'da yer alan başlıca tebliğ metodlarına hikmet, güzel öğüt ve mücadele ile yapılan tebliğ başlıkları altında yer verilecektir. Hikmet ile yapılan tebliğ başlığı altında, hikmet kavramı ve ilgili ayetler üzerinden müfessirlerin görüşlerine yer verilecektir. Bu kavramın anlam genişliği içinde ve sosyal-psikoloji verileri çerçevesinde muhatapla ilitişim süreci olan tebliğde dikkat edilmesi gereken unsurlar, tebliğ görevini yürüten kişinin özelliklerine yer verilecek, muhatap kişinin özellikleri ve tebliğ ortamının özellikleri ile ilgili bilgi ise ayrı bir başlık altında ele alınacaktır. Güzel öğüt ile yapılan tebliğ başlığı altında, kıssa, temsil, tekrar, gözlem, terğib-terhib metodları ele alınacaktır. Mücadele ile yapılan tebliğ başlığı altında ise mücadele, karşılaştırma ve soru-cevap metodları ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: Tebliğ, Peygamber, Metot, Hikmet, Güzel Öğüt, Mücadele.
Kur'ân'da Hz. Peygamber'e sorulan sorular ve cevaplar
Bu çalışmada Hz. Peygamber'e sorulan, Kur'ân-ı Kerim aracılığıyla yazılı olarak bize gelen soruları ve verilen cevapları incelemeye çalıştık. Başından itibaren üzerinde durduğumuz sorular ve ayetlerle verilen cevaplar mü'min üzerinde nebevi eğitim metodunun örneğini oluşturur. Çalışmamızda Hz. Peygamber'e sorulan soruları inceledik. İnananları ilgilendiren ahkam temelli bazı ayetler, soru sorulması üzerine nazil olmuştur. Öğrenme temelini oluşturmayan inkârî sorular İslam'a inanmayan kimseler tarafından sorulmuş ve verilen cevaplar ise açıklayıcı ve düşündürücü nitelikte olmuştur.
El Burhan fi ulumil Kur'an ve el-İtkan fi ulumil Kur'an'ın kuran tarihi yönünden incelenmesi ve değerlendirilmesi
Sekizinci ve dokuzuncu yüzyılda Kur'ân ilimlerinde önemli yere sahip olan Zerkeşi'nin El Burhan fi Ulumil Kur'an ve Suyuti'nin El-İtkan fi Ulumil Kur'an adlı eserleri Kur'ân tarihi yönünden incelenmeye çalışılmıştır. Çalışma giriş, dört bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde el-Burhân fi Ulûmi'l-Kur'ân, el-İtkân fi Ulûmi'l-Kur'ân'ın temel özellikleri ve Kur'ân tarihini oluşturan konular belirlenmiştir. İkinci bölümde Hz. Peygamber döneminde Kur'an tarihi oluşturan bölümlerden ilk nazil olan ayetler, son nazil olan ayetler, vahyin kaydedilmesi konuları rivayetlere dayalı olarak incelenmiştir. Üçüncü bölümde Sahabe dönemi Kur'ân tarihini oluşturan Kur'ân'ın cemi, Kur'ân'ı Kerimin kitap haline getirilmesi, çoğaltılması, ayetlerin ve sûrelerin tertibi, ayet ve sûrelerin sayıları, Sahabeye ait müstakil Mushaflar konuları incelenmiştir. Dördüncü bölümde sahabe sonrası dönemde Kur'ân Tarihini oluşturan konular, Ahruf-i Seba, yedi harfe izin verilmesi, Hz. Osman Mushafı ve yedi harf, kıraatlar, Kur'ân'ın noktalanması ve şekli konuları incelenmiştir. Sonuç kısmında ise dört bölümün değerlendirilmesi yapılarak varılan sonuçlar açıklanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Zerkeşi, Suyuti, el-Burhân, el-İtkân, Kur'ân Tarihi.
Et-Teysîr fi't-Tefsîr'in Hûd sûresi (19-53. varaklar) bağlamında metod ve tahkîki
Bu çalışmada Nesefî'nin "et-Teysîr fî't-Tefsîr" adlı el yazması eserinden Hûd Sûresi'nin yer aldığı kısımlar ele alındı. Müfessirimiz Nesefî'nin mezkûr eseri ile ilgili çalışmamız giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümü araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları ile ilgili bilgileri içermektedir. Birinci bölüm rivâyet ve dirâyet tefsiri hakkındadır. Bu bölümde Kur'ân'ın Kur'ân'la tefsiri, Kur'ân'ın sünnet ile tefsiri ve Kur'ân tefsirinde kıssalar ve isrâîliyyât konuları ele alınmıştır. Dirâyet tefsiri kısmında dilbilimsel açıdan, fıkıh ilmi açısından ve tasavvufi açıdan tefsirlere yönelik çeşitli yaklaşımlar ele alınmıştır. Kur'ân ilimleri açısından yöntem kısmında ise esbâb-ı nüzûl ile vücûh nezâir vb. kavramları incelenmiştir. İkinci bölümde ise Hûd Sûresinin bulunduğu 19-53 numaralı varakların tahkîkli metni verilmiştir. Metin içerisinde geçen âyet, hadis, şiir ve alıntıların kaynakları dipnotta verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Nesefî, et-Teysir fi't-Tefsir, Hûd Sûresi, Metod, Tahkîk.
Ebû İshak es-Sa'lebî'nin el-Keşf ve'l-Beyân adlı tefsirinde Kur'ân ilimlerine yaklaşımı
Kur'ân'ın doğru anlaşılması için gösterilen çabalar, tefsir faaliyetlerine önemli bir katkı sunan Kur'ân ilimlerini ortaya çıkarmış; telif edilen pek çok tefsir de bu ilimlerden faydalanılarak yazılmıştır. Sa'lebî, el-Keşf ve'l-Beyan isimli eserinde Kur'ân'ın tamamını baştan sona tefsir etmiş ve eserinde Kur'ân ilimlerine yer vermiştir. Biz bu çalışmamızla, Sa'lebî'nin tefsirinde Kur'ân ilimlerinin ele alınışı ve işlenişini araştırıp değerlendirdik. Müfessirin konuya ne ölçüde yer verdiğini ve konuyla ilgili düşüncelerini tespit etmeye çalıştık. Bu tez, giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı ve metodu ele alınmış; tefsirin mukaddimesi incelenmiştir. Birinci bölümde, rivâyete dayalı Kur'ân ilimleri beş başlık altında incelenmiş; ikinci bölümde ise dirâyete dayalı Kur'ân ilimleri dil, anlam ve üslup başlıklarıyla ele alınarak on iki alt başlıkta sunulmuştur. Bu başlıkların tamamı elde edilen veriler ve örneklerle açıklanmıştır. Çalışmamız sonuç bölümü ve kaynakça ile sona ermektedir. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Sa'lebî, Kur'ân, Âyet, el-Keşf ve'l-Beyân, Kur'ân İlimleri.
Vahidi'nin "El-Veciz" isimli eserinin içerik ve yöntem açısından incelenmesi
"Vahidi'nin "el-Veciz" İsimli Eserinin İçerik ve Yöntem Açısından İncelenmesi" adlı bu çalışma, Vahidi'nin el-Veciz fî Tefsîrî Kitabi'l-Azîz isimli eserinin yöntem ve içeriğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu tez giriş, iki anabölüm ve sonuç bölümünden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın amacıve yöntemi ile Vâhidî'nin hayatı ve eserleri yer almaktadır. Birinci bölümde Vâhidî'nin tefsirinin kaynakları ve yöntemi, ikinci bölümde tefsirinin Kur'ân ilimlerine yer vermesi konusu işlenmektedir. Sonuç kısmında ise kısa bir değerlendirmesi yapılarak varılan sonuçlar açıklanmaktadır.