Theses supervised by Doç. Dr. Çetin Türkyılmaz

7 theses · Hacettepe University

Master'sOpen AccessTR

Kant ve Husserl'de fenomen kavramı

Kökeni eski yunanca "phainomenon" kelimesi olan fenomen kavramı, zihnimizde kurulan ya da bilincimize verili olan bilgi nesnesi olması bakımından Kant ve Husserl'in düşüncesi içerisinde önemli bir yere sahiptir. Çeşitli bilgiler ortaya koymadan önce insanın neyi, nasıl bilebileceğini soruşturma konusu yapmak gerektiğini düşünen, bu nedenle kapsamlı bir akıl eleştirisini içeren bir transsendental felsefe geliştiren Kant, görü ve anlama yetisi yardımıyla görünüşün nasıl fenomen olarak kurulduğunu betimlemiştir. Husserl ise felsefeye ve tüm bilimlere yöntem olarak ortaya koyduğu "fenomenoloji" ile kendini aracısız bir şekilde bize sunan fenomenin, başka benin varlığı ile öznelerarası alanı açan, hem algı organı hem de algı nesnesi olması bakımından da çift yönlü olan beden ve yönelimsel bilinç tarafından nasıl deneyimlendiğini göstermiştir. Bu çalışma kapsamında Kant ve Husserl'in bilgi kuramları, ele aldıkları temel meseleler ve fenomen kavramı bağlamında araştırılmış olup, sonuç olarak bu iki düşünce sistemindeki benzerlik ve farklılıklar ortaya konmuştur.

Ozan Bozdoğan
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Zihin felsefesinde qualia problemi: Anti-indirgemeci bir analiz

Zihin felsefesinde bilincin zor problemi olarak da bilinen qualia problemi kısaca, bilincin fenomenal yönlerinin fiziksel yapıdaki beynin işlevsel yapısıyla nasıl ilişkilendirileceğinin belirsiz olması sorunudur. Şimdiye kadar bu soruna yönelik olarak başta materyalist ve düalist teoriler olmak üzere pek çok teorik yaklaşım geliştirilmiştir. Bunların büyük bir bölümünü oluşturan indirgemeci yaklaşımlar, genel olarak bilinci beyne ve beyinde gerçekleşen fiziksel süreçlere indirgemeye çalışmışlardır. Ancak doğası gereği öznel olan bilinçli durumları bilimin nesnel yöntemleriyle açıklamaya çalışmak şimdiye kadar olumlu bir sonuç vermemiştir. Öte yandan zihinsel olanla fiziksel olanı ontolojik olarak iki ayrı alana hapseden düalist teoriler ise bu ikisinin nasıl etkileşime girdiği konusunda mantıklı bir açıklama sunamamışlardır. Bu nedenle son zamanlarda panpsişist teorilere yönelimde bir artış meydana gelmiştir. Kabaca bilinçli fenomenlerin temelini mikrofiziksel yapıların içerisine yerleştirmeye çalışan panpsişizme göre bilinç sonradan ortaya çıkan bir olgu değil, evrene içkin bir şeydir. Bu sayede panpsişizm, materyalist teorilerin karşılaştığı radikal ortaya çıkış sorunundan ve düalizmin karşılaştığı etkileşim sorunundan kurtulmayı başarmıştır. Bununla birlikte kombinasyon problemi olarak bilinen, mikrofiziksel yapılardaki bilinçli fenomenlerin nasıl oluyor da birleşerek insani türden bilinçli deneyimleri ortaya çıkardığı sorunu panpsişizme önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Atomistik panpsişizme alternatif olarak ortaya çıkan ve bilincin temelini kozmosa atfeden kozmopsişizm ise bu sorunun üstesinden gelmektedir. Öte yandan kozmopsişizm, kombinasyon probleminin tersi olan türetme problemiyle karşı karşıyadır. Ancak bize göre bu sorun kozmosun bir deneyim öznesi olduğu kabulünden vazgeçilerek aşılabilir. Dolayısıyla kozmopsişizm, panpsişizme kıyasla teorik avantajlara sahip olduğundan iyi bir alternatif bilinç teorisi olarak ön plana çıkmaktadır.

BilinçFizikalizmKozmopsişizm+3
Ahmet Kadir Uslu
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
DoctorateOpen AccessTR

Marksist düşüncenin Aristotelesçi temelleri üzerine bir inceleme

Bu çalışmanın amacı, belli ortaklıklar, koşutluklar, yöntemsel tarzlardaki paralellikler, felsefi hareket noktaları ve ereklerdeki uyuşmalar bakımından Marksist düşüncenin Aristotelesçi temellerinin açığa çıkarılmasıdır. Bu kapsamda tezin birinci bölümünde, diğer bölümlerde de kullanılacak bir kavramsal çerçevenin oluşturulmasını ve Marksist düşünceye temel teşkil eden bir "Aristotelesçi felsefe" karakteristiğine ulaşılmasını amaçlayan bir inceleme ortaya konmuştur. Aristotelesçi bir düşünüş yönteminin doğrudan felsefenin kendisine uygulanmasıyla, başka bir deyişle, "felsefe nedir?" sorusunun Aristotelesçi bir tarzda ele alınmasıyla, bir "Aristotelesçi felsefe" biçimine ulaşılması ve Marksist düşünceye temel teşkil eden bazı felsefi kavrayış biçimlerinin açığa çıkarılması amaçlanmıştır. Aristoteles'e göre bilgi, nedenlerin bilgisi olduğundan, felsefenin nedenleri araştırılmış ve bu bağlamda felsefenin maddi nedeninin "kavram", biçimsel nedeninin "dil", fail nedeninin "tin" ve ereksel nedeninin "kendini gerçekleştirme" olduğu iddia edilmiştir. Bu araştırma, belli bir "bütünlük" kavrayışının "Aristotelesçi felsefe"nin asli bir unsuru olduğunu, Aristotelesçi felsefenin tüm felsefi meseleleri ele alışında, ontolojiden politikaya uzanan ve böylece ontoloji ile politikayı "bütünleyen", "onto-politik" olarak adlandırdığımız felsefi bir biçime sahip olduğu göstermiştir. Bu "onto-politik" bütünlük anlayışının, Marksist düşüncenin "diyalektik materyalizm" kavramlaştırmasının en asli temeli olduğu iddiasının temellendirilmesi ise ikinci bölümün konusunu oluşturmaktadır. Bu bölümde Marksist düşüncenin diyalektik materyalizm anlayışının, Aristotelesçi bütünlük çizgisinde bir kavramlaştırma olduğu ve Aristoteles'te olduğu gibi, ontoloji ile politika arasında bir uzanım teşkil ettiği iddiası temellendirilmektedir. Üçüncü bölümde ise, "adalet" kavramının şemsiyesi altında kalan, ahlak, etik, erdem, teleoloji-deontoloji karşıtlığı, liberal "hakkaniyet" anlayışı, sınıf mücadelesi ve politik ekonomi gibi çeşitli kavram bileşenleri üzerinden Marksist düşüncenin Aristotelesçi temelleri açığa çıkarılmaktadır. Toplumsal yaşama ilişkin Marksist düşüncenin Aristotelesçi temellerinin gösterilmesi ise dördüncü bölümün konusunu oluşturmaktadır. Bu kapsamda, öncelikle ortak bir zemini paylaşan "insan" anlayışı gösterilmekte, daha sonra bu insan anlayışından hareket ederek, yabancılaşma, mutluluk, emek, boş zaman, kendini gerçekleştirme, iyi yaşam, komünizm gibi kavramlar bağlamında Marksist düşüncenin Aristotelesçi temelleri açığa çıkarılmaktadır.

AristotelesFelsefeMarksist kuram+1
Özgün Bulut
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2022
00
DoctorateOpen AccessTR

Fichte ve Hegel'de öznelerarasılık ve tanınma mücadelesi

Bu tez, Fichte ve Hegel'in öznelerarasılık ve tanınma mücadelesi konusundaki düşüncelerini farklarıyla birlikte ortaya koymayı amaçlamaktadır. İlk bölüm, Kant felsefesini eleştirmek yoluyla kendi felsefesinin temellerini kurmaya çalışan Fichte'nin görüşlerini içermektedir. Burada Fichte, bir yandan modern felsefenin özne kavrayışından geriye kalan solipsizm ve dualizm problemlerine, diğer yandan dogmatizm problemine müdahale eder. Bu problemleri Fichte, Wissenschaftslehre adlı kendi sisteminde pratik bir ilke ya da bir eylem olarak belirlediği Ben'in başkasıyla olan ilişkisi aracılığıyla öznelerarasılık temelinde ele alır. Bu temelden hareketle ikinci bölüm, Fichte'nin öznelerarasılık ve tanınma (Anerkennung) konusundaki görüşlerine ayrıldı. Tanınma teorisinde başkası öz-bilincin ve özgürlüğünün transsendental bir koşulludur. Başkasının Ben'e çağrıda (Aufforderung) bulunması yoluyla ortaya çıkan tanınma süreci, karşılıklı olup bir hak ilişkisi temelinde toplumsal bir karakterdedir. Tezin üçüncü bölümü, Fichte'den devraldığı tanınma kavramını daha da derinleştiren ve genişleten Hegel'in bu konudaki görüşlerine ayrıldı. Tanınmayı Fichte'deki temel koyma ve transsendental yükünden kurtaran Hegel, onun fenomenolojik yönünü ön plan çıkarır. Bilinç, öz-bilinç ve evrensel öz-bilinç sürecine bağlı olarak Hegel'de tanınma, efendi-köle diyalektiği şeklinde olumsuz ve karşılıklı olumlu tanınma içeriğinde Tin olarak iki farklı şekilde ortaya çıkar. Tin (Geist) olarak karşılıklı tanınma, Ben'in Biz olması anlamında çoğul ve öznelerarası bir karakterde olup özgürlük olarak etik bir yaşamın (Sittlichkeit) temelini oluşturur. Anahtar Sözcükler: Ben, Başkası, Öznelerarasılık, Tanınma, Hak, Tin, Özgürlük

Benlik kuramıBilinirlikFichte, Johann Gottlieb+4
Erdal Gürsul
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2020
00
Master'sOpen AccessEN

Political marginalization of youth as a driver for violent extremism – examining the case of jordan

Jordan, wedged amid political unrest and conflict, has found itself a hub for extremism both domestically, and across its neighboring borders. Jordanian youth are at the forefront, engaging with radical and extremist groups. This case-study determines factors that motivate youth to join violent extremist groups, focusing on low-levels of civic engagement and youth participation in political life. Moreover, the study outlines the interventions needed to reduce the level of youth participation in violent and extremist groups. Finding that extremism is a multi-dimensional issue, the researcher draws on political, sociological, and psychological theories to explain the drivers and factors that may motivate youth to join violent and extremist groups in Jordan. This study found that a combination of factors led to increased radicalization in Jordan including external political unrest and instability due to conflicts in neighboring Syria and Iraq which lead to a spill-over effect influencing radicalization and the activity of extremist groups in Jordan. Domestically, the influence of Salafis increased, this coupled with high levels of corruption and increasing unemployment rate among youth has increased the vulnerability of youth to ideological and psychosocial radicalization. While these have been found to largely make the country more vulnerable to radicalization, the study found that governance and democracy are key in minimizing extremism, and in the prevention of violent groups in Jordan. To counterextremists efforts Jordan needs to create programs that integrate social education aimed at the economic and social development of youth to minimize and rid of existing groups Keywords: Violent Extremism, Rational Choice Theory, Jordan, Political Participation, Youth.

ExcessYoungsMarginality+5
Fadi Bashir Ahmad Said
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
DoctorateOpen AccessTR

Öteki kavramı bağlamında radikal demokrasi üzerine

Çeşitli nedenlerle birbirinden farklı olarak kategorize edilen kimlikler "öteki"ne işaret etmektedir. Çalışmada gerek cinsiyet, gerek ırk, gerek din-dil vb. farklılıkların -ötekilerin- birbirlerini ortadan kaldırmadan siyasete dâhil olmalarının olanağı sorgulanacaktır. Kimliksel farklılıkların bir arada bulunduğu, tektipleştirici değil çoğulcu anlayışı egemen kılan siyaset anlayışının zemini tartışılacaktır. Ötekiyle siyasal alanda bir arada olma sorunu bugün liberal demokrasinin siyaset anlayışıyla çözümsüz kalmaktadır. Çünkü liberal demokrasi modernizmin "evrenselleştirme" projesinden beslenerek ötekinin aynılaştırılması düşüncesine varır. Postmodernizmin "büyük anlatılar"a karşı tutumu ise ötekinin evrensel olarak değil, farklılık olarak anlaşılmasını mümkün kılar. Postmodern bir yaklaşım olarak radikal demokrasi, ötekini göz önünde bulunduran siyasetin imkânı sorununa çözüm getirebilecek verimli bir alan olarak görülebilir. Ancak radikal demokrasinin kendi içerisindeki fikir çatışmaları, ötekini hesaba katan bir siyasetin nerede konumlandırılması gerektiği sorusunu doğurur. Sözü edilen çatışma Habermasçı müzakere anlayışı ile Schmittçi antagonizma kavramı arasındadır. Her iki düşünür de siyasette çoğulcu anlayışı benimseyerek, siyasal alanın ötekini barındırması gerektiğini savunur. Fakat Habermas modernizmin evrensellik anlayışını sürdürerek radikal demokrasiden uzaklaşıp liberal demokrasiye yaklaşmıştır. Schmitt ise Habermas'tan farklı olarak çatışmaya dayanan bir siyaset tasarımı ortaya koyar. Fakat Schmitt'in antagonizmaya dayanan siyaset anlayışı ötekini yok etme riskini barındırır. Bu bakımdan her iki yaklaşımın da çıkmazlarının olduğu bu nedenle bunları kapsayıp aşacak farklı bir bakışa ihtiyaç duyulduğu düşünülmektedir. Siyasal alanda ötekiyle bir arada olmanın zemini olarak iki görüşten de beslenen, ancak onlardan farklı bir anlayışı dile getiren ve böylece çalışmamızın odak noktasını oluşturan temel, Mouffe ve Laclau'nun 1985'te yayımlanan Hegemonya ve Sosyalist Strateji kitabında kuramsallaştırdıkları radikal demokrasi anlayışıdır.

DemokrasiFelsefeRadikal demokrasi+2
Huriye Yeliz Öztürk Lider
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
DoctorateOpen AccessTR

Akademisyenler örneği üzerinden evlilik uyumu ve iş tükenmişliği bağlantısının incelenmesi

Türkiye'de özellikle 1950'li yıllarla birlikte hızlanan sanayileşme ve kentleşme sürecinde ekonomik ve toplumsal yapıda köklü değişimler ortaya çıkmıştır. Toplumun en küçük ve en temel birimi olan aile bu değişimden belki de en fazla ve en derinden etkilenen kurumlardan biri olmuştur. Sanayileşme olgusu ekonomiyi, üretim biçimini ve üretim ilişkilerini kökten değiştirirken kentleşme süreci ile birlikte kırsal kesime özgü geleneksel-geniş aileden modern-çekirdek aileye geçiş, güç, sancılı ve sarsıcı şekilde gerçekleşmektedir. Ailenin hem yapısında hem de işlevlerindeki kaçınılmaz değişmeler bireyleri derinden etkilemekte; bu durum toplumsal ilişkilere, iş ve aile yaşamına, evlilik kurumuna yansımaktadır. Akademisyenlerin iş yaşamındaki tükenmişlikleri ile evlilik yaşamındaki uyumları arasındaki ilişkileri belirlemeye yönelik bu doktora çalışmasında; konunun, ekonomik ve toplumsal-kültürel bağlantılarıyla ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırma konusunun iki değişkeni olan akademik çalışma ile evlilikteki uyum arasındaki bağlantılar, bu iki değişkenin birbirini olumlu ya da olumsuz ne ölçüde etkilediği, tamamladığı ya da yıprattığı; örneklem grubu üzerinde uygulanan anket çalışmasıyla ve yapılan görüşmeler sırasında elde edilen alan verisiyle ortaya konulmaya çalışılacaktır. Türkiye'de 4 üniversitede Maslach Tükenmişlik Envanteri (MTE), Evlilik Uyum Ölçeği (EUÖ) ve bu çalışma için hazırlanan açık uçlu soruların da bulunduğu anket soruları toplam 325 akademisyene yüz yüze görüşülerek uygulanmıştır. Bu çalışma Hacettepe ve Başkent Üniversiteleri (Ankara), Adıyaman Üniversitesi (Adıyaman) ve Ahi Evran Üniversitesi (Kırşehir)'da Kasım 2014 de başlanarak yaklaşık 7 aylık bir zamanda uygulanmıştır. Türkiye'de bugüne dek tükenmişlik, eğitim düzeyi ve evlilik ilişkisi, cinsellik, çocuk sahibi olma üzerine sosyolojik ve antropolojik çalışmalar yapılmış ise de bunlar, toplumun anlaşılması ve çözümlenmesi için yeterli düzeyde değildir. Kamusal alandaki diğer çalışma alanlarına ve mesleklere göre daha özgür ve bağımsız ama biraz da kendi içine kapalı ve toplumdan bağımsız bir konumda olan akademisyenlerin evliliklerinin ve evlilik-iş yaşantısı ilişkisi yönünden betimlendiği ve değerlendirildiği bu tez çalışması; bu alanda çalışacak olanlara, akademisyenlere ve tüm topluma bir perspektif ve katkı sağlayacaktır.

AkademisyenlerEvlilikEvlilik uyumu+2
Onur Hayırlı
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2018
00

Other supervisors