Theses supervised by Feridun Duman
10 theses · Batman University
Yeni Hasankeyf’te yerel halkın yeni turizm gelişimine karşı algıları ve memnuniyeti
Bu çalışma, yerel halkın turizmin gelişimine yönelik algısıyla turizmden sağladığı fayda, turizm faaliyetlerine desteği ve hayat kalitesi arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırmanın verileri anket yoluyla, Türkiye’nin tarihi ve kültürel turizm ilçelerinden biri olan Hasankeyf’te ikamet eden yerel halktan toplanmıştır. Veriler AMOS programıyla yapısal eşitlik modellemesi aracılığıyla değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre yerel halkın turizm gelişimine yönelik algıları beş faktör altında kümelenmektedir. Bu faktörler; (i) pozitif ekonomik çevre algıları, (ii) negatif ekonomik çevre algıları, (iii) pozitif sosyo-kültürel çevre algıları, (iv) negatif sosyo-kültürel çevre algıları ve (v) pozitif doğal çevre algılarıdır. Araştırma sonuçlarına göre yerel halkın turizm gelişimine yönelik algılarıyla turizmden sağladığı fayda ve hayat kalitesi arasında ilişki vardır. Benzer şekilde yerel halkın turizm gelişimine yönelik algılarıyla turizm faaliyetlerine desteği arasında da ilişki bulunmuştur. Genel olarak, bu araştırma yerel halk perspektifinden turizm gelişimine yönelik algı, turizmden sağlanan fayda, turizme sağlanan destek ve hayat kalitesi konuları değerlendirilerek sürdürülebilir gelişim literatürüne katkıda bulunmaktadır.
Turistik destinasyonlarda sosyal taşıma kapasitesinin değerlendirilmesi: Hasankeyf örneği
Turistik destinasyonlarda taşıma kapasitesi genellikle ziyaret edilecek bölgedeki turist sayısına dayanmaktadır. Taşıma kapasitesi, bir turistik merkezin veya destinasyonun aynı anda kaç turistin ziyaret edilebileceğini belirlemektedir. Dolayısıyla taşıma kapasitesi turistik merkezde veya destinasyonda bulunan otellerin, restoranların, ulaşım araçlarının ve diğer tesislerin turistlerin ihtiyaçlarını karşılaması için gerekli olan altyapı ve kaynaklara sahip olma kapasitesidir. Turistik destinasyonlardaki taşıma kapasitesi, birkaç faktöre bağlamak mümkündür. Bu faktörler arasında destinasyonun büyüklüğü, halkın veya turistlerin çevre üzerindeki etkisi, turistik merkezin çektiği turist sayısı, mevcut ulaşım olanakları, konaklama tesislerinin kapasitesi, kalitesi ve sayısı gibi faktörler bulunmaktadır. Taşıma kapasitesi turistik çekim merkezi için sorun olabilmektedir çünkü bazı bölgeler popüler turistik noktalar haline geldikten sonra yoğunluk artabilir ve taşıma kapasitesini aşabilirler. Bu durumda, altyapının, ulaşım sistemlerinin veya turistik tesislerin artırılması veya yönetimiyle ilgili sorunlar ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle, turistik destinasyonlar, sürdürülebilir turizm ilkelerine uygun olarak taşıma kapasitelerini etkin bir şekilde yönetmeli ve aşırı turizm baskısından kaçınmalıdır. Bu çalışmada, taşıma kapasitesi üzerinde durularak taşıma kapasiteleri açıklanmış ve popüler bir turistik merkez haline gelen Hasankeyf’in taşıma kapasitesi ile ilgili analizler yapılmıştır ve taşıma kapasitesinin ne kadar önemli olduğu vurgulanmak istenmiştir. Özellikle sit alanı olarak koruma altına alınan alanlarda ziyaretçilerin yarattığı etkilere yönelik yerel halka etkisini ve taşıma kapasitesinin belirlenmesi, kaynaklara zarar verilmemesi yönünden önemli bir araçtır. Turistik gezi sırasında oluşan yerel halk ve turist arası ilişkinin sosyal ve kültürel anlamda etkisi ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın amacı, taşıma kapasitesinin aşılıp aşılmadığı konusunu Hasankeyf açısından ele alınmaktır. Araştırmada, yerel halk üzerinde anket tekniği kullanılmıştır. Yerel halk üzerinde gerçekleştirilen araştırmanın evrenini Hasankeyf’te yaşayan yerel halkın toplam merkez nüfusu oluşturmaktadır.
Hasankeyf turizm gelişim sorunlarının turist vatandaşlık davranışı ve elektronik ağızdan ağıza (e-wom) üzerine etkisi
Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Hasankeyf ilçesi, tarihi ve kültürel zenginliklere sahip bir turizm destinasyonudur. Dicle Nehrinin kıyısında bulunan bu antik şehir, binlerce yıllık tarihi geçmişi ve doğal güzellikleriyle turistlerin ilgisini çekmektedir. Bu kent birçok medeniyetin izlerini taşımaktadır ve tarih boyunca Asur, Urartu, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı gibi pek çok önemli uygarlığın merkezi olmuştur. Hasankeyf çeşitli tarihi, kültürel ve doğal kaynaklara sahip olmasına rağmen istenilen düzeyde gelişim sağlayamamıştır. Bu nedenle bu araştırma Hasankeyf ilçesinde turizm gelişim sorunlarının turist vatandaşlık davranışı ve elektronik ağızdan ağıza üzerine etkilerinin ortaya konulması çalışmanın amacını taşımaktadır. Bu çalışma, Eylül 2022 ile Mayıs 2023 tarihleri arasında Hasankeyf’i ziyaret eden turistlerin Hasankeyf turizm gelişim sorunlarının vatandaşlık duygusu ve elektronik ağızdan ağıza (e-WOM) üzerine etkisini ölçmeye yönelik anket çalışması yapılmıştır. Toplamda 500 kişiye anket dağıtılarak 404 anketin verileri anket formuna eksiksiz bir şekilde doldurulmuştur. Araştırmada elde edilen verilerin değerlendirmesinde SPSS (Statistical Package for Social Sciences) programı kullanılmıştır. Araştırma sonuçları, turizm gelişim sorunlarının turist vatandaşlık davranışı üzerine etkisi olduğu tespit edilmiştir (p:0,000; β:0,484; t: 11.092). Diğer taraftan, turizm gelişim sorunlarının e-WOM üzerine etkisi olmadığı tespit edilmiştir (p: 0,112). Ancak turist vatandaşlık davranışının e-WOM üzerine anlamlı etkisi olduğu tespit edilmiştir (p: 0,000; β:0,430; t: 9,561). Hasankeyf ilçesini ziyaret eden turistlerin vatandaşlık davranışları olumlu değerlendirilmektedir. Bu da Hasankeyf ilçesini ziyaret eden turistlerin turizm sorunları karşısında Hasankeyf’i daha fazla savunma-yardım etme, tolere etme ve geri bildirim sağlama eğiliminde olmalarına katkı sağlayacaktır. Turistlerin Hasankeyf ilçesi deneyimlerini ve görüşlerini turist vatandaşlık davranışıyla, e-WOM üzerinden diğer turistlerle paylaşacaktır.
Mardin ili coğrafi işaretli yiyeceklerin turist deneyimi, turist vatandaşlık davranışı ve elektronik ağızdan ağıza (e-wom) üzerine etkisi
Dilin, dinin, hoşgörünün ve kültürün şehri olan Mardin ili, yöresel ürün zenginliği ve çeşitli etnik kökenlerin birleşiminde oluşan zengin yemek kültürüne sahip olan bir şehrin adıdır. Zengin olan bu şehrin yöresel yemekleri unutulmaya yüz tutulmuş olmasının sebebi ise; tanıtımının yeterince yapılmamasından kaynaklanmaktadır. Unutulmaya yüz tutmuş olan ürünleri çeşitli destinasyonlar yardımıyla görünür hale getirilmesi ve yeterli tanıtımının yapılması gerekmektedir. Bu çalışmadaki temel amaç, Mardin iline turistik bir amaçla ziyarete gelen yerli turistlerin Mardin illindeki coğrafi işaretli yiyeceklerdeki deneyimlerinin turist deneyimi, turist vatandaşlık davranışı ve E-WOM üzerine olan etkisi incelenmektedir. Mardin ilinde 1. Cadde olarak bilinen eski Mardin ve merkez ilçesi olan Artuklu’da yöresel ve coğrafi işaretli yiyeceklerin yapıldığı restoranlar çalışma alanı olarak seçilmiştir. Yapılan araştırma çerçevesinde ölçek analizlerini yapmak için istatistiksel bir program olan SPSS’den yararlanılmıştır. Ölçeklere güvenirlik testi, açımlayıcı faktör analizi ve regresyon analizi yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi yapılmadan önce kayıp veri testi yapılmıştır. Yapılan kayıp veri testi sonucuna göre kayıp ve/veya hatalı veri bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Veri setinde bulunan uç değerler çıkartılarak toplam yapılan 500 veriden 446 veri ile analizler yapılmıştır. Yapılan regresyon analizi sonucunda Coğrafi işaretli yiyeceklere yönelik turist deneyiminin turist vatandaşlık davranışı boyutları üzerinde, Coğrafi işaretli yiyeceklere yönelik turist vatandaşlık davranışının turist deneyimi boyutları üzerinde ve Coğrafi işaretli yiyeceklere yönelik turist deneyiminin E-WOM üzerine anlamlı ve pozitif etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu da yapılan hipotezlerin kabul edildiği anlamına gelmektedir.
Ayancık kültür keten ve ahşap festival deneyimlerinin müşteri memnuniyeti üzerindeki etkileri
Festivaller, insanların eğlenceli vakit geçirmesine, sosyalleşmesine, kültürleşmesine olanak sağlayan farklı seçenekleriyle her zaman tercih edilebilecek dolu dolu zaman geçirilebilen toplumsal bir organizasyondur. Bu açıdan Ayancık ilçesinde yapılan festivallerin başlangıcından itibaren günümüzü kadar gösterdiği değişim ve gelişim detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, ilçede her yıl düzenli olarak yapılan Ayancık Kültür Keten ve Ahşap festivallerini değerlendirmek ve festivale katılım sağlayan yerli halkın memnuniyetini ölçmektir. Memnuniyeti ölçmede hizmet kalitesi boyutlarından (erişim ve altyapı, mekan ve personel, ürün) yararlanılmıştır. Çalışmada ilk olarak literatür taraması yapılarak teorik çerçeve ve kavramları anlamlı kılmak üzere altyapı oluşturulmuştur. Kuramsal çerçeveye uygun olarak değişkenler belirlenmiştir. Araştırma evrenini 23.739 kişilik nüfusu ile Sinop iline bağlı Ayancık ilçesinde yaşayan halk oluşturmaktadır. Araştırma verileri anket tekniği ile toplanmıştır . Toplamda kolayda örnekleme yöntemi ile 530 anket elde edilmiştir. Öncelikle toplanan anketlerin güvenirlik analizi yapılmıştır. Daha sonra temel analiz tekniği olarak açımlayıcı faktör analizine tabi tutulmuştur. Açımlayıcı faktör analizi ile faktörleşme sonuçları belirlenmiştir. Bu analiz, küçük ölçekli yapılan bir festival etkinliğinin hizmet kalitesi boyutlarının memnuniyet üzerinde etkisininin olup olmadığını değerlendirmek üzere regresyon analizinden faydalanılmıştır. Bu analizler neticesinde araştırmada kurgulanan erişim ve altyapı kalitesinin memnuniyeti istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönde etkilediği, mekan ve personel kalitesinin memnuniyeti istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönde etkilediği ve ürün kalitesinin memnuniyet üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönde etkisinin olduğu yönünde kurulan hipotezler deseklenmiştir.
Gastronomi turizmi kapsamında Diyarbakır’ı ziyaret eden turistlerin yerel yemek deneyimlerinin memnuniyete etkisi
İnsanoğlunun en temel ihtiyaçlarının başında gelen yeme-içme faaliyeti günümüz imkânları ve teknolojisiyle birleştiğinde destinasyonlara olan ilginin artmasına hatırı sayılır bir ivme kazandırmıştır. Bu bağlamda Turizm faaliyetlerinin doğuşundaki ana etkenlerinden olan merak ve keşif etme dürtüleri; yeni yerler görme ve yeni lezzetler tatma eğilimleri insanları destinasyonlara olan ilgiyi bu doğrultuda arttırdığı bilinmektedir. Bu sebeple; Diyarbakır ili destinasyon açısından değerlendirildiğinde; yerel ve yöresel lezzetleri, coğrafi yapısı, dini değerleri, kültürel zenginliği, insanoğlunun ilk yerleşik hayata geçişinin temelinin atıldığı köklü tarihi ile birlikte, bir bütün olarak değerlerin gelecek kuşaklara güvenle aktarılması gerekmektedir. Yukarıdaki bilgiler ışığında; kültürel mirasımız olan Diyarbakır’a ait yerel yemeklerin turistler üzerindeki deneyimlerinin memnuniyete etkileri araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Araştırmanın yöntemi nicel araştırma olup; çalışmada anket ile veriler toplanılarak Diyarbakır ilinde bulunan toplam 12 yerel ve zincir konaklama işletmesindeki misafirlerden yerel yemeklerin deneyimi üzerine duygusal, bilgiye dayalı, sağlık, prestij, kalite, fiyat, etkileşim, tadımsal, memnuniyet ve destinasyon imajı gibi değerlerin beklenti ve seçimlerindeki algılarının tespiti adına toplamda 457 adet anket uygulanmıştır. Elde edilen bilgiler ve veriler SSPS programı ile analizi yapılıp değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Anket uygulanan misafirlerin demografik özellikleri ve yerel yemekler ile ilgili suallere ilişkin olarak; geçerlilik ve güvenilirlik analizi, faktör analizi ve hipotezleri test etmek amacıyla regresyon analizi yapılmıştır. Yapılan analizler neticesinde; yerel yemek sunan konaklama işletmelerinin müşterilerine sunduğu yerel yemeklerin; gastronomi kapsamında deneyimlerine ait değerler bir bütün olarak değerlendirildiğinde, gastronomi turizmi kapsamında Diyarbakır’ı ziyaret eden turistlerin yerel yemek deneyimlerinin memnuniyete etkileri pozitif yönlü ve anlamlı bir etkisinin olduğu bilgisine varılmıştır.
Kaybolmaya yüz tutmuş geleneksel Siirt mutfağı
Turizm, destinasyonların sahip olduğu tarihi, coğrafi ve dini özelliklerin korumasını ve gelecek kuşaklara güvenle aktarılmasını zorunlu kılmıştır. Korunması gerekli kültürel değerlerden biri de yöresel mutfaklar, yani geleneksel yemeklerdir. Yöresel mutfaklar; bir yörenin kültürel, tarihi, coğrafi ve dini değerlerini taşımada ve bu değerleri sonraki nesillere aktarmada önemli bir araçtır. Bu araştırmanın temel amacı; geleneksel Siirt mutfağının gastronomi turizmine kazandırılabilmesi için geleneksel Siirt mutfağına ait yemekleri tespit etmektir. Nitel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı bu araştırmada yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Geleneksel Siirt yemeklerinin belirlenmesi için 60 kişi ile yüz yüze görüşmeler yapılmış ve elde edilen bulgular betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir Araştırma sonucunda 81 adet geleneksel Siirt yemeği tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma sonucunda, geleneksel Siirt mutfak kimliğinin gelişmemiş olduğu ve 84 yiyecek işletmesinden yalnızca 13 işletmede geleneksel yemeğin yer edindiği, bunlardan 8 tanesinde yöresel yemek olarak yalnızca büryan kebabının bulunduğu, 5 işletmede ise ortalama olarak 6 adet geleneksel Siirt yemeğinin bulunduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle yiyecek işletmelerinde geleneksel yemeklere yeterli düzeyde yer verilmediği ve geleneksel Siirt yemeklerinden çoğunun unutulma tehlikesi ile karşı karşıya olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu kapsamda araştırma sonucunda, unutulmaya yüz tutmuş geleneksel Siirt yemeklerinin sonraki kuşaklara aktarılması için bazı öneriler sunulmuştur.
Batman ilinde yiyecek ve içecek işletmelerinde girişimcilik yöneliminin işletme performansına etkisi
Girişimcilik, son yıllarda ülke ekonomilerine sağladığı katkılardan dolayı toplumların refah anahtarı ve lokomotifi olarak görülmeye başlanmıştır. Başka bir deyişle girişimcilik, ekonomik büyümenin ve kalkınmanın ana motorlarından birini temsil etmektedir. Dolayısıyla devletler ve iş dünyası tarafından da teşvik edilmektedir. Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de girişimciliğe verilen önem giderek artmaktadır. Son yıllarda artan bu önemle birlikte literatürde girişimcilik kavramına sıklıkla yer verilmeye başlanmıştır. Girişimcilik, bireysel ve örgütsel düzeyde ortaya çıkabilmektedir. Bununla birlikte ‘girişimcilik yönelim’ kavramı, stratejik ve örgütsel düzeyde girişimciliği tanımlamak ve ölçmek için kullanılmıştır. Girişimcilik yönelimi literatürü incelendiğinde araştırmacılar tarafından büyük ilgiyle araştırıldığı görülmektedir. Ayrıca girişimcilik yönelimi araştırmalarının, girişimcilik yönelimi ile işletme performansı arasındaki ilişkiye yoğunlaştığı görülmektedir. Nitekim girişimcilik yönelimi, örgütsel başarının anahtar bileşeni olarak kabul edilmektedir. Ancak dünyanın en büyük sektörü olarak kabul edilen turizm sektöründeki işletmelerin, girişimcilik yönelimlerini nasıl geliştirdikleri ve performansı nasıl etkilediği belirsizliğini korumaktadır. Bu bağlamda tezin amacı; Batman ilinde faaliyet gösteren yiyecek ve içecek işletmelerinin girişimcilik yönelimlerinin (yenilikçilik, proaktiflik ve risk alma) işletmenin performansına etkisini ortaya koymaktır. Bu araştırmanın çalışma evrenini, Batman ilindeki 166 tane restoran ve kafeterya işletmesinin yöneticileri/sahipleri oluşturmaktadır. İşletme yöneticilerinden/sahiplerinden toplamda 145 adet geçerli anket elde edilmiştir. Her anket yalnızca 1 işletmeden elde edilmiştir. Elde edilen bu veriler; faktör analizi (AFA), güvenirlik ve regresyon analizleri yapılarak değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda girişimcilik yönelimin proaktiflik ve yenilikçilik boyutunun işletmenin finansal performansını anlamlı ve pozitif yönde etkilediği buna karşın risk alma boyutunun anlamlı bir etki göstermediği tespit edilmiştir. Yine, yapılan analizler sonucunda girişimcilik yönelimin proaktiflik, yenilikçilik ve risk alma boyutlarının, işletmenin finansal olmayan performansı üzerinde anlamlı bir etki göstermediği tespit edilmiştir.
İşletme yenilikçiliği ve yöneticilerin bireysel yenilikçi davranış eğilimlerinin finansal olmayan performans üzerine etkisi: Ankara beş yıldızlı otel işletmelerinde bir uygulama
Yenilik kavramının küresel manada kıymeti gün geçtikçe daha da artmaktadır. Buna paralel olarak yenilikçilik artık ilerlemenin ve gelişmenin kilit noktası olarak görülmektedir. Yenilikçilik kavramının günümüzde yüklendiği en önemli mana ise, ister bireysel ister kurumsal olsun fark oluşturmanın önkoşulu sayılmasıdır. Son yıllarda işletmelerde yenilikçiliğin var olabilmesi için bireysel anlamdaki yenilikçiliğin gerekliliği daha da hissedilir olmuştur. Yenilikçi bireylere duyulan bu gereksinim otel yöneticilerine önemli sorumluluklar yüklemektedir. Her geçen gün yaşanan yenilikler düşünüldüğünde üst kademe yöneticilerden çalışanlara ve işletme performansıyla ilişkisine doğru yeniliklerin yayılmasına ve yenilikçilik vizyonunun geliştirilmesine öncülük edilmesi düşünüldüğünde, bu bağlamda araştırma işletme yenilikçiliği ve yöneticilerinin bireysel yenilikçi davranış eğiliminin finansal olmayan işletme performansına etkisi ve bireysel yenilikçi davranış eğilimi ile işletme yenilikçiliği arasındaki ilişkiyi ölçmek üzere tasarlanmıştır. Çalışma Ankara ilinde faaliyet gösteren 22 beş yıldızlı otel işletmesi örneklemi üzerinde anket yöntemiyle yapılmıştır. Anket yöntemiyle elde edilen veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir. (One-Sample) Tek Örneklem Kolmogorov Smirnov Testi, faktör analizi, korelâsyon ve araştırma hipotezlerini test edebilmek için regresyon analizleri kullanılmıştır. Yöneticilerin, bireysel yenilikçilik ve işletme performansı konularında olumlu algılarına rastlanılmamıştır. Araştırmada "Değişime direnç" boyutunun işletme performansı üzerinde negatif etkiye sahip olduğu saptanmıştır. Önceki araştırma bulgularına paralel olarak, bu araştırmada da, işletme yenilikçiliğinin finansal olmayan performans üzerine kısmi anlamlı ve olumlu etkisi söz konusudur. Ayrıca bireysel yenilikçilik ve işletme yenilikçiliği arasında pozitif ve kuvvetli yönde ilişki tespit edilmiştir.
Kültür turizmi deneyimlerinin müşteri memnuniyetine etkisi: Diyarbakır örneği
Bu araştırmanın amacı, Diyarbakır’ı tercih eden turistlerin kültür turizmi faaliyetleri sırasında zihinlerinde oluşan algıyı değerlendirmek ve bu algının memnuniyet düzeyleri üzerindeki etkiyi istatistiki açıdan açıklamaktır. Araştırmada elde edilen veriler doğrultusunda Diyarbakır’ı ziyaret eden turistlerin beklentilerinin, isteklerinin ve ihtiyaçlarının neler olduğu, hangi hususlara daha çok önem verdikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Yapılan ziyaretten ne derece memnun kalındığı ya da kalınmadığı değerlendirilerek destinasyonun eksik yönlerin belirlenmesi ve çözümler geliştirilip önerilerin sunulması amaçlanmıştır. Bu amaçla turistlerin destinasyona gelmeden önceki algılamaları ve turizm deneyimlerinin memnuniyet düzeyleri üzerindeki etkisini araştıran birçok çalışma incelenmiştir. İlgili literatür araştırmasından elde edilen anket modeli destinasyona uyarlanarak bölgeyi ziyaret eden yerli turistlere uygulanmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular neticesinde, kültür turizmi deneyimlerinin müşteri memnuniyeti üzerine etkisinin olduğu görülmüştür. Yaşanan deneyimler sonucunda oluşan memnuniyet düzeyi ileriye dönük turist kararlarını olumlu ya da olumsuz etkilemektedir. Dolayısıyla turist beklentilerinin belirlenmesi ve sunulacak hizmetlerin bu doğrultuda şekillenmesi oldukça önemlidir.