Theses supervised by Prof. Dr. Ahmet Keleş
14 theses · Dicle University
M. Hayri Kırbaşoğlu'nun alternatif hadis metodolojisi önerisi ve hadis ilmine katkıları
Bu çalışmanın konusu, Türkiye'nin Hadis ana bilim dalında önde elen isimlerinden biri olan Prof. Dr. Mehmet Hayri Kırbaşoğlu'nun, Klasik Hadis Usûlü'ne yaptığı eleştirileri birkaç başlık altında tespit etmek ve yaptığı eleştirilere bir çözüm teklifi olarak sunduğu "Alternatif Hadis Metodolojisi" önerisini incelemek ve böylelikle Hadis alanına yaptığı katkıları değerlendirmeye çalışmaktır. Çalışma giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde M. Hayri Kırbaşoğlu'nun hayatı, ilmi kişiliği ve çalışmalarına dair ulaşılan bilgiler paylaşılmıştır. Birinci bölümde M. Hayri Kırbaşoğlu'nun, Klasik Hadis Usûlü'ne eleştirileri dört başlık olarak sunulmuştur. İkinci Bölümde ise M. Hayri Kırbaşoğlu'nun alternatif hadis metodolojisi önerisi incelenmiştir. Sonuç kısmında ise, çalışmamız ile işaret etmek istediğimiz hususlar, tezde yer alan verilerden hareketle değerlendirilmektedir.
Cumhuriyet sonrası Türkiye'de Ebû Hüreyre hakkında yapılmış çalışmaların tematik analizi
Bu tez, Cumhuriyet sonrası Türkiye'de Ebû Hüreyre hakkında yapılmış çalışmaların tematik analizini kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Çalışma, giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Ebû Hüreyre'nin hayatı ve hadis ilmindeki merkezi rolü ve fıkıhçılığı gibi konulardan bahsedilmiştir. Söz konusu çalışmaların içerikleri üç noktada toplanabilir. Birincisi Ebû Hüreyre aleyhine olan çalışmalar ikincisi Ebû Hüreyre savunusu olarak görülebilecek olan savunmalar üçüncüsü de her iki unsuru da ihtiva eden çalışmalar. Çalışma bunları incelemiş, değerlendirmiş ve kendi görüşleriyle sonuca bağlamıştır. Her bölümde yer alan çalışmalar özel olarak bölüm sonlarında da değerlendirilmiş ve bir sonuç kısmı oluşturulmuştur. Cumhuriyet sonrası Türkiye'de doğrudan Ebû Hüreyre hakkında yapılmış beş tez, on beş makale, on iki kitap ve TDV'nin ansiklopedisinde yer alan "Ebû Hüreyre" maddesine ulaşılmıştır. Toplamda 33 çalışmadan yalnızca 3'ü Ebû Hüreyre'yi ta'n etse de diğer kalan tüm çalışmalar Ebû Hüreyre ve rivayetlerinin değerinin düşürülemeyeceğini göstermektedir. Çalışmamız, Ebû Hüreyre hakkındaki mevcut çalışmaların, onun hadisçiliğine ve fıkıhçılığına dair yeterli bir kaynak oluşturduğunu göstermektedir. Ancak bununla birlikte, Ebû Hüreyre'nin rivayetlerinin çok fazla olması sebebiyle rivayetleri üzerine başka araştırmaların da yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
İmam Buhârî'nin yaşadığı konjonktürün el-Camiu's-Sahîh'in telifine etkileri
Bu çalışma İslam toplumunda oldukça saygın ve şöhret sahibi olan imam Buhârî'nin el-Câmiu's-Sahîh'in içeriği üzerine birçok araştırma yapılmasına rağmen, konjonktürün imam Buhârî ve eserin telifine etkileri üzerine doğrudan bir araştırmanın olmaması sonucu hazırlanmıştır. Araştırma, konjonktürün Buhârî ve eserinin telifine etkileri üzerine doğrudan bir inceleme sunmaktadır. Araştırma üç bölüm şeklinde ele alınmıştır; Birinci bölümde hicri üçüncü asrın ilmi, kültürel ve sosyal yapısı başlıkları altında, Buhârî'nin yaşadığı dönemin şartları, imamın maruz kaldığı Mihne süreci ve arka planı olan Halku'l-Kur'ân meselesi incelenmiştir. İkinci bölümdeyse; Buhârî'nin ilmi kişiliği ve mezhebi başlığı altında, Buhari'nin Tefsir, Hadis, Kelam, fıkıh ve Tasavvuf alanlarında sahip olduğu ilmi vukufiyeti ve bu ilmi branşlarda takip ettiği metodoloji yöntemi araştırılmıştır. Tezin Üçüncü bölümünü oluşturan "el-Camiu's Sahîh'in telifi ve metodu" başlığındaysa Konjonktürün Buhârî'nin el-Camiu's-Sahîh'i telif etme ve bab başlıklarından fıkhi hükümler istinbat etmesine etkileri incelenmiştir. Ayrıca araştırmada, imam Buhârî'nin pratikte İslami ilimleri birleştirme amacının neden başarısız olduğu, takipçileri ve öğrencileri tarafından mezhebi, neden pratiğe dönüşmediği üzerine bir perspektif geliştirilmeye çalışılmıştır. Araştırma sonucunda Buhârî'nin eserini, hadisler vasıtasıyla kendi dönemindeki mezhebi ihtilafları gidermek, tıpkı asrı saadette olduğu gibi Hz. peygamber etrafında toplamak istemiş olduğu kanısına varılmıştır. Çalışmamızın odak noktası bu minval üzere şekillenmiştir. Anahtar Sözcükler el-Camiu's-Sahîh, Konjonktür, Mihne, Buhârî, Mezheplerin Tevhidi.
Ahmed b. Hanbel'in Müsned'inde yer alan Hz. Ebû Bekir'e ait rivayetlerin isnat ve muhteva açısından incelenmesi
Klasik hadis kaynakları arasında, hem rivayet hacmi hem de kıdem bakımından önemli bir yere sahip olan Ahmed b. Hanbel'in el-Müsned adlı eseri, çalışmamızın ana kaynağını oluşturmaktadır. Biz bu çalışmamızda, el-Müsned'den bir bölüm olan Hz. Ebû Bekir'in rivayetlerini incelemeye çalıştık. Tezimizin asıl hedefi, Müsned türü olan bu eserin bir kısmını musannef türüne çevirmektir. Ayrıca bu rivayetlerin geniş bir araştırmasını yapmak ve bu rivayetlerin Temel İslam Bilimleri alanında delil olarak nasıl kullanıldığını tespit etmektir. Çalışmamızın birinci bölümünü, Ahmed b. Hanbel'in hayatı ve el-Müsned ile ilgili bilgiler oluşturmaktadır. İkinci bölümde, rivayetler konularına göre ayrılmış, isnat analizleri yapılmış ve gerekli araştırmalar yapıldıktan sonra her biri hakkında sıhhat hükümleri verilmiştir. Üçüncü bölümde ise, rivayetlerin merfû' ve mevkuf olanları tespit edilmiştir. Ayrıca isnatta yer alan ravilerin cerh ve ta'dîl durumları tespit edilmiştir. Daha sonra, bu rivayetlerin konu yoğunluğuna göre kelam, fıkıh, tefsir, Kur'ân ilimleri, siyer ve tarih gibi ilimlerde delil olarak kullanıp-kullanılmadığına değinilmiştir.
İmam Nevevi'nin el-Mecmu' adlı eserinden hareketle hadisçiliğinin incelenmesi
Şîrâzî'nin Mühezzeb adlı eseri, Şafiî mezhebinin en önemli kaynakları arasında yer almaktadır. Ne var ki eserde zayıf hatta mevzu hadisler de yer almaktadır ve müellif istidlal ettiği bu hadislerin değerine temas etmemiştir. İmam Nevevî bu eksikliği görmüş ve Mühezzeb'e yazdığı şerhi Mecmû'da bu hadislerin tahricini ve senetle alakalı durumlarını ele almıştır. Bu araştırmamızda, Nevevî'nin hadis ilimleri ile ilgili takip ettiği yöntemi ele alacağız. Bir giriş ve üç ana bölümden ibaret olan araştırmamızın giriş bölümünde İmam Nevevî'nin yaşadığı dönem, hayatı ve ilmî kişiliği ele alınacaktır. Birinci bölümde rivayet ve dirayet açısından Nevevî'nin hadisçi kişiliği incelendikten sonra onun Mecmû adlı eserinin tanıtımı yapılmış ve hadisleri gerek metin gerekse sened açısından nasıl ele aldığı tespit edilmiştir. İkinci bölümde, Nevevî'nin hadisleri tahriç etme yöntemi, üçüncü bölümde ise Nevevî'nin ele aldığı hadisler hakkında ortaya koyduğu hükümler tahlil edilmiştir. Hadis ilimlerinin kapsamı oldukça geniş olduğundan, bu çalışmada sadece Nevevî'nin hadis alanındaki önemi ve otoritesi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Hz. Peygamber'in kişiliğinin Hadislerin sıhhatini tespitteki Yeri
Hz. Peygamber'le Kur'ân arasındaki tabiî ilişki, Hz. Peygamber'in kişilik özelliklerini tanımak için ilk kaynak olarak ilahî vahye başvurmayı gerektirir. Zira Kur'ân, Hz. Peygamber hakkında ilk elden bilgi veren en güvenilir kaynaktır. Öte yandan Kur'ân'ın hem ilk muhatabı hem de mübelliğ ve mümessili olma yönüyle Hz. Peygamber, ilahi mesajlarla bütünleşmiş ve özdeşleşmiş bir kişiliğe sahiptir. Hz. Peygamber'in risalet öncesindeki kararlı ve tutarlı şahsiyeti (el-Emîn), Kur'ân'ın ahlakî ilkeleriyle rafine olmuş ve onu 'üsve-i hasene' olma mertebesine yükseltmiştir. Kişilik kavramının Psikolojiyle ilişkisi, bu kavramın kişilik kuramlarınca nasıl tanımlandığı hususunu önemli hale getirir. Kişilik kuramları, yaklaşımları itibariyle birbirlerinden farklı sonuçlara varsalar da 'kişiliğin tutarlı ve sürekli/kararlı davranış ve tutumlar olduğu' hususunda birleşirler. Kişilik tanımının Hz. Peygamber'in siyer kaynaklarındaki tarihsel realitesiyle örtüştürülmesi bize, Kur'ân'daki peygamber profilini resmetmek için gerekli kavramsal çerçeveyi ve altyapıyı temin eder. Hz. Peygamber'in vahiy öncesi dönemde teşekkül eden ve vahiy sürecinde şekillenen kişiliği, hadis/sünneti anlamada bir metin tenkidi kriteri olarak işlevsel olabilir. 'Kişilik Kriterine Arz' olarak kavramlaştırdığımız ettiğimiz bu ilke, diğer metin tenkidi kriterleri gibi Hz. Peygamber'in söz ve uygulamalarını doğru anlama ve anlamlandırma gayesine matuftur. Bu bakımdan kişilik kriteri, diğer kriterleri teyit ve tekit eden, onların yetersiz kaldığı durumlarda ise katkı sunan bir mahiyete sahiptir. Bu kriterin literatüre katkı sunacak mümeyyiz vasfı, Hz. Peygamber'in Kur'an ve hadisi bünyesinde toplayan bütünlüklü şahsiyetinin rivayetleri değerlendirmede bize sunduğu bakış açısıdır. Bir diğer özelliği, diğer kriterlerden farklı olarak tikel spesifik rivayetlerden ziyade rivayetlerin dayandığı bakış açısı ve değer yargısını değerlendirmektir. Anahtar Kelimeler Kur'ân, Hz. Peygamber, Hadis, Kişilik, Kişilik Kriteri.
Kütüb-i Sittede geçen kadınların dövülmesi ile ilgili rivayetlerin sened ve metin bakımından değerlendirilmesi
Çalışmamızda Kütüb-i Sitte'de geçen kadınların dövülmesiyle ilgili Hz. Peygamber'e isnad edilen hadisler ele alınmıştır. Hz. Peygambere isnad edilen bu rivayetlerde hem kadını dövmeyi nehyeden hem de bunu meşru gören hadisler mevcuttur. Tezimizde bu hadisler tasnif edilerek ilgili başlık altında sened ve metin analizine tabii tutulmuştur. Ele aldığımız hadislerden kadınları dövmeyi nehyeden hadislerin isnadlarının genel olarak sıhhat bakımından sahih olduğu sonucuna varılmıştır. Öte yandan Hz. Peygamber'e isnad edilen ve kadınların dövülmesini meşru gören rivayetlerin senedlerinin ise problemli olduğu görülmüştür. İlgili hadisleri metin tenkidi açısından değerlendirdiğimizde ise kadınları dövmeyi nehyeden hadislerin Hz. Peygamber'in hayatıyla uyumlu olduğu, kadınlara yönelik şiddeti meşru gören hadislerin ise İslam'ın temel ahlâkî öğretilerine ve Hz. Peygamber'in maruf sünnetine aykırı olduğu tespit edilmiştir. Bu hususta Hz. Peygamber'e atfedilen sahih hadislerde kadınlara yönelik şiddetin insan fıtratına aykırı olduğu ve Allah tarafından kendilerine verilen haklarının korunup gözetilmesi tavsiyesinde bulunulmuştur. Netice olarak kadına yönelik şiddeti destekleyen yahut meşru gören rivayetlerin Hz. Peygamber'e ait olamayacağı kanaatine varılmıştır. Bu durumda kadınlara yönelik şiddeti hadislerle temellendiren anlayışın, rivayetlerin literâl anlamlarını esas aldığı ve onların hikmet ve maksatlarını göz ardı ettiği söylenebilir.
Hadis edebiyatında câmi' türü kaynaklar ve câmi' kavramının sorunları (Hicri I-IV. Asır)
Bu çalışmada, hicri ilk dört asırda telif edilen hadis kaynaklarının adı olarak kullanılan Câmi' sözcüğü ele alınmıştır. Tezin birinci bölümünde Câmi' ismi ile telif edilen eserler ve isimleri Câmi' olmadığı halde Câmi' olarak kabul edilen eserler incelenmiştir. İsim-müsemma uyumları ve sorunları tespit edilmiştir. İkinci bölümde, söz konusu kaynaklar tam anlamıyla bir muhteva analizine ve karşılaştırılmasına tabi tutulmuştur. Bu analiz sonucunda ortaya çıkan fotoğraf, aynı ismi taşıyan eserlerin farklılıklarını ve benzerliklerini göstermektedir. Üçüncü bölümde ise tezin ana konusu olan Câmi' kavramının sorunları tespit edilmiş ve çözüm önerisi olarak da yeni bir Câmi' tanımı yapılmıştır. Mütekaddimûn ve müteahhirun dönemlerinde sıklıkla kullanılmasına karşılık herhangi bir Câmi' tanımının yapılmadığı görülmüştür. İlk tanımlar çağdaş dönem ile başlamış Abdülazîz ed-Dihlevî'nin Ujalah al Nafiah adlı eserinde yaptığı tanım ile bugünkü konumuna gelmiştir. Abdülazîz ed-Dihlevî'ye ait olduğunu tespit ettiğimiz genel kabul gören bu tanımın en belirgin özelliği Câmi' kavramı ile karşılanacak bir hadis kaynağının; âkaid, ahkâm, rikâk, yeme, içme, sefer, kıyam, ku'ûd âdâbı, tefsîr, tarih, siyer, fiten, menâkıb ve mesâlib gibi sekiz ana kitâbı ihtiva etmesi gerektiğidir. Biz bu çalışma ile söz konusu tanımın hatalı olduğunu gösterdiğimiz gibi önerdiğimiz tanım ile de Câmi' kavramının doğru bir tanımını yapmış olduk. Tanımımız "cins", "tür/nev'" ve "cüz" olmak üzere üç karşılığa sahiptir.
Şia'da sahih hadis
Giriş Kısmında; Şia ile sahih kelimelerinin tahlili, Şia fırkaları, Usûlu'l-Hadis İlmi ve Şia'da hadis ilminin doğuşu konuları ele alınmıştır. Birinci Bölümde; Şia'nın hadis/sünnet'e bakışı ile kabul ve ret açısından hadisler, ravi sayısı açısından hadisler, senedin kaynağı açısından hadisler, hüccet olma açısından hadis çeşitleri ve Usûlu'l-Erbaa kısaca ele alınmıştır. Bu kaynaklarla ilgili yapılan değerlendirmelere yer verilmiş ve açıklamalar yapılmıştır. İkinci Bölümde; Şia'da sahih hadis, sahih hadiste aranan şartlar, hadis râvilerinde aranan şartlar, sahih hadisin mertebeleri, hadisleri tercih etme metodu ve ölçüleri ile metin tenkidi konuları üzerinde durulmuştur. Sonuç Bölümünde ise, araştırma neticesinde varılan sonuç ve kanaatler paylaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Hadis, Şia, Sünnet, İmam, Usul.
Hadis ve tarih metodolojilerinin karşılaştırılması (Hicret rivayetleri örneği)
Erken dönem İslâmî ilimler birbirleriyle iç içe ve ayrışmamış bir halde idiler. Zamanla her bir ilim dalı kendi metodolojisini oluşturarak diğerlerinden ayrıldı. İşte bu süreçte Hadis ve Tarih ilimleri de ilgi alanları ve konuları ortak olmasına rağmen uyguladıkları metodolojileri farklı olduğu için birbirinden ayrılarak müstakil alanlara dönüştüler. Bu çalışma (araştırma/tez), her iki bilim dalının metodolojilerini karşılaştırarak Hz. Peygamber'in Mekke'den Medine'ye hicretini incelemektedir. Araştırmanın esas hedefi, Hicret konusundaki rivayetlerin bu iki ilim dalının metodolojileriyle nasıl değerlendirildiğini ve bu rivayetlerin Hadis ve Tarih kaynaklarındaki yerlerini nasıl aldıklarını tespit etmektir. Tabii bu tespiti yaparken her iki metodolojinin karşılıklı olarak kıyaslanmasını da yapmış olmaktadır. Tezimizin bir bölümü mezkûr metodolojileri ana hatlarıyla ele alırken diğer bölümleri de bu metodolojilerle nakledilen rivayetleri hem isnadları hem de metinleri itibariyle incelemiştir. Yapılan incelemeler sonucunda hem metodolojilerin hem de Hicret olayının genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu değerlendirmede tespit edilen eksiklikler ve nedenleri gösterilmeye çalışılmıştır. Tespit edilen eksikliklerin giderilmesine yönelik olarak bazı yeni metodik önerilerde de bulunulmuş ve böylece araştırma salt bir rivayet incelemesi olmaktan çıkarılmıştır. Tezimiz, iki farklı ilme ait metodolojilerin aynı konuyu nasıl ele aldıklarını Hicret örneği üzerinden ele almış ve bu iki metodolojinin rivayetlerin nakline yansımalarını da incelemiştir. Anahtar Sözcükler: Hadis, Tarih, Hicret, Karşılaştırma, Usûl, Siyer, Meğâzî
Hicri III. asır muhaddislerinin ideolojik aidiyetlerinin hadis rivayetlerine yansıması
"Hicrî III. Asır Muhaddislerinin İdeolojik Âidiyetlerinin Hadis Rivâyetlerine Yansıması" konulu bu tez, bir Giriş, üç ana bölüm ve sonuç kısmından müteşekkildir. Tezin Giriş kısmında tezde incelenen sorun, bu sorunu çözmek için kullanılan yöntem, araştırmanın konusu, amacı ve önemi, kavramsal çerçeve ve proje boyunca yoğunlukla istifade edilen kaynaklardan bahsedilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde siyâsî âidiyetlerle hadis arasındaki ilişki ve bu ilişkinin ilk üç asırdaki hadis rivâyetine etkisinden bahsedilmiştir. Bu başlık altında İslam âleminde iç kargaşalara sebep olabilecek siyasi olaylardan söz edilmiş ve Emevî ve Abbâsîler devrinde oluşan ideolojik yaklaşımlar ve ideolojilerinin ana fikirlerini nasıl oluşturduklarından bahsedilmiştir. Ayrıca ilk üç asırda yaşayan toplumların sosyo-kültürel durumu hakkında bilgi verilmiştir. Tezimizin ikinci bölümünde ideolojinin tanımı ve ideolojik hadisçiliğin tanımı ve tarihsel seyri, ideolojik hadisçiliğe sebep olan âmiller, ideolojik hadisçilik açısından temel fırkalar olan Hâricîler, Mürcie, Mu'tezile, Şîa ve Ehl-i hadîs'in Hadis rivâyet ilmindeki yeri, mezkûr fırkalara mensup muhaddislerin hadis yorumu ve hadis anlama tarzından örnek rivâyetler öncülüğünde bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde ise Mihne sürecinin rivâyet diline yansımasından mezkûr ekoller arası yaşanan polemiklerin hadis rivâyetine örnek rivâyetler vermek suretiyle nasıl yansıdığının pratik sonuçlarından bahsettik. Tezimizin Sonuç kısmında ise araştırmamızda vardığımız sonuçlar ve tavsiyeler genel hatlarıyla zikredilmiş ve çalışmada yararlandığımız kaynakların sıralanmasıyla teze son verilmiştir.
Hadis usûlünde sahih hadisin tanımı problemi
Hadis dinin ikinci temel kaynağıdır. Bunun için hadislerin Hz. Peygamber'e aidiyetinin tespiti önem arz etmektedir. Hadislerin Hz. Peygamber'e aidiyetinin aslına uygun bir şekilde tespit edilebilmesi, muhaddisler başta olmak üzere İslam âlimlerinin tamamının ilgilendiği bir konu olmuştur. Hepsinin amacı hadislerin sahihini sahih olmayanından ayırmaktır. Fakat İslam âlimleri arasında sahih hadis tespit kriterlerinde bir ittifak oluşmadığından; bir muhaddisin sahih dediği hadis için bir başkası zayıf diyebilmiştir. Bundan dolayı hadislerin sıhhatinin tespitinde problemler meydana gelmiştir. Tezde öncelikle sahih hadis kriterlerininfarklı olmasından doğan problemlerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Problemler tespit edildikten sonra bunların ortadan kaldırılmasına katkı sunacak yeni bir sahih hadis tanımının önemine işaret edilmiştir. Sahih hadis tespiti için yeni bir tanım önerisinde bulunan bu çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın amacı, önemi ve yöntemine değinilmiştir.Birinci bölümde önce sahih hadisin kavramsallaşma süreci olan Hz. Peygamber dönemi, ardından Sahâbe, Tâbiûn ve Tebe-iTâbiîn dönemleri ile ilk hadis kaynaklarının meydana gelmesindeki kriterlerincelenmiştir.İkinci bölümde muhaddislerin hadisleri değerlendirme kriterleri araştırılmıştır. Farklı değerlendirme kriterlerinden dolayı meydana gelen problemlere işaret edilmiştir. Üçüncü bölümde sahih hadisin mevcut problemlerini gidermeye katkı sağlayacak yeni bir sahih hadis tanımı denemesi yapılmıştır. Ardından tanımın uygulanabilirlik açısından sağlayacağı faydalar açıklanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: hadis, rivayet, sahih, isnad, sened,metin, ehl-i rey, ehl-i hadis
İmam Şâfiî'nin cuma namazı ile ilgili görüşlerinin Kütüb-i Sitte hadisleri ile karşılaştırılması
Şâfiî mezhebi Sünni gelenek içerisinde oluşmuş ve zamanla İslam coğrafyasının farklı bölgelerine yayılmıştır. Bu mezhebin kurucusu olarak zikredilen Muhammed b. İdris eş-Şâfiî İslam düşünce tarihinin en önemli şahsiyetlerinden biri olmuştur. İmam Şâfiî, İmam Mâlik'in yanında kalarak ondan ilim tahsil etmiş ve onun görüşlerinden etkilenmiştir. Daha sonra Bağdat'ta bulunduğu zaman zarfında Ehl-i Rey fıkhının temsilcilerinden Muhammed b. Hasan eş-Şeybani'den (ö. 189/805) ilim tahsil etme imkânına kavuşmuştur. İmam Şâfiî birçok eser telif etmiştir. Bu eserlerden biri olan el-Ümm en hacimli eserlerindendir. Aynı zamanda imam Şâfiî bir hadisçi olup ona nispet edilen el-Müsned adlı hadis kitabının sahibidir. Kütüb-i Sitte sahih hadislerin büyük bir kısmını ihtiva eden altı hadis kitabının adıdır. Ehl-i Sünnet âlimleri tarafından Kur'an-ı Kerim'den sonra en önemli kaynak olarak görülmüştür. Birinci bölümde İmam Şafiî'nin hayatı ve yaşadığı dönem ile ilgili bilgiler verilmiştir. Ayrıca İmam Şâfiî'nin Cuma namazının vücûb ve sıhhat şartları ile ilgili amel ettiği rivayetler ve görüşleri verilmiştir. İkinci bölümde Kütüb-i Sitte müelliflerinin Cuma namazının vücûb ve sıhhat şartları ile ilgili rivayetlere yer verilmiş ve konuyla ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca İmam Şâfiî'nin amel ettiği rivayetler ile Kütüb-i Sitte müelliflerinin rivayet ettikleri hadislerin karşılaştırılması yapılmıştır. Bu şekilde aralarındaki rivayet farklılıkları ortaya konmuştur.
Er-Risâle ve er-Risâle'de geçen hadis ıstılahları
Bu çalışmada İmam Şafii'nin er-Risale adlı eseri ve bu eserde kullandığı hadis kavramları ele alındı. Bu çalışma üç bölümden meydana gelmektedir. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, sınırları, amaç ve metotları ile ilgili genel bir bilgi verilmiştir. Birinci bölümde İmam Şafii'nin hayatı, yaşadığı dönemin genel özellikleri ve er-Risale'nin şekil ve muhteva yönünden tanıtımı yapılmıştır. ikinci ve üçüncü bölümde ise İmam Şafii'nin er-Risale'de kullandığı hadis ıstılahları ele alındı. İmam Şafii'nin er-Risale'de kullandığı hadis ıstılahları, kedisinden sonra gelen hadis alimlerinin kulllandığı ıstılahlarla mukayesesi yapılarak incelendi. Özellikle İmam Şafii'nin bu ıstılahları nasıl kullandığını, kendisinden sonraki alimlerin kullandığı ıstılahlarla hangi yönlerden farklı olduğunu tespit etmeye çalıştık.