Theses supervised by Prof. Dr. Cahit Erdem
11 theses · Çukurova University
Tilapia nilotica'da karaciğer, dalak, böbrek, kas ve solungaç dokularındaki kadmiyum birikiminin total protein düzeyi ve iyon dağılımı üzerine etkileri
83 ÖZET Bu çalışmada 1, 15, 30, 45 ve 60 günlük surelerle 0.01, 0.05, 0.1, 0.5 ve 1.0 ppm kadmiyum ortam derişünlerinin etkisinde tutulan T. niloticdma. kas, solungaç, karaciğer, böbrek ve dalak dokularındaki metal birildminin total protein derişimi ile Na+, K+, Ca** ve Mg^ iyonlarının dağılımına etkisi incelenmiştir. Belirlenen süreler sonunda disekte edilen kas, solungaç, karaciğer, böbrek ve dalak dokularındaki kadmiyum derişimi Perkin Elmer 3100 marka atomik absorbsiyon spektrofotometresi yardımı ile elde edilen absorbanslardan, incelenen dokular Üe serumdaki Na+, K+, Ca^ ve Mg^ derişimleri ise Philips... marka atomik absorbsiyon spektrofotometresi yardımı ile elde edilen derişimlerden hesaplanmıştır. Total protein derişimi belirlenecek olan kas, karaciğer ve böbrek doku örnekleri yaş ağırlıkları saptandıktan sonra homojenize edilmişlerdir. Doku homojenahndaki total protein derişimi Lowry yöntemi uygulanarak spektrofotometre yardımı ile, serum protein derişimi ise Technicon-Rax (Technicon) sistemi ile belirlenmiştir. Bu araştırmada, kadmiyum metabolik aktivitesi yüksek olan solungaç, karaciğer, böbrek ve dalak dokularında yüksek düzeyde birikmiştir. Bu dokulara oranla kas dokusu kadmiyum derişimi oldukça düşüktür. Kadmiyum, öncelikle Metallothionein (MT) sentez kapasitesi yüksek olan karaciğer dokusunda birikmekle birlikte, deney süresine bağlı olarak en âzla böbrek dokusunda yoğunlaşmıştır. Deney süresine bağlı olarak böbrek dokusu kadmiyum derişiminin fazla artması, karaciğerdeki metalin atılmak veya depolanmak üzere MT'ye bağlı olarak bu dokuya taşınması ile açıklanmaktadır. Karaciğer ve böbrek dokularında kadmiyum birikim düzeyine bağlı olarak total protein derişimi araş göstermiştir. Total protein derişiminin artması, bu dokularda MT ve MT dışı kadmiyum bağlayıcı proteinlerin sentezi ile açıklanmaktadır. Ancak, önceki sürelere göre 60. günde bu dokulardaki kadmiyum ve total protein derişimi bir miktar düşüş göstermiştir. Bu durum, dokuların regülasyon kapasitesini aşan fazla kadmiyumun MT, amino asit ve glutatyona bağlı olarak anlıma uğraması ile açıklanabilir. Kadmiyum, kas dokusu protein metabolizmasını farklı şekilde etkileyerek bu dokudaki total protein derişimini özellikle 0.5 ve84 1.0 ppm ortam derişimlerinde deney süresine bağlı olarak düşürmüştür. Kadmiyumun etkisinde serum protein derişimi önemli düzeyde değişmemiştir. Ancak, 45 ve 60. günlerde 0.5 ve 1.0 ppm ortam derişimlerinde serum protein düzeyi bir miktar artış göstermiştir. Kadmiyumun etkisinde serum ve incelenen dokulardaki Na+, K+, Ca** ve Mg** iyonlarının düzeyi değişmiştir. Kadmiyum kas, karaciğer, böbrek ve dalak dokuları ile serumda düşürürken, solungaç dokusu kalsiyum düzeyini arttırmıştır. Bu durum kadmiyumun etkisinde solungaç dokusu klor hücrelerinde aktif kalsiyum taşınımının inhibe edilmesi ile açıklanmaktadır. Kadmiyum, incelenen dokular ile serumda sodyum düzeyini bir miktar arttırırken, potasyum düzeyinin düşmesine neden olmuştur. Bu durum kadmiyumun etkisinde Na^K'-ATPaz aktivitesi ile hücre içi ve hücre dışı Na+-K+ dağılımının değişmesi ile açıklanabilir. Kadmiyum kas dokusu ile serumda magnezyum düzeyini arttırırken, incelenen diğer dokularda magnezyum düzeyinin düşmesine neden olmuştur. Doku magnezyum düzeyinin düşüş göstermesi kadmiyumun Mg^-ATPaz aktivitesini inhibe etmesi ile, serum magnezyum düzeyinin artması ise böbrek tübüllerinin işlev yapamaması ve serum kalsiyum düzeyindeki düşüşe bağlı sekonder etki ile açıklanabilir.
Cyprinus carpio ve Clarias gariepinus'da hematolojik parametrelerin Silifke ve Karataş örneklerinde karşılaştırılması
Silifke ve Karataş ilçelerinde yer alan, farklı su kaynaklarına sahip yetiştiricilik istasyonlarından örneklenen C.carpio ve C.gariepinus'da eritrosit sayıları, hematokrit, glukoz, kortizol, AST, ALT ve elektrolit düzeyleri gibi kan parametrelerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır Eritrosit sayıları Thoma lamı, hematokrit düzeyleri hematokrit santrifüjü ile belirlenirken, diğer kan parametrelerinin analizinde otoanalizatör kullanılmıştır. İncelenen kan parametreleri Silifke istasyonuna oranla Karataş istasyonunda yüksek bulunurken, materyal olarak kullanılan balıklardan C.gariepinus'a oranla C.carpio'da daha fazla ayrım göstermiştir. Kan parametrelerinde gözlenen değişimler istasyonlardaki su kalitesi ve türlerin ortam koşullarına hoşgörülerinin farklı olması ile açıklanabilir. Anahtar Kelimeler: C.carpio, C.gariepinus, Hematoloji
İki farklı balık çiftliğinden örneklenen Clarias gariepinus ve Cyprinus carpio'nun solungaç, kas ve karaciğer dokularında bakır, çinko, demir, krom, kurşun ve kadmiyum düzeyleri
Bu araştırmada Adana ili Karataş ilçesi Tuzla beldesi ile Mersin ili Silifke ilçesi sınırları içerisinde yer alan su kaynakları farklı iki yetiştiricilik çiftliğinden örneklenen C. gariepinus ve C. carpio türlerinin karaciğer, kas ve solungaç dokularındaki Zn, Pb, Cu, Cr, Cd ve Fe düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.Araştırma 2005 yılında belirlenen istasyonlarda Temmuz ? Eylül ayları arasında örneklemeler yapılarak yürütülmüştür. Doku ağır metal düzeylerinin belirlenmesinde spektrofotometrik yöntemler (ICP-AES) kullanılmıştır.Metal düzeyleri bakımından dokular arasındaki ilişki her iki türde karaciğer > kas > solungaç şeklinde olurken, incelenen türler arasında ise C.carpio > C.gariepinus şeklinde olmuştur. Tuzla istasyonu örneklerinin karaciğer ve solungaç dokularında demir dışında incelenen metallerin Silifke istasyonu örneklerine oranla yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir.Elde edilen sonuçlar belirlenen istasyonlarda kullanılan suların, anılan türler ve incelenen metaller dikkate alındığında, temiz olduğunu göstermektedir.
Aşağı Seyhan ovası drenaj kanallarında clarias gariepinus'da serum glukoz, elektrolit, hematokrit düzeyi ve bazı kan parametrelerinin incelenmesi
Seyhan ovasından seçilen dört farklı istasyondan örneklenen Clarias gariepinus'da serum glikoz, protein, elektrolit ve kortizol düzeyleri ile kan hematokrit düzeyi ile eritrosit sayıları belirlenmiştir.Serum glukoz ve kortizol düzeyleri en yüksek Eski baraj istastonunda saptanırken, Abdioğlu istasyonunda elektrolitlerden Na ve Cl en yüksek, K ise en düşük olarak saptanmıştır. Eritrosit sayıları bakımından istsyonlar arasında ayrım gözlenmezken, hematokrit yüzdesi Sasa istasyonunda yüksek olarak bulunmuştur. Serum proteini Abdioğlu istasyonunda en düşük Eski baraj'da ise en yüksek değerdedir.İstasyonlar arasındaki kan parametrelerindeki gözlenen değişimlerin ortamlar arasındaki farlı stress koşullarından kaynaklanması olasıdır.
Cyprinus carpio ve Oreochromis niloticus'un solungaç, karaciğer, böbrek ve kas dokularında çinko ve kadmiyum birikimi
Bu çalışmada çinko ve kadmiyumun 0.5 ppm ortam derişimlerinin etkisinde 1, 15 ve 30 gün sürelerle tutulan Cyprinus carpio ve Oreochromis niloticus'un solungaç, karaciğer, böbrek ve kas dokularındaki birikim düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Dokulardaki metal düzeylerinin belirlenmesinde Atomik Absorbsiyon Spektrometrik yöntemler kullanılmıştır.Belirlenen derişimde her iki türün incelenen dokularındaki çinko ve kadmiyum birikimi etkide kalma süresinin artmasıyla artmıştır. Çalışılan türlerde denenen tüm sürelerde en yüksek kadmiyum ve çinko birikimi böbreklerde bulunmuş, bunu karaciğer, solungaç ve kas dokuları izlemiştir.
Çatalan baraj gölü (Adana) Rotifera faunası ve mevsimsel değişimi
Bu çalışmada, Çatalan Baraj Gölü'nün Rotifera faunası taksonomik açıdan incelenmiştir. Örnekleme bölgesinde farklı karakterlere sahip 5 istasyon belirlenmiş ve Temmuz 2006-Haziran 2007 tarihleri arasında aylık periyotlarla örnekleme yapılmıştır. Örnekler 55µm göz açıklığına sahip Hydro-Bios marka plankton kepçesi kullanılarak toplanmış ve %4'lük formaldehit içerisinde korunmuştur. Sonuç olarak, Rotifera şubesinden 14 familya içerisine dağılmış 19 cinse ait 25 tür saptanmıştır. Bu türler: Adineta vaga, Asplanchna priodonta, Anuraeopsis fissa, Brachionus quadridentatus, Keratella cochlearis, K. tecta, K. tropica, K. quadrata, Notholca squamula, Collotheca mutabilis, Euchlanis dilatata, Ascomorpha ovalis, Gastropus stylifer, Hexarthra oxyuris, Lecane lunaris, Lecane sp., Lepadella acuminata, L. patella, Cephalodella gibba, Polyarthra dolichoptera, Synchaeta stylata, Pompholyx sulcata, Trichocerca capucina, T. similis ve Trichotria tetractis'tir. Belirlenen türlerin hepsi Çatalan Baraj Gölü için yeni kayıttır. Türler arasında Polyarthra dolichoptera, örnekleme süresince her ay ve istasyonda kaydedilmiş baskın tür olarak öne çıkmıştır.
Bakır (Cu), çinko (Zn), kadmiyum (Cd) ve karışımlarının Oreochromis niloticus'ta bazı hematolojik parametreler üzerine etkileri
Hematolojik parametrelerin balıklarda stres nedeni ile ortaya çıkan fizyolojik değişimleri saptamada önemli bir yer tutması nedeniyle, bu araştırmada bakır (5 ppm), çinko (5 ppm) ve kadmiyumun (1ppm) subletal derişmleri ile karışımlarının etkisinde Oreochronmis niloticus'ta hematokrit düzeyi, eritrosit alanı ve eritrosit nukleus alanı ile eritrosit sayılarının 24, 48 ve 96 saatlerde belirlenmesi amaçlanmıştır.Anılan parametrelerden hematokrit düzeyi kan örneklerinin hematokrit skalasında % olarak değerlendirilmesiyle, eritrosit sayıları ışık mikroskobunda sayma yöntemi ile eritrosit ve eritrosit nukleus alanları boyanmış yayma preparatların araştırma mikroskobunda incelenmesiyle belirlenmiştir.Hematokrit düzeyi karışımın etkisinde 96 saatte artma gösterirken, eritrosit sayısı 48 saatte Cd etkisinde düşmüştür. Belirlenen diğer kan parametrelerinde denenen süre ve derişimlerde bir değişim gözlenmemiştir.Bu bilgiler ışığında, O. niloticus'da denenen derişim ve sürelerde belirlenen metal ya da karışımlarının bu türde kısa sürede etki gösterdiği, homeostatik mekanizmaların 24 saat içerisinde devreye girerek kan parametrelerini normale dönüştürdüğünü ya da kalıcı etkinin uzun süreli etkide kalma ile ortaya çıktığını göstermektedir.
Bakır, çinko ve kadmiyumun tek başlarına ve karışımlarının etkisinde Oreochromis niloticus'un karaciğer, solungaç ve kas dokularındaki metal birikimi
Bu çalışmada bakır (5 ppm), çinko (5 ppm), kadmiyum (1 ppm) ve bu metallerin aynı ortam derişimlerinin karışımı etkisinde 24, 48 ve 96 saat sürelerle tutulan Oreochromis niloticus'un solungaç, karaciğer ve kas dokularındaki birikim düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Dokuların metal düzeylerinin belirlenmesinde Atomik Absorbsiyon Spektrofotometrik yöntemler kullanılmıştır.Belirlenen derişimlerde bu türün incelenen dokularında karışımın ve tek başına bakır, çinko ve kadmiyum birikimi etkide kalma süresine bağlı olarak artmıştır. Metallerin tek başlarına etkilerinde en fazla kadmiyum ve çinko birikimi sırasıyla solungaç, karaciğer ve kas dokularında olurken, en fazla bakır birikimi sırasıyla karaciğer, solungaç ve kas dokularında gözlemlenmiştir.Karışımın etkisinde en fazla kadmiyum birikimi solungaçta, bakır birikimi karaciğerde, çinko birikimi ise solungaçta gözlemlenmiştir. Karışımın etkisinde yine en az birikimin kasta olduğu saptanmıştır.İncelenen metallerin belirlenen derişimlerdeki karışımlarının etkisi karaciğerde bakır düzeyini arttırırken, solungaç ve kas dokusundaki çinko düzeyini arttırmıştır.
Ağır metallerin Lymnaea stagnalis ve Clarias gariepinus'da çeşitli fizyolojik ve biyokimyasal parametreler üzerine etkileri
Lymnaea stagnalis ve Clarias gariepinus ile yürütülen araştırmalarda türlerin bazı fizyolojik ve biyokimyasal parametreleri üzerine ağır metallerin etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Subletal derişimlerdeki bakır, nikel ve kurşunun etkisinde L.stagnalis'in üreme başarısı, doku enzim aktivitesi ve protein düzeyindeki değişimler 4 ve 42 günlük periyotlarda belirlenmiştir. Hepatopankreas, kas ve manto dokularındaki metal düzeyleri, total protein düzeyi, Na+/K+-ATPaz ve Ca+2-ATPaz aktivitesi değişimler spektrofotometrik yöntemlerle saptanmış ve aktivitelerinin kontrole oranla azaldığı saptanmıştır. Subletal Cu, Ni ve Pb derişimlerinin etkisi L. stagnalis'de açılan yumurta sayısını kontrole oranla azaltırken, derişimlerin azaltılması ya da ortadan kaldırılması yumurta açılımı üzerine olan negatif etkiyi sürdürmüştür. Selenyum, çinko ve nikelin kombinasyonlarının 7 ve 14 gün süreli etkisinde C. gariepinus'un solungaç, karaciğer ve böbrek dokularındaki birikim düzeyleri ile bu süreyi izleyen 7 günlük periyotta doku eliminasyon düzeyleri ile total protein ve Na+/K+-ATPaz enzim aktivitesindeki değişimler spektrofotometrik yöntemlerle belirlenmiştir. Metal birikimi etkide kalma süresindeki artışa paralel olarak artarken, eliminasyon sürecinde doku metal düzeylerinde azalma saptanmıştır. Metal etkisi total protein düzeyinde süreye ve metale bağlı olarak değişimlere neden olurken, Na+/K+-ATPaz aktivitesi kontrole göre azalma göstermiş, eliminasyon sürecinde total protein düzeyi ve enzim aktivitesi artmıştır.
Çinko (Zn), kadmiyum (Cd) ve karışımlarının Clarias gariepinus ve Oreochromis niloticus'un dokularındaki metal akümülasyonu, eliminasyonu ve bazı hematolojik parametreler üzerine etkileri
C. gariepinus ve O. niloticus türleri çinkonun 10 ppm, kadmiyumun 2 ppm ve bu iki metalin aynı derişimlerdeki karışımlarının etkisinde bırakılarak 7. ve 14. günlerde solungaç, karaciğer, böbrek, dalak ve kas dokularındaki metal akümülasyonu, serum enzimleri ve elektrolitleri ile glikoz, total protein ve total kolesterol gibi diğer serum bileşenleri üzerine etkileri incelenmiştir. Belirtilen metaller ve karışımlarının etkisinde 14 gün süreyle bırakılan balıklar daha sonra metal içermeyen suda 7 gün süre ile eleminasyona bırakılarak anılan parametrelerdeki olası değişimler saptanmıştır. Zn, Cd ve karışımlarının etkisinde her iki türde de serum ALT, AST, ALP ve LDH aktivitelerinde metale ve süreye bağlı olarak belirgin artışlar meydana gelmiştir. Serum Ca++, Na+ ve Cl- düzeylerinde düşüş gözlenirken serum K+ düzeyinde ise artış meydana gelmiştir. Diğer serum parametrelerinde ise metale ve süreye bağlı olarak serum glikoz düzeylerinde artış, serum kolesterol ve total protein düzeylerinde düşüş saptanmıştır. Zn ve karışım etkisinde C. gariepinus ve O. niloticus'ta metal akümülasyonu bakımından dokular arasında böbrek>karaciğer>solungaç>dalak>kas şeklinde bir ilişki saptanırken Cd ve karışım etkisinde ise karaciğer>böbrek>solungaç>dalak>kas şeklinde bir ilişki olduğu saptanmıştır. Metal eliminasyon periyodunda hem serum parametrelerinde hem de dokulardaki metal akümülasyon düzeylerinde belirgin değişimler gözlenmiştir.
Bakır oksit nanopartikülleri ve bakır sülfat etkisinde Oreochromis niloticus'un dokularında süreye bağlı bakır birikiminin bazı serum parametreleri ile serum ve karaciğer enzim aktiviteleri üzerine etkileri
Bu araştırmada bakır oksit nanopartiküllerinin (CuO NP) ve bakır sülfatın (CuSO4) 10, 50 ve 100 µg/L derişimlerinin 1, 7 ve 15 günlük sürelerle etkisinde O. niloticus'un solungaç, karaciğer, böbrek, dalak ve kas dokularındaki metal birikimi, karaciğer SOD, CAT ve GPx enzim aktiviteleri ve serum parametrelerinden glikoz, total protein, albumin, kolesterol, trigliserit düzeyi ile serum ChE, AST, ALT, ALP ve LDH enzim aktivitelerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Cu NP ve CuSO4'ün belirlenen süre ve derişimlerle etkisinde bakır birikimi solungaç, karaciğer, böbrek ve dalak dokusunda kontrole oranla artış göstermiş, en fazla metal birikimi sırasıyla karaciğer, böbrek, dalak, solungaç dokularında olmuş kas dokusunda birikim olmamıştır. 15 günlük etki süresi sonunda karaciğerde antioksidan enzimlerden SOD, CAT ve GPx enzim aktivitesi kontrole oranla artış göstermiştir. Deney süresi sonunda serum glikoz ve albümin düzeyleri artarken serum total protein, kolesterol ve trigliserid düzeyleri kontrole oranla azalmıştır. Serum enzimlerinden ChE aktivitesi azalırken, AST, ALT, ALP ve LDH enzim aktiviteleri artış göstermiştir. Genel olarak dokulardaki metal birikimi ve antioksidan enzim aktiviteleri üzerine etkileri bağlamında Cu NP'nin CuSO4'e oranla daha etkili olduğu, belirlenen serum parametrelerinde ise belirgin bir ayrımın olmadığı saptanmıştır.