Theses supervised by Prof. Dr. Mustafa Canlı
10 theses · Çukurova University, Kırklareli University
Bakır, çinko, kadmiyum, krom ve gümüşün Oreochromis niloticus'un solungaç ve böbrek dokusundaki Na+/K+-ATPaz, Ca+2-ATPaz ve Mg+2-ATPaz ile kas dokusundaki Ca+2-ATPaz enzim aktivitesi üzerine etkileri
Tatlısu balığı Oreochromis niloticus farklı derişimlerdeki (0, 0,1, 0,5, 1,0, 1,5 µg/mL) Cu+2, Cd+2, Cr+6, Ag+ and Zn+2'nin 96 saat süreyle ve 0.05 µg/mL derişimindeki aynı metallerin farklı sürelerle (0, 5, 10, 20, 30 gün) etkisine ayrı ayrı bırakılmıştır. Deney süreleri sonunda solungaç, böbrek ve kas dokularında Na+/K+-ATPaz, Mg+2-ATPaz, Toplam-ATPaz, Ca+2-ATPaz enzim aktiviteleri ile toplam protein, metal ve iyon düzeyleri (Na+, K+, Ca+2, Mg+2) ölçülmüştür.Kronik uygulamalarda Ag+ hariç hiçbir metal 30 günlük sürede letal etki göstermemiştir. Ag+ etkisinde kalan balıkların tamamı 16. gün sonunda ölmüştür. Akut ve kronik uygulamalar ile in vivo ve in vitro koşullarda metaller Na+/K+-ATPaz ile Ca+2-ATPaz aktivitesini azaltırken, Toplam-ATPaz ile Mg+2-ATPaz aktivitesinde azalış yanında artışa da neden olmuştur. Etki süreleri sonunda dokularda genellikle metal birikimi olurken, Ag+ ve Cr+6 düzeyleri saptama sınırlarının altında gözlenmiştir. Toplam protein düzeyleri ise doku, metal, derişim ve etki süresine bağlı olarak artma veya azalma göstermiştir. Metal etkisi sonrasında Na+ ve K+ düzeyinde genel azalma, Mg+2 ve Ca+2 düzeylerindeki artış gözlenmiştir. Metal etkisinde en çok etkilenen Na+, en az etkilenen ise Mg+2 olmuştur
Farklı sertlik değerlerindeki sularda metal (Cu, Cr) etkisinde kalan farklı büyüklükteki balıkların (Oreochromis niloticus) atpaz tepkilerin belirlenmesi
Farklı büyüklüklerdeki tatlısu balığı Oreochromis niloticus farklı sertlik değerlerine sahip sularda, farklı sürelerde, farklı bakır ve krom derişimlerinin etkisilerine bırakılmıştır. Deney süreleri sonunda solungaç dokusunda Na+,K+-ATPaz, Mg+2-ATPaz ve Total-ATPaz aktiviteleri, kas dokusunda ise Ca+2-ATPaz aktiviteleri ölçülmüştür. Bununla beraber doku total protein düzeyleri ve total metal birikimi de ölçülerek ATPaz enzimlerinin farklı koşullarda metallere karşı verdikleri tepkiler belirlenmeye çalışılmıştır.Akut (48 saat, 20 µM metal) ve uzun süreli (144 saat, 10 µM metal) deneyler sonunda ATPaz aktivitelerinde metale, su sertliğine ve balık büyüklüğüne bağlı olarak önemli değişimler olmuştur. Genellikle sert suda yaşayan kontrol balıkların ATPaz aktiviteleri yumuşak suda yaşayanlara göre önemli oranlarda yüksek bulunmuştur. Yumuşak suda yaşayan balıkların sert suda yaşayanlara göre metal etkisine, özellikle bakıra daha hassas oldukları görülmüştür. Bu etkilenme küçük balıklarda daha fazla olmuştur. Akut ve uzun süreli metal etkileri göz önüne alındığında, ATPaz'ların akut metal etkilerine daha hassas oldukları görülmüştür. Total protein düzeyi hem solungaç hem kas dokusunda genelde değişmemiştir. Dokularda metal birikimi gözlemlenmesine rağmen, birçok durumda da metal birikimi özellikle krom ölçüm sınırlarının altında kalmıştır. Doku iyon düzeyleri de genelde önemli bir değişim göstermemiştir.
Tuzluluk ve metal (Cd, Cu) etkisinde kalan tatlı su balığı Oreochromis niloticus'un dokularında Na,K-atpaz aktivitesi ve iyon düzeylerinin belirlenmesi
Tatlı su balığı Oreochromis niloticus sadece farklı tuzluluk (0, 2, 4, 8 ppt) derişimlerine ve ayrıca 1 µg/mL kadmiyum ve bakır ile birlikte farklı sürelerde (1, 3, 7, 14 gün) bırakılmıştır. Bu çalışmada O. niloticus'un solungaç ve bağırsak Na+/K+-ATPaz aktivitesinin ve iyon düzeylerinin (Na+, K+, Mg+2, Cl-) ölçülerek, sucul ortamlarda metal toksisitesine tuzluluğun etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır.Elde edilen sonuçlara göre enzim aktivitesinin farklı tuzluluk, metal, etki süresi ve doku tipine göre değiştiği gözlenmiştir. Metal ve tuzluluk etkisinde bulunan balıklarda ortam koşulları ve etki süresine bağlı olarak solungaç ve bağırsak Na+/K+-ATPaz aktivitesinde değişimler bulunmuştur. Sadece tuzluluk etkisinde eğilim artış yönünde, tuzluluk+metal etkisinde azalma yönünde olmuştur. Metal birikimi sadece tuzluluk grubunda değişmezken, metal+tuz grubunun etkisinde eğilim artış yönünde olsa da, azalmalar da görülmüştür. İyon düzeylerinde de etki süresine bağlı olarak değişimler gözlenmiştir ve genel eğilim azalma yönünde olmuştur.
Kadmiyum,çinko ve kadmiyum+çinko etkisinde kalan tatlı su balığı Oreochromis niloticus'da ATPaz tepkilerinin belirlenmesi
Sucul ortamlara aynı anda birden fazla metal karışımı boşaltılmakta ve organizmalar bu karışım halindeki metallerin birlikte etkisi altında kalmaktadırlar. ATPaz grubu enzimler balıkların çevre ile ilişkisinde anahtar rolü olan ve kirliliğe tepkisi fazla olan moleküllerdir. Bu nedenle bu çalışmada 1 µg/mL derişimindeki Cd+2 ve Zn+2 in ayrı ayrı ve birlikte etkilerine farklı sürelerde (0, 7, 14, 21, 28 gün) maruz kalan tatlısu balığı Oreochromis niloticus'un farklı dokularında ATPaz grubu enzimlerin (Na+/K+-ATPaz, Mg+2-ATPaz, Ca+2-ATPaz) tepkileri incelenmiştir. Deney süreleri sonunda balıklarda solungaç dokusunda Na+/K+-ATPaz, Mg+2-ATPaz ve Ca+2-ATPaz aktiviteleri ile kas dokusunda Ca+2-ATPaz aktiviteleri ölçülmüştür. Balıklar deney koşullarında 28 gün yaşarken herhangi bir görülür sağlık sorunu olmamıştır. Metallerin ayrı ayrı ve birlikte etkisinde kalan balıklarda solungaç ve kas ATPaz aktivitelerinde bazı önemli değişimler görülmüştür. Buna göre Na+/K+-ATPaz ve Ca+2-ATPaz aktiviteleri metal türü, metallerin ayrı ayrı ve birlikteki etkileri, etki süresi ve doku tipine bağlı olarak genellikle azalış yönünde bir değişim gösterirken, Mg+2-ATPaz aktivitelerinde anlamlı bir değişiklik görülmemiştir. Balıkların doku protein düzeylerinde ise genel olarak bir değişim görülmemiştir.
Farklı sertlik değerlerindeki sularda metal (Cd, Cu) etkisinde kalan tatlı su balığı Oreochromis niloticus'un dokularında Na+-K+ATPaz enzim aktivitesi ve iyon düzeylerinin belirlenmesi
Tatlı su balığı Oreochromis niloticus farklı sertlik değerlerine sahip sularda, farklı sürelerde 1.0 µg/mL derişimindeki Cu+2 ve Cd+2'nin etkisine ayrı ayrı bırakılmıştır. 0, 1, 7 ve 14 gün deney süreleri sonunda solungaç, bağırsak ve böbrek dokularında Na+/K+-ATPaz enzim aktiviteleri ile, total metal ve total iyon düzeyleri (Na+, K+, Ca+2, Mg+2) ölçülmüştür. Deney süresince Cu+2 etkisinde 7. günden itibaren balık ölümleri gözlenmiştir. Sert ve yumuşak sularda yaşayan balıklarda Na+,K+-ATPaz enzim aktivitesi en çok solungaç dokusunda etkilenirken, bunu sırasıyla böbrek ve bağırsak izlemiştir. Ayrıca enzim aktivitesi üzerinde Cd+2, Cu+2'ya göre daha etkili olmuştur. Deney süreleri sonunda dokularda metal birikimlerinin gözlendiği, özellikle de yumuşak sudaki balıkların bağırsak ve böbrek dokularında Cd+2 ve Cu+2 düzeyinde sert suya göre önemli bir artış olduğu kaydedilmiştir. Toplam iyon düzeyleri de suyun sertliği, metal türü ve doku tipine göre artış ya da azalış göstermiş ve iyon düzeyi Mg+2 >K+ >Na+ >Ca+2 şeklinde sıralanmıştır.
Farklı tuzluluk düzeyine sahip sularda civa etkisinde kalan balıkların (Oreochromis niloticus) ozmoregülasyon sisteminin incelenmesi
Bu çalışmada, tatlı su balığı Oreochromis niloticus farklı tuzluluk (0, 1, 10 ppt) derişimlerindeki sularda civa etkisine akut (0,3 μM Hg+2, 3 gün) ve kronik (0,03 μM Hg+2, 30 gün) olarak maruz bırakılmıştır. Deney süreleri sonunda balıklarda solungaç dokusunda Na+/K+-ATPaz, Mg+2-ATPaz ve Ca+2-ATPaz aktiviteleri ile kas dokusunda Ca+2-ATPaz aktivitesi ölçülmüştür. Civa ve tuzluluğun ayrı ayrı ve birlikteki etkisinde balıklarda solungaç ve kas ATPaz aktivitelerinde bazı önemli değişimler görülmüştür. Buna göre, Mg+2-ATPaz ve Ca+2-ATPaz aktiviteleri kronik düzeyde, Hg ve tuzluluğun ayrı ayrı ve birlikteki etkileri ile doku tipine bağlı olarak genellikle artış göstermiştir. Na+/K+-ATPaz aktivitesi akut ve kronik süreçte birbirine zıt tepkiler vermiştir.
Balık (Oreochromis niloticus) antioksidan sisteminin Cr+6, Ni+2, Zn+2 ve Hg+2 etkisine verdikleri tepkilerin belirlenmesinde su sertliğinin önemi
Bu çalışmada tatlısu balığı Oreochromis niloticus farklı sertlik düzeylerine (30, 60 ve 120 mg Ca2+/L) sahip sularda krom, nikel, çinko ve civanın etkilerine akut (3 gün) ve kronik (30 gün) olarak bırakıldıktan sonra, antioksidan sisteminin verdiği tepkiler incelenmiştir. Bu amaç için, metallerin subletal derişimlerine maruz kalan balıkların karaciğerlerinde antioksidan sisteme özgün enzimatik ve enzimatik olmayan biyobelirteçlerin tepkileri ölçülmüştür. Antioksidan sistem parametreleri farklı sertlik düzeylerinde hem akut, hem de kronik deneylerde anlamlı değişimler (p<0.05) göstermiştir. Her iki deney sürecinde, en fazla etkilenen enzimler glutatyon-S-transferaz (GST) ve glutatyon peroksidaz (GPx) olurken, en az etkilenen enzimler katalaz (CAT) ve süperoksit dismutaz (SOD) olmuştur. Ayrıca, farklı deneylerde enzimlerin etkilenme şekli de fark göstermiştir. CAT ve SOD aktivitelerinde anlamlı artışlar olurken, GPx ve GST aktivitelerinde anlamlı azalmalar görülmüştür. Enzimatik olmayan glutatyon (GSH) düzeyleri ise akut deneylerde azalma gösterirken, kronik deneylerde artışlar göstermiştir. Sonuçlar farklı su sertliklerinde metal etkisinde kalan balıkların antioksidan sistemlerinin verdiği tepkilerin de farklı olduğunu göstermiştir. Akut deneylerde, orta sertlik değerindeki sularda en az etki görülürken, kronik deneylerde bunun tersi olmuş olup, en fazla etki orta sertlik değerindeki sularda görülmüştür.
Tuzluluğu artan sularda titanyum ve alüminyum nanopartikülleri etkisinde kalan balıkların (Oreochromis niloticus) ozmoregülasyon sisteminin incelenmesi
Tatlı su balıklarının ozmoregülasyon sistemi suyun tuzluluğuna oldukça duyarlıdır. Tuzluluğu artan sularda nanopartikül etkisinde kalan Nil çuprası O. niloticus'un dokularında nanopartikül birikimi ve ozmoregülasyon sistemine özgün olan iyon ATPaz'ların (Na,K-ATPaz, Mg-ATPaz, Ca-ATPaz) tepkileri hakkında yeterli veri bulunmamaktadır. Bu çalışmada, farklı tuzluluk (0 ve 10 ppt) derişimlerinde Al2O3 ve TiO2 nanopartiküllerinin farklı derişimleri (1 ve 10 mg/L) etkisinde akut (2 gün) ve kronik (20 gün) olarak maruz kalan balıkların kas ve solungaç dokularında alüminyum ve titanyum birikimleri ile solungaç ve bağırsak dokularında ATPaz'ların tepkileri incelenmiştir. Veriler nanopartiküllerin yüksek ve düşük tuz derişimlerinde dokularda birikmekle beraber (p<0.05), en yüksek birikimin solungaç dokusunda olduğunu göstermiştir. Tuzluluk artışı akut süreçlerde nanopartikül birikimini arttırırken, kronik süreçlerde azaltmıştır (p<0.05). Bağırsakta ATPaz aktivitelerinde hiçbir koşul altında anlamlı bir değişim görülmezken (p>0.05), solungaçta ATP aktivitelerinde anlamlı değişimler görülmüştür (p<0.05). Solungaç dokusunda, yüksek tuzluluk derişiminde kontrol balıklarının ATPaz aktivitelerinde anlamlı (p<0.05) azalmalar olmuştur. Benzer şekilde, tuz+nanopartikül etkisinde kalan balıklarda ATPaz aktiviteleri tuz kontrolü aktivitesine göre daha düşük bulunmuştur (p<0.05). Diğer yandan, tuz+nanopartikül etkisinde kalan balıklarda ATPaz aktiviteleri tek başına nanopartikül etkisinde kalan balıklardaki aktivitelere göre daha düşük (p<0.05) olmuştur. Anahtar Kelimeler: Tatlısu balığı, Nanopartikül, Tuzluluk, ATPaz, Ozmoregülasyon
Farklı düzeylerde kalsiyum içeren sularda bakır etkisinde kalan balıkların (Oreochromis niloticus) antioksidan ve ozmoregülasyon sistemlerinin incelenmesi
Tatlısuların sertlik değerleri coğrafik bölgeye bağlı olarak değişmektedir. Su sertliğinde katkısı olan en önemli parametreleriden birisi suda bulunan kalsiyum (Ca+2) miktarıdır. Metal toksisitesi suda bulunan iyonlardan etkilenebilmektedir. Bu çalışmada, bir tatlısu balığı olan Nil Çuprası (Oreochromis niloticus) farklı düzeylerde Ca+2 içeren sularda farklı bakır (Cu+2) derişimlerinin etkisine bırakılmıştır. Deneyler akut (3 gün, 0,3 μM Cu+2) ve kronik (30 gün, 0,03 μM Cu+2) olarak iki farklı süreçlerde yürütülmüştür. Bu süreçler sonunda, balıkların solungaç ve bağırsak dokusunda Na+/K+-ATPaz ve Mg+2-ATPaz aktivitleri, kas dokusunda Ca+2-ATPaz aktivitesi ve karaciğer dokusunda antioksidan enzim aktiviteleri ölçülmüştür. Akut ve kronik deneyler sonunda ATPaz ve antioksidan enzim aktivitelerinde Cu+2 ve Ca+2 derişimine, süreye ve doku tipine bağlı olarak anlamlı (p<0.05) değişimler olmuştur. Ca+2+Cu+2 etkisindeki balıklarda genellikle ATPaz aktivitelerinde azalış gözlenirken, sadece Ca+2 etkisinde ise artış yanında azalış da gözlenmiştir. Karaciğerdeki antioksidan sisteme özgü olan parametrelerde akut süreçte sınırlı bir etki gözlenirken, kronik süreçte daha fazla parametrede anlamlı değişimler gözlenmiştir. Kronik süreçte, süperoksit dismutaz (SOD) ve glutatyon S-transferaz (GST) aktivitlerinde artışlar görülürken, katalaz (CAT) aktivitesinde azalış görülmüştür. Diğer yandan, toplam glutatyon (GSH) ve okside glutatyon (GSSG) düzeylerinde de anlamlı artışlarlar görülmüştür. Bu çalışma, farklı sertlik değerine sahip olan sularda metal toksisitesinin değişebileceğini gösterirken, aynı zamanda sucul ortamlardaki doğal çalışmalarda dikkat edilmesi gerekliliğini vurgulamıştır. Anahtar Kelimeler: Bakır, Kalsiyum, Oreochromis niloticus, ATPaz, Antioksidan
Taberî tefsiri Kıyâme Suresi'nde yer alan rivâyetlerin tahrîc ve değerlendirmesi
Muhammed b. Cerîr et-Taberî özellikle tefsir ilminde önemli yere sahip bir âlimdir. Eserleri, İslâm'ın erken dönemlerini içine alan önemli birer kaynak olarak kabul edilmektedir. Bahsedilen önemli kaynaklardan biri olan Câmiu'l-Beyân an Te'vîli Âyi'l-Kur'ân, tefsir ilminin erken dönem malzemelerini ihtiva etmektedir. Taberî, tefsirinde Hz. Peygamber'den gelen rivayetlere, sahâbe ve ondan sonra gelenlerin görüşlerine yer vermiştir. Bu açıdan İmâm Taberî'nin tefsiri geniş bir kaynağa sahiptir. Bu çalışmanın gayesi, Taberî'nin Câmiu'l-Beyân adlı eserinin Kıyâme Sûresi bölümünde geçen rivâyetlerin kaynaklarını tespit edip değerlendirmelerini yaparak hadis ilmi açısından değerini ortaya koymaya çalışmaktır. Giriş ve iki bölümden müteşekkil çalışmamızın giriş bölümünde, araştırmamızın konusu, amacı, kapsamı ve kaynakları üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde Taberî'nin hayatı, ilmî kişiliği ve hadis ilmindeki yeri hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise Taberî'nin Câmiu'l-Beyân isimli eserindeki Kıyâme Sûresi'nde geçen rivâyetlerin tespit edilerek değerlendirmesi yapılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Taberî, Câmiu'l-Beyân, Kıyâme, Hadis.