Theses supervised by Prof. Dr. Musa Yıldız
10 theses · Hitit University, Gazi University
Abdülkâhir el-Cürcânî ve Temmâm Hassân'a göre anlam bileşenlerinin klasik ve çağdaş dönemler bağlamında karşılaştırması ve günümüz dilbilim çalışmalarına katkıları
Her dilde anlamlı bir cümlenin veya sözün oluşumunda önemli olan unsurlar vardır. Bu unsurlar Arap dilinde de ilk günden günümüze kadar dilbilimciler tarafından ele alınıp farklı tasnifler yapılmıştır. "Abdülkâhir el-Cürcânî ve Temmâm Hassân'a Göre Anlam Bileşenlerinin Klasik ve Çağdaş Dönemler Bağlamında Karşılaştırması ve Günümüz Dilbilim Çalışmalarına Katkıları" adlı bu çalışmada, dilbilimci Cürcânî'nin nazım nazariyesi ile Temmâm Hassân'ın yenilikçi dilbilim teorisi üzerinde durulacaktır. Dil içi ve dil dışı etkenler bakımından anlam oluşumundaki etkili olan ögelerin anlam ilişkilerinin analizi amaçlanmaktadır. Klasik dönemde yaşayan Cürcânî'nin savunduğu Sözdizimi Teorisi, cümle diziminde anlamları ortaya çıkaran bileşenler arasındaki ilişkiler üzerine kurulmuştur. Çağdaş dönemde Temmâm Hassân'ın savunduğu Karîneler Teorisi de anlam oluşumunu etkileyen bileşenlerden oluşmuştur. Bu çalışmada, söz konusu anlam-anlambilim için kendi dönemlerinde (klasik ve çağdaş) önemli yeni fikirler getiren iki dilbilimcinin dil ve anlam ile alakalı düşüncelerinin karşılaştırılması bağlamında özgün yaklaşımlar getirilmesi amaçlanmaktadır.
İmam hatip ortaokulları 5. sınıflarda Arapça öğretiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri
Giriş, iki bölüm, sonuç ve iki ekten oluşan ?İmam Hatip Ortaokulu 5. Sınıflarda Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri? başlıklı bu çalışma ülkemizde İmam Hatip ortaokullarında Arapça öğretiminde karşılaşılan sorunları belirleyip, gerekli görülen yerlerde önerilerde bulunmayı amaçlamaktadır. Giriş bölümünde, çalışmanın önemi, amacı ve alanı üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde, İmam Hatip Ortaokulu 5. Sınıflarda Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar; Türkçe ve Arapçanın yapılarından kaynaklanan sorunlar, kitaplardan kaynaklanan sorunlar, öğretim programından kaynaklanan sorunlar, öğretmenlerden kaynaklanan sorunlar, öğrencilerden kaynaklanan sorunlar olmak üzere beş alt başlık altında incelenmiştir. İkinci bölümde, öğretmen anketinden elde edilen veriler değerlendirilmiş ve önerilerde bulunulmuştur. Sonuç bölümünde ise çalışmanın genel bir değerlendirmesi yapılmış ve varılan sonuçlar hakkında bilgi verilmiştir. Ek-1?de öğretmenlere uygulanan anket, Ek-2?de Milli Eğitim Bakanlığının 5. Sınıf Arapça dersi Öğretim programı verilmiştir
İkinci yabancı dil olarak Arapça öğretiminde bir öğretim programı denemesi
Bu araştırma, ikinci yabancı dil olarak üniversitenin üç ve dördüncü sınıflarında Arap dili öğretimi yapan Ankara'daki üniversitelerin ders programlarının incelenmesi ve alternatif öğretim programı oluşturulması kapsamında yapılan bir çalışmadır. Bu amaçla Ankara'da ikinci yabancı dil olarak Arap dili dersini veren Hacettepe Üniversitesi, Kara Harp Okul Komutanlığı, Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Polis Akademisi, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesinin ders programları incelenmiştir. Araştırmada veri analizi, Avrupa Dilleri Öğretimi Ortak Çerçeve Programı (ADÖÇ), yabancı dil öğretimi ve öğrenme düzeyleri için verilen göstergeler tablosu ve geçerliliği onaylanmış dil yeterliliği ölçütleri baz alınmıştır. Bu kapsamda veriler içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Araştırmanın ikinci bölümünde, birçok öğretim üyesi ve akademisyenin eserlerinden istifade edilerek dil eğitimi sürecinde yapılması gerekenler konusunda bilgi aktarılmış, uzmanların bilgi ve tecrübesi ışığında alternatif öğretim programı hazırlanmıştır. Programda öğrenciyi en az orta düzeye (B1, B2) ulaştırmayı hedefleyen bir çok çalışmadan istifade edilmiş ve çok sayıda literatür çalışması taranmıştır. Yabancı dil öğretiminin tüm aşamaları göz önüne alınarak bütün boyutları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Zaman sınırlılığını telafi etme adına öğrencilerin öğrenme istekliliği, öğretmenin öğrenme çaba ve gayretleri mahfuz ders sonrası öğrenci ve öğretmenlerin yapmaları gereken hususlar ifade edilmiştir. Alternatif ders programında zamanın sınırlılığı dikkate alınarak dil öğretimi ve öğreniminde temel beş becerinin; dinleme, okuma, karşılıklı konuşma, sözlü anlatım, yazılı anlatım hususlarının öğretim programında yer almasına özel önem verilmiştir. Anahtar Kelimler: Arapça öğretim programı, ikinci yabancı dil, yabancı dil öğretiminde beş temel beceri.
ﺍﳌﺸﺎﻛﻞ ﺍﻟﱵ ﺗﻮﺍﺟﻪ ﺍﻷﺗﺮﺍﻙ ﰲ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺍﻟﻠﻐﺔ ﺍﻟﻌﺮﺑﻴﺔ ﻭﺍﳌﻘﺘﺮﺣﺎﺕ
After development of Arabic education in Turkey, researches on Arabic has beenincreasing. These researches hold on in many fields. For example; research aboutcomparsing Arabic and Turkish. According to this, the comparison of sound systembetween Turkish and Arabic, question pre/postpositions and the papers or books whichexplain evaluation of the methods of Arabic education are some of examples on thefield. By this thesis, we, have tried to determine the matters and problems that arecaused lack of education and tried to compensate.There are two main parts of the thesis. In the first part, we have tried to explainthe problems which are faced with in Arabic education. Also, the first part is dividedinto two in its main and one of divided parts gives information about the matters peoplemeet while they are learning Arabics and the other part explains other problems exceptlinguastic.The second part was allocated for the answers of Arabic instructors onquestionnaire and evaluations.Key words: Arabic, education, instruction, instructor, sound system,
Kur'an'daki deyimler, Kırgızca karşılıkları ve Arapça öğretiminde kullanımı
Bu çalışmada, deyim konusu ele alınarak, çeşitli dillerdeki örnekleri verilmek suretiyle deyimin dildeki asıl konumu belirlenmeye çalışılmıştır. Bu şekilde deyimin ne olduğu, deyimin özellikleri, diğer söz sanatları ile benzer ve farklı yönleri, genel olarak deyimbilim çalışmalarının günümüzdeki durumu üzerinde durulmuştur. Araştırmamızda konuyla ilgili çeşitli bilimsel çalışmaların değerlendirilmesi sonucu kapsamlı bir "deyim" tanımı da verilmeye çalışılmıştır.Ayrıca çalışmamızda Kur'ân'daki deyimlerin tespit edilmesi ve onların Kırgız Türkçesine aktarımının nasıl olacağı, deyim çevirisinin eşdeğerliğin önemi üzerinde durulmuştur. Tezin amacı Kur'ân'daki deyimlerin anlamlarının Kırgız Türkçesine kazandırılmasının yanı sıra deyim aktarmalarında karsılasılan problemlerin çözümüne katkıda bulunmak ve bu çerçevede Arapçadaki karmaşık olan deyim olgusunun sınırını çizmektir. Bu doğrultuda da genel olarak Arapçadaki, özel olarak Kur'ân'daki hangi ifadelerin deyim olup olmadığı tartışması yapılmış, bazı kriterlere göre de 206 deyim tespit edilmiştir. Arapçadaki deyimler ve bunların Kırgızcadaki karşılıkları konusu, bugüne kadar tam olarak ele alınıp değerlendirilmemistir. Metin aktarmalarında, dilin en zor aktarılan kısımları deyim, atasözü gibi kalıp sözlerdir. Dolayısıyla deyimlerin anlamını hedef dile aktarmada zorluklarla karsılaşılmaktadır. Bu sorun için gerekli önerilerde bulunulmuştur. Ayrıca deyim öğretiminin önemi ve sorunları, bu bağlamda dil öğretimi alanında deyim öğretiminin nasıl olacağı ve bu doğrultada yapılacak eğitim sürecine az da olsa katkı sağlanmaya çalışılmış, bu konuda bir ders önerisi sunulmuştur.
Gazi Eğitim Fakültesi Arap Dili Eğitimi Anabilim Dalı hazırlık sınıfı için Avrupa ortak başvuru metnine uygun ve moodle eğitim yönetim sistemi destekli müfredat önerisi
Eğitim programı, bir eğitim kurumunun bireyler için sağladığı ulusal eğitimin ve kurumun amaçlarının gerçekleşmesine yönelik tüm etkinlikleri içermektedir. Buna göre öğretim; ders dışı etkinlikler, özel günlerin kutlanması, geziler, kısa kurslar, rehberlik ve sağlık gibi hizmetler ve etkinlikler bu tanımı kapsamaktadır. İçerisinde bulunduğumuz devirde planlı ve programlı çalışmak zorundayız. Gelişen tekniklere ve yöntemlere ayak uydurmak zorundayız.Bu çalışma da bir ihtiyacı karşılamak üzere Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Arap Dili Eğitimi Anabilim Dalı hazırlık sınıfı için Avrupa Ortak Başvuru Metnine uygun, Moodle eğitim yönetim sistemi destekli bir müfredat geliştirmeyi amaçlamaktadır.Giriş bölümünün ardından birinci bölümde program geliştirme kavramı birçok açıdan açıklanmış, Avrupa Birliği tarafından ana dilleri farklı olan kişilerarası iletişimi geliştirmek ve kültürel bağlamı göz önünde tutarak etkili iletişim kurabilmek için öğrenenlerin hangi bilgi ve dil becerilerine sahip olmaları gerektiğini tanımlayan Avrupa Ortak Başvuru Metni detaylı olarak incelenmiş ardından internet destekli eğitim ve Moodle eğitim yönetim sistemi ele alınmıştır.İkinci bölümde araştırmada bulunan verilerin toplanması ve analizi konusu işlenmiştir. Burada hazırlık sınıfını bitiren öğrencilerin hangi düzeyde Arapça bildiklerini belirlemek amacıyla Avrupa Ortak Başvuru Metni düzey belirleme ve ?yapabilirim? anketleri uygulanmıştır. Buna ek olarak öğrencilerin ders kitaplarında görmek istedikleri konu başlıklarını belirlemek amacıyla ilgi anketi yapılmıştır.Üçüncü bölümde önerilen eğitim programı çok yönlü incelenmiştir. Bu bölümde hazırlık sınıfı kazanımları, dil yapıları ve ölçme değerlendirme aşaması ele alınmıştır. Önerilen müfredata uygun bir ders programı ve örnek bir ünite geliştirilmiştir.Sonuç bölümünde elde edilen veriler ışığında araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.
Fatih Döneminden Tanzimata kadar Osmanlı medreselerinde Arapça öğretimi
Bu araştırmanın amacı, Osmanlı medreselerinde, Fatih döneminden Tanzimat'a kadar Arap dilinin öğretiminde kullanılan yöntemler, okutulan kitaplar, Arapçanın ders programlarındaki yeri ve bu bağlamda Osmanlı medrese eğitiminde Arapçanın nasıl bir konuma sahip olduğunu araştırmaktır.Bu araştırma, yazılı kaynak (literatür) taramasına dayanmaktadır. Çalışmada kullanılan araştırma yöntemi, ?tarihsel model?dir. Tarihsel modelle, belli bir geçmiş olay ve bu olayın günümüze etkileri incelenmektedir. Tarihsel araştırmaların verilerini, yazılı kaynaklar (örneğin, kitaplar, dergiler, arşiv belgeleri, resmî yazışmalar, sözleşmeler vb.) oluşturmaktadır. Söz konusu çalışma da tarihî verilere dayanarak, çıkarımlar yapmaya yönelik olduğundan; bu yöntemin kullanılması uygun görülmüştür.Araştırma türü ise betimseldir; betimsel araştırmalar, geçmişte ya da hâlâ var olan bir durumu olduğu haliyle betimlemeyi amaçlayan araştırmalardır. Bu çalışmada da geçmişte var olan bir kurum olan medrese eğitimi olduğu gibi yansıtılmaya çalışılmıştır.Çalışmanın evrenini, Osmanlı Devleti'nin Fatih döneminden (1451) başlayarak Tanzimat'ın ilan edilişine kadarki dönemde (1839) yüksek öğrenim kurumu olan medreselerin eğitim sistemi oluşturmaktadır. Evrenin bir parçası niteliğindeki araştırmanın örneklemini ise, bu medrese eğitimi içerisindeki Arapçanın öğretimi oluşturmaktadır. Çalışmada örneklem türlerinden küme örnekleme yöntemi kullanılarak Arapça öğretimi, sarf ilmi, nahiv ilmi, belâgat ilmi olarak kümelenmiştir.Nitel bir çalışma olan araştırmamızda, nitel çalışmalarda kullanılan veri toplama yöntemlerinden belge toplanması ve analizi, yapılan eserlerin incelenmesi ve değerlendirilmesi gibi veri kaynaklarına başvurulmuştur. Çalışmanın verileri nitel olduğundan, veri toplama tekniği olarak ?belgesel tarama? kullanılmıştır. Bu çalışmada, konuyla ilgili arşiv belgeleri, vakfiyeler, kânûnnâmeler, otobiyografiler, icâzetnâmeler, ders programları ile Türkçe, Arapça, Osmanlıca, İngilizce ve Fransızca olmak üzere çeşitli dillerde yayımlanmış kitaplar, sözlükler, makaleler, bildiriler, medrese eğitimi üzerine yayımlanmamış yüksek lisans ve doktora tez çalışmaları taranarak söz konusu döneme ilişkin medreselerde Arapça sarf, nahiv, belâgat üzerine okutulan ders kitapları incelenmiştir. Verilerin analizi için ise, nitel analiz tekniklerinden betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır.Bulgular, Arapçanın Osmanlı medreselerinde dinî ilimlere hazırlayıcı bir konuma sahip olduğunu ve dinî metinleri anlamaya yönelik olarak öğretildiğini göstermektedir. Bu amaç doğrultusunda gramer ve metin ağırlıklı bir dil öğretiminin gerçekleştirildiği saptanmıştır. Bu bulgular ışığında, günümüz modern öğretim yöntemleri uygulanırken Osmanlı âlimlerinin ortaya koyduğu Klasik Arapça gramer kitaplarına da başvurulmasına yönelik önerilerde bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Osmanlı Eğitim Sistemi, Medreseler, Arap Dili Eğitimi, Öğretim Yöntemleri, Ders Programları, Arapça Gramer Kitapları.
İsak Nuri Rizevinin Zubdetul-İzhar adlı eserinin Arapça dilbilgisi öğretimi açısından değerlendirilmesi
Bu çalışmada İshâk Nûrî Rizevî'nin ?Zubdetu'l-İzhâr? adlı eseri Arapça dilbilgisi öğretimi açısından değerlendirilmiştir.Çalışmanın birinci bölümünde Arapça olarak kaleme alınan ve Osmanlı Türkçesi ile şerhleri yapılan bu eşsiz eser, Latin harflerine aktarılarak kolay okunabilmesi amaçlanmıştır. İkinci bölümde ise eserin Arapça dilbilgisi öğretimi açısından günümüzdeki yerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bütüncül metot esas alınarak eser her yönüyle incelenmiştir. Eserin yazarı olan İshâk Nûrî Rizevî'nin hayatı ve eserlerini içeren bilgiler çalışmanın giriş bölümünde aktarılmıştır. Ayrıca kendisi ile ilgili bazı belgeler ise çalışmanın ekler bölümünde sunulmuştur.Araştırmanın evrenini Osmanlı döneminde Arapça öğretiminde okutulan kaynaklar oluşturmaktadır. Örneklem olarak da ?Zubdetu'l-İzhâr? adlı eser ele alınmıştır. Bu eser günümüzde yazılan Arapça dilbilgisi ve nahiv bilgisi kitaplarıyla karşılaştırılmıştır.Çalışmanın sonucunda Arapçanın sentaksını açık ve akıcı bir uslup ile belirli bir mantık sırası içinde özetleyen bu eser, örneğine az rastlanır bir kabiliyetin mahsulü olduğu araştırmacı tarafından ortaya konulmuştur. Bu eser üzerine bilimsel çalışma yaparak, Arapçanın modern metotlarla öğretimine olumlu katkılarda bulunulmuştur.
Alî b. Mes`ûd b. Mahmûd el-Ferğânî'nin el-Mustevfâ fi'n-Nahv adlı eserinde konuları işleme yöntemi, koyduğu kurallar ve ele aldığı bazı nahiv konuları
Bu tez, ?`Alî b. Mes`ûd b. Ma?mûd el-Ferğânî'nin, el-Mustevfâ fi'n-Na?v Adlı Eserinde Konuları İşleme Yöntemi, Koyduğu Kurallar ve Ele Aldığı Bazı Nahiv Konuları? ismini taşımaktadır. Tez, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Arapça Öğretimi Anabilim Dalı'nda yapılmıştır. Tez danışmanı Prof. Dr. Musa YILDIZ'dır. Tez, Haziran 2008'de Ankara'da xiii+323 sayfa olarak hazırlanmıştır.Bu çalışma, yaklaşık 700 yıl önce yazılmış bir eser üzerinde yapılmıştır. Üzerinde çalışılan eser, Arap gramerinin sadece nahiv bölümünü içermekte olup, iki ciltten meydana gelmektedir. Dünyada dört yazma nüshası bulunan eserin en önemli nüshası, müellifin kendi yazısından kopyalanan ve İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Paşa Koleksiyonu'nda bulunan şeklidir. Bu yazma nüsha incelenmiş ve çalışmanın bazı bölümlerinde kullanılmıştır. Eser hakkında tek bir çalışma yapılması ve eserin kimi bilim adamlarınca Sibeveyhi'nin el-Kitâb'ından sonra en önemli gramer kitabı sayılması, eser üzerinde çalışma yapılmasının en önemli nedenlerinden biridir.Bu çalışmadaki amaç, böyle değerli bir eseri ilim dünyasına tanıtmak ve Türklerin Arap diline hizmetlerini ortaya koymaktır. Çalışma, tarama ve tasnif yöntemi kullanılarak yapılmış, elde edilen bulgular giriş ve üç ana başlık altında incelenmiştir. Çalışma sonunda, yazarın önceki ilim adamlarının fikirlerinden yararlandığı, ancak bilgi dağarcığı içinde konuları yorumlayarak kendine has bir üslup ve bakış açısı da geliştirdiği tespit edilmiştir.Bu çalışmanın hem klâsik Arap gramerini araştıracak olanlara hem de modern ve klâsik gramer kaynaklarını karşılaştıracak araştırmacılara faydalı olacağı kanaati taşınmaktadır.
Abdülkâhir el-Cürcânî ve Temmâm Hassân'a göre anlam bileşenlerinin klasik ve çağdaş dönemler bağlamında karşılaştırması ve günümüz dilbilim çalışmalarına katkıları
Her dilde anlamlı bir cümlenin veya sözün oluşumunda önemli olan unsurlar vardır. Bu unsurlar Arap dilinde de ilk günden günümüze kadar dilbilimciler tarafından ele alınıp farklı tasnifler yapılmıştır. "Abdülkâhir el-Cürcânî ve Temmâm Hassân'a Göre Anlam Bileşenlerinin Klasik ve Çağdaş Dönemler Bağlamında Karşılaştırması ve Günümüz Dilbilim Çalışmalarına Katkıları" adlı bu çalışmada, dilbilimci Cürcânî'nin nazım nazariyesi ile Temmâm Hassân'ın yenilikçi dilbilim teorisi üzerinde durulacaktır. Dil içi ve dil dışı etkenler bakımından anlam oluşumundaki etkili olan ögelerin anlam ilişkilerinin analizi amaçlanmaktadır. Klasik dönemde yaşayan Cürcânî'nin savunduğu Sözdizimi Teorisi, cümle diziminde anlamları ortaya çıkaran bileşenler arasındaki ilişkiler üzerine kurulmuştur. Çağdaş dönemde Temmâm Hassân'ın savunduğu Karîneler Teorisi de anlam oluşumunu etkileyen bileşenlerden oluşmuştur. Bu çalışmada, söz konusu anlam-anlambilim için kendi dönemlerinde (klasik ve çağdaş) önemli yeni fikirler getiren iki dilbilimcinin dil ve anlam ile alakalı düşüncelerinin karşılaştırılması bağlamında özgün yaklaşımlar getirilmesi amaçlanmaktadır.