Theses supervised by Prof. Dr. Yunus Erdoğan
21 theses · Kütahya Dumlupınar University
Bor endüstri atıklarından sezyum tayini
Çalışmamda Kütahya'nın Emet ve Hisarcık bölgesindeki Eti Maden işletmesinin atığı olan ve buradaki çeşitli bölgelerden alınan; F4 (0-1 zon arası kil), F12 (3. zon cevher kili) ve FH14 (kapıkaya kil) bor numuneleri incelenmiştir. Amacım bu bölgelerdeki tesislerde üretim sonucu açığa çıkan bor endüstri atıklarının çözünürleştirilmesini sağlayarak, kimyasal analizlerini yapmak ve sezyum metalinin miktarını tayin etmektir. Bor atıklarından sezyumun Optimum ekstraksiyon koşullarını tayin etmek için; kavurma sıcaklığı, çeşitli tuzların bor atığına kütle oranları, kavurma süresi, 100°C' de geri soğutucu altında karıştırma süresi ve katı/sıvı oranı gibi parametreler incelenmiştir.
Eti Gümüş Maden İşletmeleri atık barajlarındaki gümüşün geri kazanımı
ETİ GÜMÜŞ MADEN İŞLETMELERİ ATIK BARAJLARINDAKİ GÜMÜŞÜN GERİ KAZANIMI Selçuk YAMAN Kimya, Yüksek Lisans Tezi, 2019 Tez Danışmanı: Prof. Dr. Yunus ERDOĞAN ÖZET Günümüzde gümüş üretimi geleneksel olarak siyanür ile gerçekleştirilir. Fakat Cevher siyanür liçine tabii tutulduğunda çok düşük verimler ile üretim yapılmaktadır. Üretime alınan cehver siyanür liçinden sonra atık katısı barajlara gönderilmektedir. Atık barajlarındaki yüksek tenörlü gümüşün geri kazanılması için ya asit liçi yapmak yada daha küçük tane boyutlarına indirerek verimin arttırılması gerekmektedir ve buda bizi farklı çalışmalara yönlendirmiştir. Tez çalışmam; atık barajlarından alınan harmanlanmış cevheri ön asit liçine tabii tutarak cevherin metal kirliliklerini uzaklaştırılmasını sağladıktan sonra siyanür liçine alarak gümüşün geri kazanımına dayanmaktadır. Neden asit liçi ya da daha küçük tane boyutunun Eti Gümüş A.Ş atık barajında verimlilik için etkili olması gerektiği sorusunun cevabı ise Eti Gümüş A.Ş tüvenen cevherindeki gümüşün yaklaşık %30' u silis minareli içerisine hapsolduğudur ve bu deneysel verilerle desteklenmiştir. Bunun için cevherin küçük tane boyutlarına düşürülerek yüzey alanın genişletilmesi ve silis mineralinin kaplamış olduğu gümüşü CN- ile temas edebilir hale getirilmesi gerekmektedir. Gümüş'ün metalik hale getirilmesi Merrill-Crowe prosesinde kullanılan metalik çinko, atık barajında çinko oksit formunda bulunmaktadır. Eti Gümüş A.Ş işletmesinde metalik çinko, sıvıdaki gümüş değerinin 5 katı kadar kullanılmaktadır. Atık barajında bulunan çinko oksit ortamdan uzaklaştırılmadığı taktirde Merrill-Crowe prosesinin son aşamasında gerçekleştirilen çinko-gümüş yer değiştirme tepkimesini engellemektedir. Bundan dolayı ortamdaki çinko-oksit ve diğer metal-oksit formları sülfürik asit ön aktivasyon liçi ile uzaklaştırılarak verimliliğin arttırılması amaçlanmıştır. Yapılan denemelerde ortamda bulunan istenmeyen metal formları uzaklaştırıldığı ICP-OES sonuçları ile gözlemlenmiştir. H2SO4 konsantrasyonu arttıkça. metal kirliliklerinden uzaklaşan cevherin siyanür liçi sonucunda % veriminin de arttığı deneysel olarak yapılan çalışmalarda görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Gümüş Üretimi, Sülfürik Asit, Atomik Absorbsiyon Spektroskobisi
Emet ve Hisarcık bölgesi sularında arsenik ve bor tayini
Türkiye'nin en büyük bor havzası olarak bilinen Emet - Hisarcık Bölgesi sularında arsenik ve bor kirliliği araştırılmıştır. Emet-Hisarcık Bölgesi kaynaklarından alınan su numuneleri analiz için uygun şartlara getirilmiş, bu numunelerin içeriğindeki bor ve arsenik konsantrasyonları ICP-OES spektrometresi ile tayin edilmiştir.Bu araştırmanın sonunda, bazı kaynaklardan alınan su numunelerinde, kabul edilebilir değerlerin üzerinde arsenik ve bor konsantrasyonları tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler : Arsenik, Bor, ICP-OES, Su.
Uşak yöresi altın cevherinde değerli metal analizleri
Bu çalışmada Uşak yöresi altın cevherlerinin analizleri yapılmıştır. Analizler PED-XRF ve AAS yöntemiyle yapılmıştır. Deney sonuçlarından Uşak yöresi altın cevherlerinde değerli metal kapasiteleri tespit edilmeye çalışılmıştır.Bu amaçla ilgili cevher numunelerinde PED-XRF ile 46 elementin, AAS ile 4 elementin tayinleri yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Altın, Atomik Absorpsiyon Spektrometresi(AAS), Cevher Zenginleştirme, Değerli Metaller, X-Ray Floresans Spektrometresi(XRF).
Bor endüstri atıklarındaki lityum'un adsorpsiyon yöntemi ile kazanılması
Bor, Türkiye'nin sahip olduğu çok önemli endüstriyel hammaddelerinden biridir. Ülkemiz, gerek bor minerallerinin sahip olduğu rezerv büyüklüğü, niteliği ve çeşitliliği açısından, gerekse isletme maliyeti ve tenör avantajları ile dünyada birinci sırada bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, Türkiye'de bor konsantresi üretiminde kullanılan kırma, yıkama, sınıflandırma ve triyaj gibi zenginleştirme işlemleri esnasında önemli miktarlarda atık çıkmaktadır. Bu atıkların değerlendirilmesi hem doğal kaynakların maksimum düzeyde kullanılması, hem stoklanması hem de çevre açısından önem arz etmektedir.Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü Emet Bor İşletme Müdürlüğüne bağlı Hisarcık ve Espey Konsantratör Tesisleri bünyesinde üretilmekte olan kolemanit cevheri, isletme bünyesinde bulunan Emet Borik Asit Fabrikası'nda borik asit üretiminde kullanılmaktadır. Ancak, konsantre kolemanit üretim işlemi esnasında önemli miktarda su kullanılmakta, sonuçta ortaya sulu atık çıkmakta ve bu atıklar ancak atık barajlarında depolanmaktadır. Bu çalışmada, Emet Borik Asit Fabrikası atıklarından Lityum'un geri kazanılması amaçlanmıştır. Bunun için Emet Borik Asit Fabrikası atıklarından olan Hisarcık Eski Atık Barajı'ndan alınan kolemanit numuneleri kullanılarak çalışmalar yapılmıştır. Emet-Hisarcık Eski Atık Barajından temin edilen katı atığın tanımlanmasından sonra lityumun kazanılması için adsorpsiyon deneyi yapılmıştır. Adsorpsiyon deneyinde adsorban olarak 600 oC'de kalsine edilerek hazırlanan sepiyolit kullanılmıştır. Deney farklı zaman aralıklarında ve farklı sıcaklıklarda yapılmış olup, en uygun zamanın 100 oC'de 2 saat olduğu görülmüştür. Yapılan deneyin sonucunda Lityumun adsorpsiyon yöntemi ile kazanılabileceği görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Adsorpsiyon, Atık Barajı, Lityum'un Kazanılması
Eti Maden Müdürlüğü Kırka Bor İşletmesi bor endüstri atıklarında eser elementlerin tayini ve lityumun kazanılması
Bu çalışmada, Eti Maden Müdürlüğü Kırka Bor İşletmesi bor endüstri atıklarında ki eser elementlerin tayini ve bu atıklardaki lityumun kazanılması çalışmaları yapılmıştır.Ülkemizde bor endüstri atıkları yeterince değerlendirilmemektedir. Yapılan çalışmada bor endüstri atıklarında yüksek oranda lityum bulunduğu tespit edilmiştir. Son zamanlarda lityum doldurulabilir pillerde, uzay ve hava araçları için hafif alaşımların yapımında, elektrikle çalışan araçlarda ve nükleer füzyon yakıtlarında yer alana önemli bir element haline gelmiştir. Bunun sonucunda, lityum elementine olan talep gün geçtikçe artmaktadır.Tez kapsamında, eser elementlerin tayini ICP-OES cihazı yardımıyla, lityumun kazanılması çalışmaları ise seçimli adsorbent LiMn2O4 ile yapılmıştır. Yapılan adsorpsiyon deneylerinin sonucunda LiMn2O4 tutma kapasitesi 24,13 mg\g olarak tespit edilmiştir.
Dumlupınar Üniversitesi termal suyunun analizi ve sonuçlarının Kütahya'daki diğer termal sularla karşılaştırılması
Kütahya'da birçok kaplıca bulunmaktadır. Günümüzde doğal tedavi yöntemleri yaygınlaşmaktadır. Bu yüzden kaplıcalar önem kazanmaktadır. Kaplıca sularının romatizmal hastalıklar, cilt hastalıkları, sinirsel hastalıklar gibi birçok hastalığa şifa kaynağı olduğu asırlardan beri bilinmektedir.Dumlupınar Üniversitesi Kampüsü Ilıcapınar mevkiinde açılan Geven-1 kuyusunda kaplıca suyu bulunmuştur. Bu kaplıca suyu ile ilgili olarak analizler yapılmıştır. Analizlerin sonucuna göre kaplıca suyunun birçok hastalığa şifalı olması beklenmektedir.Bu çalışmada Kütahya çevresindeki birçok kaplıca incelenmiştir. Bu incelenen kaplıcalarla, Dumlupınar Üniversitesi kaplıcası fiziksel ve kimyasal özellikleri yönünden karşılaştırılmıştır.Anahtar Kelimeler: Analiz, Kaplıca, Şifalı Su.
Nanoteknoloji, nanobilim ve analitik kimyadaki kullanım alanları
Bu çalışmada, günümüzde popüler bir çalışma alanı olan nanoteknoloji ve nanobilim tarifleri yapılmış, bahsi geçen çalışma alanlarının Analitik Kimyadaki rolleri üzerinde genel bir araştırma yapılarak sonuçları tartışılmıştır.Bu amaçla, nanoteknolojinin dünyadaki ve Türkiye'deki uygulamaları, nanoteknolojide ve nanobilimde kullanım alanı bulan nano boyut malzemelerin tanıtımı, kullanılan bu nano malzemelerin karakterizasyonu için kullanılan teknikler irdelenmiştir.Nano boyut malzemelerin, Analitik Kimyada ağırlıklı olarak çalışılan bir konu olan eser element zenginleştirilmesinde adsorban madde olarak kullanıldığı çalışmalar hakkında genel bilgi verilmiş ve literatürden örnekler sunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Nanoteknoloji, Nanobilim, Nano Malzeme, Eser Metal, Zenginleştirme
Sulu çözeltiden bakırın kalsine manyezit atığı üzerine adsorpsiyonu
Bu çalışmada, kalsine edilmiş manyezit atığı ile sulu çözeltiden bakır adsorpsiyonu incelenmiştir. Çalışmada laboratuvar ortamında hazırlanan bakır çözeltileri kullanılmıştır. İki aşamada gerçekleştirilen deneysel çalışmaların ilk kısmında bakır adsorbsiyon kapasitesini artırmak için manyezit atığı farklı sıcaklıklarda kalsine edilmiş ve en uygun kalsinasyon sıcaklığı belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında ise pH, temas süresi, adsorban miktarı ve çözeltinin başlangıç derişiminin çözeltiden adsorblanan bakır miktarı üzerine etkileri incelenmiştir. Çözeltiden bakırın adsorblanması için en uygun kalsinasyon sıcaklığının 600 oC olduğu belirlenmiştir. Adsorpsiyon kinetiğinin belirlenmesi için yalancı birinci derece ve yalancı ikinci derece kinetik modelleri uygulanmış ve adsorpsiyon sürecinin yalancı ikinci derece kinetik modele uyduğu bulunmuştur. Adsorpsiyon izotermi Langmuir ve Freundlich adsorpsiyon izotermleri kullanılarak incelenmiş, adsorpsiyon sürecinin Langmuir izotermine daha uygun olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar, kalsine edilmiş manyezit atığının sulu çözeltideki bakırı adsorblaması için uygun bir adsorban olduğunu göstermiştir.
Hisarcık-Espey bölgesi bor endüstri atıklarında eser elementlerin tayini ve lityumun değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı Emet borik asit fabrikası atığı olan borojipsin karakterizasyonunu yaparak, bu atıkdan lityumu kazanmaktır. Bunun için öncelikle atığın optimum çözünürlük şartları tayin edilmiştir. Buradaki parametreler çözücü, kalsinasyon sıcaklığı, kalsinasyon süresi, karıştırma süresi ve katı/sıvı (K/S) oranıdır. Elde edilen en uygun koşullarla çözeltiye geçirilen lityumun, seçimli adsorban olarak bilinen lityum iyon elekleri ile kazanılması çalışılmıştır. Bu amaçla iki tip iyon-elek kullanılmıştır. Bunlardan birincisi LiMn2O4'ün asit ile muamelesi sonucu elde edilen ?-MnO2, diğeri de LiMn2O4'ten bir miktar manganın nikelle yer değiştirmesi sonucu elde edilen LiNi0,5Mn1,5O4'ün, asit ile muamelesi sonucu oluşan nikelli iyon elektir. Her iki iyon eleğin öncelikle hangi asit kullanıldığında yüksek Li+ bırakma özelliğine sahip olduğu tespit edilmiş, daha sonra belirlenen asit kullanılarak oluşan eleklerle, eleklerin maksimum Li+ adsorplama, geri bırakma kapasiteleri ve çözünen mangan, nikel oranları araştırılmıştır. Bunun için LiOH çözeltisi ile çalışılmış ve optimum pH, süre, sıcaklık, konsantrasyon ve adsorban miktarı tespit edilmiştir. Daha sonra tespit edilen en uygun koşullarda adsorbanların, borojips numunesinden ve belgeli standart referans maddeden lityum adsorplama kapasitelerine ve geri bıraktırma verimlerine bakılmıştır. Sonuçlar sentetik çözelti ile yapılan deney sonuçları ile uyumludur.
Eti Maden Kırka Bor İşletmesi atıklarından rubidyumun kazanılması
Dünyadaki önemli bor yataklarının Türkiye, ABD ve Rusya'da olduğu bilinmektedir. Dünyada toplam 1176 milyon ton B2O3 olup, bu rezervin % 72,2'si Türkiye'dedir. Ülkemizde her yıl bor mineralleri üretimi sırasında 600000 ton atık ortaya çıkmaktadır. Atıkların iyi değerlendirilmesi bir ülkenin gelişmişliğinin göstergesidir. Çalışmanın hedefleri arasında bor endüstri atıklarının oluşturduğu çevre kirliliğinin giderilmesi ve bu atıkların en iyi şekilde değerlendirilmesi vardır. Böylece hem atık durumda bulunan bu potansiyel kaynaklar ülke ekonomisine kazandırılmış olacak hem de çevre kirliliği önlenmiş olacaktır. Etibor Kırka Boraks İşletmesinin üretime başlamasından günümüze kadar 1000000 ton'a yakın tesis atığı gölette toplanmıştır.Rb metali gramla satılmakta ve birim fiyatları metalin saflığına göre değişmektedir. Yüksek fiyatından ve ticari olarak az bulunan metal olmasından dolayı ABD'de yıllık tüketimi 1 metrik tonu nadiren aşmaktadır ve tüm dünyadaki tüketimi belki de bunun iki katıdır. Bor atıklarında 1000 µg/g Rubidyum varlığı çalışmamıza yön göstermiştir. Çalışmamızın amacı Eti Maden Kırka Bor İşletmesi Atıklarından rubidyumun kazanılmasıdır. Rubidyumun bor atıklarından kazanılmasında işe önce rubidyumun çözeltiye geçirilmesiyle başlanmıştır. Bu işlem için eritiş yöntemi uygulanmıştır. Sonraki aşama rubidyumun kazanılmasında engel teşkil eden elementlerin ayrılmasıdır. En son aşamada Rubidyum RbSnCl6 olarak çöktürülüp, tespit edilmiştir.
ETİ GÜMÜŞ A.Ş.'de siyanürle gümüş üretimi ve gümüş veriminin artırılması
Ülkemizde Altın ve gümüş gibi değerli metaller, siyanürlü ortamda liç işlemine tabii tutularak kazanılmaktadırlar. Altın cevherlerinin siyanürlenerek elde edilmesi, gümüş cevherine göre daha yüksek verimde gerçekleşir. Bu yüzden Gümüş cevherinin liç süresi, siyanürle olabildiğince fazla kompleks oluşturması için daha uzun sürer (32-48 saat). Gümüş cevherinin kazanılmasında, liç esnasında, çözünmeyi yavaşlatan etkileri, olabildiğince en aza indirgemeyi sağlayarak verimin artırılması hedeflenmiştir. Değirmenlerde öğütülen cevherlerin, tanecik boyutunun büyük olması, liç esnasında, siyanürle nüfuz eden miktarı azalttığı için verimi düşüren geciktirici etki olarak bilinmektedir.Bu tezin amacı; cevherin türüne göre gümüş veriminin hesaplanması ve gümüş veriminin artırılmasına yönelik tane boyutu çalışmalarıdır. Önce farklı cevherlerde gümüş verimi hesaplanmış ve daha sonra ise aynı cevherin farklı tane boyutlarında liç deneyleri yapılarak verim hesabı yapılmıştır. Üretim şartlarına ve reaksiyonların gerçekleşme sürelerine bağlı kalınarak 32 saat süren liç deneyleri, siyanürle reaksiyona girerek katı fazda bulunan gümüşün sıvı fazda çözündükten sonraki verim hesabı yapılarak deney sonlandırılmıştır. Liç süresince 0,65 L/dk hava verilmiş ve düzenli olarak kireç ilavesiyle pH:10-12 olacak şekilde bazik ortam sağlanmıştır. Deney sonuçlarından; aynı miktarda gümüş içeren cevherlere aynı deney şartları uygulanmış ve liç testlerine göre; tane boyutu küçülmesinin, gümüş çözünme verimini arttırdığı gözlenmiştir. Günümüz şartlarında kullanılan cevherlerin (96g/ton Ag) liç testlerini göz önünde bulundurursak; 7 mikron tanecik boyutlu cevherlerin verimi, 15 mikron tanecik boyutlu cevherlerin verimine göre %7.3 daha fazladır. Bu ve buna benzer diğer liç testi sonuçlarına göre cevherin ne kadar iyi öğütülürse verimin de ona göre yükseleceği ortaya koyulmuştur.Anahtar Kelimeler: Gümüş, Siyanür, Tane Boyutu.
Borojips ile sulu çözeltilerden Cr(VI) ve Fe(III) iyonlarının uzaklaştırılması şartlarının araştırılması
Krom (VI) kuvvetli bir yükseltgeyici ajandır. Karsinojenite ve mutajenitesi nedeniyle canlılarda toksik etkisinin yüksek olması, krom (VI) tayinini önemli hale getirmiştir. Demir(III) miktarının belirli değer aralığının üzerine çıktığında veya altına indiğinde canlılar için olumsuz etkiler oluşturmaktadır. Bu çalışmada Kütahya?nın Emet ilçesinde bulunan bor işletmesine ait kolemanitten borik asit üretiminde açığa çıkan jips atığının orta tabaka borojipsi kullanılmıştr. Borojips, borojipsin kalsine hali ve asit ile magnetit modifikasyonları denenerek belirtilen metaller üzerindeki adsorpsiyon kapasitesi artırımı denenmiştir. Elde edilen adsorbanlar üzerinde analitik parametreler olarak kompleksin oluşum pH?sı, ligand miktarı, temas süresi, adsorbans miktarı, karıştırma hızı, ortam sıcaklığının adsorbsiyon üzerindeki etkileri batch sistemde incelenmiştir. Freunlich ve Langmuir izotermleri hesaplanmıştır. Bu çalışma esnasında literatürdeki benzer çalışmalardan faydalanılmıştır. Anahtar kelimeler: Adsorbsiyon, Krom(VI), Demir(III), DFK, Tiyosiyonat, Bor, Borojips, İzoterm.
Grafen oksit ile modifiye edilmiş genleştirilmiş perlit kullanılarak bazı eser elementlerin zenginleştirilme şartlarının araştırılması
Bu çalışmada, genleştirilmiş perlit (GP) ve grafen oksit ile modifiye edilmiş genleştirilmiş perlit (GO@perlit) kullanılarak sulu çözeltilerden Cu (II) ve Pb (II) iyonlarının zenginleştirilme şartları incelenmiştir. Perlit bileşim olarak %70'den fazla silika içerir, hem ucuz olması hem de Türkiye'de bol olarak bulunması nedeniyle kurşun, bakır, kadmiyum ve krom gibi ağır metallerin gideriminde ekonomik ve uygulanabilir bir adsorbandır. Çalışmada öncelikle genleştirilmiş perlit ile çeşitli metallerin zenginleştirilmesi denenmiş, tutunma veriminin % 100 olmasına rağmen geri alma işlemi tekrarlanabilir olmadığı için grafen oksit ile modifikasyon işlemine gidilmiştir. Perlitin silika tabakalarına GO tabakalarının kovalent olarak bağlanmasıyla yeni bir adsorban madde sentezlenmiştir (GO@perlit). GO'nun karboksil gruplarına aminle (3-aminopropytrimethoxysilane, APTS- % 96) biten silika bir adsorbanın (perlit) amino grupları ile bağlanmıştır (aminosilika). 80 °C'de etüvde kurutulduktan sonra 63 µm büyüklüğünde elekten geçirilip kullanılmıştır. Sürekli sistemde çalışılmış bu amaçla 0,8 mm iç çaplı cam kolonlar kullanılmıştır. En iyi koşulları belirlemek için pH, geri alma çözeltisinin cinsi ve derişimi, akış hızı, çözelti hacmi, adsorpsiyon kapasitesi ve yabancı iyon etkisi gibi bazı parametreler çalışılmıştır. Geliştirilen metotla Cu(II) ve Pb(II) iyonları için GO@perlit'in adsorpsiyon kapasitesi sırasıyla 140,8 ve 357,1 mg g-1 olarak bulunmuştur. Adsorbanın modifikasyonu, yüzey yapısı ve morfolojisinin aydınlatılması amacıyla FT-IR, SEM, XRD ve TGA/DTA analizleri yapılmıştır. Geliştirilen metot bakır ve kurşun analizi için musluk suyu numunesine ve gazlı içecek numunesine ekleme yöntemiyle başarıyla uygulanmış sonuçlar alevli atomik absorpsiyon spektrometresi kullanılarak ölçülmüştür.
Emet borik asit fabrikası atıklarından borun kazanılması
Bor, Türkiye'nin sahip oldugu çok önemli endüstriyel hammaddelerinden biridir. Ülkemiz, gerek bor minerallerinin sahip oldugu rezerv büyüklügü, niteligi ve çesitliligi açısından, gerekse isletme maliyeti ve tenör avantajları ile dünyada birinci sırada bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, Türkiye'de bor konsantresi üretiminde kullanılan kırma, yıkama, sınıflandırma ve triyaj gibi zenginlestirme islemleri esnasında önemli miktarlarda atık çıkmaktadır. Bu atıkların degerlendirilmesi hem dogal kaynakların maksimum düzeyde kullanılması, hem stoklanması hem de çevre açısından önem arz etmektedir. Eti Maden sletmeleri Genel Müdürlügü Emet Bor sletme Müdürlügüne baglı Hisarcık ve Espey Konsantratör Tesisleri bünyesinde üretilmekte olan kolemanit cevheri, isletme bünyesinde bulunan Emet Borik Asit Fabrikası'nda borik asit üretiminde kullanılmaktadır. Ancak, konsantre kolemanit üretim islemi esnasında önemli miktarda su kullanılmakta, sonuçta ortaya sulu atık çıkmakta ve bu atıklar ancak atık barajlarında depolanmaktadır. Bu çalısmada, Emet Borik Asit Fabrikası atıklarından bor'un geri kazanılması amaçlanmıstır. Bunun için Emet Borik Asit Fabrikası atıklarından olan Hisarcık Eski Atık Barajı'ndan alınan kolemanit numuneleri kullanılarak çalısmalar yapılmıstır. Emet-Hisarcık Eski Atık Barajından temin edilen katı atıgın tanımlanmasından sonra bor'un kazanılması için kalsinasyon islemi yapılmıstır. Deneyde kalsinasyon islemine sıcaklık, süre ve eleme parametrelerinin etkisi incelenmistir. Sonuçta, sıcaklık, süre ve farklı eleklerden elemenin kalsinasyon islemi ile bor'un kazanılmasında etkili oldugu belirlenmistir. Laboratuar tipi fırında 350-500oC sıcaklık ve 15?60 dakikalık süreler arasında kalsinasyon islemi gerçeklestirilerek kalsine ürün elde edilmistir. Daha sonra 0,25 mm. ve 0,50 mm. eleklerden kalsine kolemanitin kilden ayrılmasına yönelik çalısmalar yapılmıstır. Böylece Hisarcık Eski Atık Barajındaki kolemanit atıgından kalsine kolemanit üretimi gerçeklestirilmistir. Laboratuar ölçekli testlerin sonucunda, 450oC sıcaklık ve 25 dakika süre sonunda 0,50 mm elekten elemede %30,52 B2O3 tenörü ve %92,96 B2O3 kurtarma verimi ile kalsine konsantre üretimi yapılabilecegi görülmüstür. Anahtar Kelimeler: Atık Barajı, Bor'un Kazanılması, Kalsinasyon, Kolemanit
Bazı pirazol karboksilik asitlerin etanol-su ortamında iyonlaşma sabitlerinin potansiyometrik yöntemle tayini
Bu çalışmada, pirazol karboksilik asitlerin (4-benzoil-1-(3-nitrofenil)-5-fenil-1Hpirazol- 3-karboksilik asit, 4-benzoil-1-(4-nitrofenil)-5-fenil-1H-pirazol-3-karboksilik asit, 4- (etoksikarbonil)-1,5-difenil-1H-pirazol-3-karboksilik asit, 4-(etoksikarbonil)-1-(3-nitrofenil)-5- fenil-1H-pirazol-3-karboksilik asit, 4-(etoksikarbonil)-1-(4-nitrofenil)-5-fenil-1H-pirazol-3- karboksilik asit) stokiyometrik iyonlaşma sabitleri çeşitli etanol-su ortamlarında ( %50 etanol- %50 su, %60 etanol-%40 su, %70 etanol -%30 su ) potansiyometrik yöntemle tayin edilmiştir. Potansiyometrik titrasyon verilerinden yararlanarak BEST bilgisayar programı ile iyonlaşma sabitleri hesaplanmıştır. Titrasyonlar, 25±0,1°C'ta azot atmosferinde, 0,1 M NaCl'lü ortamda ORION 960 model otomatik titratör kullanılarak yapılmıştır. Ayrıca, pirazol karboksilik asitlerin asitliği üzerine yapı ve çözücü etkiside incelendi. Anahtar Kelimeler : Çözücü Etkisi, Etanol-Su Karışımı, İyonlaşma Sabiti, Pirazol Karboksilik Asit, Potansiyometri, Titrimetri.
Emet-Hisarcık Bor Madeni havzasındaki suların incelenmesi
Türkiye'deki zengin bor madeni bölgelerindeki (Kütahya-Emet-Hisarcık) sularda bor ve ağır metal kirliliği araştırılmıştır. İnsan ve çevre sağlığını tehdit edebilecek ağır metal (Fe, Mn, Cu, Ni, Cr, Co, Pb, Zn, Al) konsantrasyonları saptanmamıştır. Ancak kabul edilebilir değerlerin üzerinde bor konsantrasyonları tespit edilmiştir. Emet-Hisarcık Bor Madeni havzasındaki kaynaklardan alınan suyun uzun süreli kullanımı kronik bor toksikliği açısından çok önemlidir. Bu çalışmada sulardaki bor ve ağır metal konsantrasyonları ICP-OES spektrometresi kullanılarak incelenmiştir. Anahtar kelimeler: Bor, ICP-OES, Su.
Eti Maden Kırka Bor İşletmesi atıklarının analizi ve sınıflandırılması
Bu çalışmada, Eti Maden Kırka Bor İşletmesi'nde ki, konsantratör tesisi ve açık ocak işletmesinde oluşan atıklardan alınan numunelerin analizi ve sınıflandırılması yapılmıştır.Ülkemizde bor endüstri atıkları, teknolojik ve ekonomik yönden yeterince değerlendirilmemektedir. Bu atıkların değerlendirilebilmesi için öncelikle analizleri ve sınıflandırılmaları yapılmalıdır. Ayrıca bu analiz sonuçları ve sınıflandırılmaları ileride yapılacak çalışmalara ışık tutacaktır. Bu analiz ve sınıflandırmaları yapmak için X-RF, X-RD, TGA-DTA ve ICP-OES analizleri yapılmıştır. Bu çalışmada atık numuneleri dört farklı grupta sınıflandırılmıştır. Bu gruplar;?S1, S3 ve S4: CaMg(CO3)2Dolomit?S2 ve S9: Na2B4O7.5H2OTinkalkonit?S5, S6 veS7: Na2B4O5(OH)4.8H2OBoraks?S8: KAlSi3O8Potasyum feldspat'dır.
Gümüş endüstrisi cevher ve atıklarında bazı elementlerin ICP-OES ile tayini
GÜMÜŞ ENDÜSTRİSİ CEVHER VE ATIKLARINDA BAZI ELEMENTLERİN ICP- OES İLE TAYİNİ Sultan AKTAŞ Kimya, Yüksek Lisans Tezi, 2019 Tez Danışmanı: Prof. Dr. Yunus ERDOĞAN ÖZET Gümüş cevherleri içerdikleri mineraller bakımından oldukça zengin yapıya sahiptirler. Ülkemizde yapılan çalışmalar element çeşitliliği bakımından sınırlı kalmıştır. Bu çalışmada gümüş endüstrisi cevher ve cevher atıklarında bazı elementlerin tespiti amaçlanmıştır. Kütahya – Gümüşköy Eti Gümüş A.Ş. Tesisleri'nden temin edilen maden cevherleri ve atık barajının örnekleri asitte çözülerek indüktif eşleşmiş plazma-optik emisyon spektroskopi (ICP-OES) yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Cevher analizinde gümüş, alüminyum, arsenik, baryum, bor, kalsiyum, kadmiyum, kobalt, krom, bakır, demir, mangan, molibden, nikel, kurşun, antimon, stronsiyum, titanyum, talyum, vanadyum, çinko elementlerinin miktarları tespit edilmiştir. Sonuçlar hassas saptamayla üç tekrarlı olarak elde edilmiş ve ppm (mg/kg) düzeyindedir. Bu çalışma cevher ve atık numunelerinde değerli ve önemli metallere rastlanıldığını göstermiştir. Anahtar Kelimeler: İndüktif eşleşmiş plazma-optik emisyon spektroskopi (ICP-OES), Cevher Analizi, Gümüş Cevheri.
Bazı atık maddelerin tuğla üretiminde değerlendirilmesi
Çağımızda teknolojinin ilerlemesi ile yeraltı kaynaklarının bulunması ve bunların işlenme olanaklarının arttığını gözlemekteyiz. Buna karşın elde edilen ürünlerin yanında, ortaya çıkan atık maddelerin depolanması ve tekrar kullanılabilirliği üzerine çalışmaların yeterince olmaması aynı zamanda bu atık malzemelerin çevre kirliliğine etken birer unsur oldukları gerçeği ile tezimizde, bunların nasıl kullanılabilir-kullanılamaz olduklarını incelemeye çalışacağız. Ülkemizde yapı malzemesi olarak kullanılan tuğla için çeşitli çalışmalar yapılmış, hazırlanan değişik reçetelerle iyileştirilmeler sağlanmıştır. Bu tezde ise tuğla toprağı ile kırka bor atığı, kalsine manyezit, atık kül ve şaphaneden getirilen alünit farklı oranlarda karıştırılıp laboratuvar ortamında vakum preslenme yöntemi ile tuğla numuneleri üretilmiştir. Elektrikli ark tipi fırınlarda değişik sıcaklık artışları ile 6 adımda 900 ºC çıkarak pişirilmiştir. Pişmiş örnekler üzerinde fiziksel ve mekanik testler yürütülmüştür. Elde edilen sonuçlar ışığında, tuğla numunelerinin fiziksel ve mekanik test değerlerinin birçoğunun literatür ve TSE değerleri aralığında olduğu görülmüştür. Hazırlanan reçetelerle numunelerin su emme, porozite, ateş zayiatı, toplam çekme, mukavemet gibi özelliklerinde iyileşmeler gözlenmiş ve ayrıca bor atığı sayesinde tuğlanın çok önemli bir teknolojik özelliği olan nötron tutma(absorbsiyon) özelliğininde ortaya çıktığını söyleyebiliriz.
Reaktif mavisi boyarmaddesinin organo-kil üzerine adsorpsiyonunun incelenmesi
REAKT F MAV S BOYARMADDES N N ORGANO-K L ÜZER NEADSORPS YONUNUN NCELENMESÇiğdem ÖmeroğluKimya Bölümü, Yüksek Lisans Tezi, 2007Tez Danışmanı: Prof. Dr. Yunus ErdoğanÖZETBu çalışmada, bir katyonik yüzey aktif madde (dodesiltrimetilamonyum (DTMA)bromür) ile bentonit modifiye edilerek sulu çözeltiden adsorpsiyon yöntemi ile bir sentetiktekstil boyarmaddesi olan Reaktif Mavisi 19 (RM19)'un giderimi araştırılmıştır. DTMA-bentonit üzerine RM19'un adsorpsiyonu deneylerinde; pH, etkileşim süresi ve sıcaklık gibiparametreler incelenmiştir. Bentonitin bir yüzey aktif madde ile modifikasyonunun olupolmadığı elementel analiz ve FTIR spektroskopik yöntemleri ile test edilmiştir. DTMA-bentonit üzerine RM19'un adsorpsiyonunda en yüksek adsorpsiyon değerine yaklaşık pH=1,5değerinde ulaşılmıştır. Kinetik ve izoterm verileri ve hız sabitlerini elde etmek için deneyselverilere birinci derece ve yalancı ikinci derece adsorpsiyon kinetiği; Langmuir ve Freundlichadsorpsiyon izotermleri uygulanmıştır. DTMA-bentonit üzerine RM19'un adsorpsiyonununyalancı-ikinci-dereceden kinetik model ile uyumlu olduğu bulunmuştur. Kinetik modellerinvalidasyonu kantitatif olarak normalleştirilmiş standart sapma değerleri âq (%) kullanılarakgerçekleştirilmiş ve en iyi model olan yalancı-ikinci-dereceden modelde sonuçların %1,952'dendaha küçük olduğu bulunmuştur. Deneysel verilerin en iyi Langmuir adsorpsiyon izotermmodeli ile uyumlu olduğu bulunmuştur. En yüksek adsorpsiyon kapasitesi (qmaks) 3,30x10â4 molgâ1 veya 206,58 mg gâ1 değeri ile elde edilmiştir. Termodinamik verilerinden olan Gibbsserbest enerjisi değerlerinin negatif olması, DTMA-bentonit üzerine RM19'un adsorpsiyonununkendiliğinden gerçekleştiğini göstermektedir.Anahtar Kelimeler: Adsorpsiyon, Bentonit, zotermler, Kinetik, Organo-kil, Reaktifboyarmadde, Termodinamik, Validasyon