Adana'daki lise öğrencilerinde kasıtlı ve kasıtsız yaralanmaya yol açabilecek riskli davranışların yaygınlığı

Amaç: Ergenlerin gelişimsel özelliği bakımından deneyimsizlikleri ve risk alma eğilimleri, onları yaralanmalara daha fazla maruz bırakır. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2008 yılı raporunda, yaralanmalar 15-19 yaş grubu arasında mortalitede ilk sıradadır. Bu çalışmanın amacı, 2009-2010 eğitim-öğretim yılında Adana'daki liselerde okuyan öğrencilerin kasıtlı ve kasıtsız yaralanmaya yol açabilecek riskli davranışların yaygınlığını saptamak ve 2000 yılı verileri ile kıyaslamaktır.Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza 2009-2010 eğitim-öğretim yılında, Adana'daki lise öğrenci popülasyonunu temsil eden 3016 öğrenci dâhil edildi. Anket formu, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Youth Risk Behaviour Surviellance formundaki soruların Türkçeye uyarlanması ve buna sosyodemografik özelliklerle ilgili soruların eklenmesi ile oluşturuldu.Bulgular: Çalışmamıza katılan öğrencilerin % 52'si kız, % 48'i erkekti. Çalışmamızda ehliyetsiz motorlu araç kullanma ile yüksek sınıf düzeyi, erkek cinsiyet, yüksek aile aylık gelir düzeyi ve aileye ait motorlu araç bulunma arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur ancak anne ve baba eğitim düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Çalışmamızda, bıçak ve çakı gibi kesici delici alet veya sopa taşıma yaygınlığı ile erkek cinsiyet ve baba eğitim düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur ancak sınıf düzeyi, ailenin aylık gelir düzeyi ve anne eğitim düzeyi ile anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Çalışmamızda son bir yıl içindeki intihar girişimi yaygınlığı ile kız cinsiyet düşük anne ve baba eğitim düzeyi ile anlamlı bir ilişki bulunmuştur ancak sınıf düzeyi ve ailenin aylık geliri arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Çalışmamızda 2010 yılındaki motosiklet ve bisiklet kask kullanımı yaygınlığının, 2000 yılındakilere göre anlamlı artış gösterdiği bulunmuş (sırasıyla % 35,2'ye karşılık % 6,8 ve % 9'a karşılık % 3,1) ancak sürücü belgesiz motorlu araç kullanımı (% 18,9'a karşılık % 19,9), bıçak-çakı ya da sopa taşıma (% 12,6'ya karşılık % 11,7) ve intihar girişimi yaygınlığında(% 7,1'e karşılık % 6,2) anlamlı değişiklik bulunmamıştır. Emniyet kemeri kullanımında ise 2010'daki ?polisi görünce? emniyet kemeri kullanma sıklığı artmış, ?daima? emniyet kemeri kullanma sıklığı azalmıştır.Sonuç: Ergenlerin önde gelen mortalite nedeni olan kasıtsız ve kasıtlı yaralanmalar, dikkatlerin yoğunlaştırılması gereken bir konudur. Ergenlerin emniyet kemeri bilincinin artırılması, bıçak-çakı taşımalarının ve özellikle ateşli silah edinmelerinin engellenmesi gerekmektedir. Büyüdükçe artan umutsuzluğun ve mutsuzluğun azalması için ergenlere her sorunun birçok çözüm yolu olduğu öğretilmelidir.Anahtar Sözcükler: Ergen, riskli davranışlar, yaralanmalar, silah, araç, kask.