Adana ilinde ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşlarında çalışan araştırma görevlisi hekimlerin farmakovijilans ve advers etki bildirimi hakkındaki bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi

Amaç: Farmakovijilans, ilaç uygulamasında karşılaşılan sorunların takibi, sorumlu nedenlerin saptanması, tanınması, kaydedilmesi, duyurulması, gerekli önlemlerin alınması ile ilgili bilimsel çalışmalar bütünüdür. Advers etkilerin ve yol açtığı durumların önemi çok açık iken, Dünya Sağlık Örgütü ve ulusal ilaç güvenliliği ile ilgili otoriteler bu konuda yapılan çalışmaları ve düzenlemeleri arttırmaya çalışırken; toplumun ve sağlık çalışanlarının bu konudaki farkındalığı ve ilgisi çok düşük düzeydedir. Tüm bu nedenlerden dolayı; hekimlerde farmakovijilans ve advers etki bildirimi hakkındaki bilgi, tutum ve davranışların değerlendirilmesi ayrıca çalışmamızdan elde edeceğimiz veriler ışığında eksikliklerin ve bu eksikliklerin nedenlerinin tespit edilmesi ve bundan yola çıkarak da bu konuda neler yapılabileceğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda, Adana'da bulunan, asistan eğitimi veren, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi, Başkent Üniversitesi Adana Uygulama Merkezi, Adana Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi olmak üzere toplamda üç sağlık kuruluşunda çalışan ve eğitim almakta olan araştırma görevlisi hekimlerin farmakovijilans ve advers etki bildirimi hakkındaki bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi için, bu üç sağlık kuruluşunda çalışan ve reçete yazılan çeşitli branşlardaki 213 hekime yüz yüze görüşme yoluyla anket uygulanmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS ver. 20 paket programı kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmamıza katılan hekimlerin % 93,9'ünün 33 yaş altı olduğu, % 52,1'inin erkek olduğu, % 71,4'ünün üniversite hastanelerinde çalışmakta olduğu görüldü. Hekimlerin günlük hasta sayısı ortalama 63,6±76,292 bulunurken, bir günde yazdıkları ortalama reçete sayısı 35,2±54,214, bir reçetede yazdıkları ortalama kalem sayısı ise ortalama 3,0±0,899 kalem ilaç bulunmuştur. Hekimlerin % 21,6'sının akılcı ilaç kullanma kriterlerini doğru sıraladığı, reçete yazarken en fazla (% 67,6) kıdemli asistan veya uzmana danıştığı, % 25,8'inin farmakovijilansı bildiği, % 15,5'inin farmakovijilans konusunda eğitim aldığı, % 53,5'inin son bir yıl içerisinde advers etki ile karşılaştığını belirtmiş olduğu görüldü. Advers etkiye neden olan ilaç grupları sıralandığında; ilk sırada % 20,7 ile antibiyotiklerin geldiği, hekimlerin % 54,1'inin advers etki bildirim formu olduğunu bildiğini belirttiği görülürken, % 13,1'inin advers etkinin hangi merkeze bildirilmesi gerektiği ile ilgili cevapları doğru kabul edildi. Hekimlerin yalnızca % 2,3'ü TÜFAM'dan haberdardı. Hekimler tarafından belirtilen bildirim yapılmama nedenleri sıralandığında, ilk sırada % 67,1 ile zaman yetersizliği gelmekteydi. Çalışmamızda katılımcıların % 23'ünün hastalara bitkisel ilaç önerdiğini belirttiği görülmüş olup; bitkisel ilaç önerdikleri hastalık grupları sıralandığında, ilk sırada % 5,6 ile gastrointestinal sistem hastalıkları gelirken, bitkisel tedavi öneren hekimlerin 4'ü bitkisel ürün kullanımına bağlı advers etkiye rastladığını bildirmiştir. Sonuç: Çalışmamız araştırma görevlisi hekimlerin farmakovijilans ve advers etki bildirimi hakkındaki bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi üzerine yapılmış olan ilk ve pilot çalışmadır. Farmakovijilans ile ilgili özellikle de advers etki bildirimindeki eksikliklerin nedenleri hakkında çalışmalar mutlaka yapılmalı, Tıp eğitimleri sırasında farmakovijilans dersleri verilmeli ve raporlama kültürü oluşturulmalıdır. Akılcı ilaç kullanımı ve farmakovijilans için özellikle hekimler olmak üzere sağlık mensuplarının eğitim kaliteleri artırılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Farmakovijilans, advers etki, araştırma görevlisi hekim, anket, ilaç.