Dâhilde işleme rejiminin Türkiye ekonomisine olan etkileri ve demir-çelik sektörü'nde bir araştırma

Ülke ekonomilerinin gelişmesinde büyük öneme sahip olan uluslararası ticaret, hızlı küreselleşmenin etkisiyle rekabet ortamının yoğun olarak yaşandığı bir ortam haline gelmiştir. Devletler bu rekabet içinde firmalarının uluslararası piyasalarda rekabet edebilme gücünü arttırabilmek adına nakdi veya faaliyete dayalı çeşitli teşvikler sağlamaktadırlar. Ülkemizde 1980 öncesinde ithal ikamesine dayalı dış ticaret politikaları uygulanmaktayken, 1980 sonrasında ihracata dayalı dış ticaret politikaları benimsenmiştir. Tezde, dış ticaret politikaları içinde uygulanan en önemli teşvik yöntemlerinden biri olan Dâhilde işleme rejimi (DİR) sistem ve uygulamalarının, ülke ekonomileri ile doğrudan ilişkisi olan ve dünyadaki gelişmelerden en fazla etkilenen sektörlerden biri olan demir-çelik sektöründe faaliyet gösteren işletmelere olan etkileri incelenecektir. Bu tez çalışmasının amacı, DİR sistem ve uygulamalarının Türk demir çelik sektöründe ihracatın ve ürün çeşitliliğinin arttırılması, DİR kapsamında verilen teşviklerin amacına uygun kullanılıp kullanılmadığı, küresel pazarlarda Türk firmalarının rekabet edebilmesinde DİR'in daha etkili kullanılması için yapılması gerekenlerin ortaya çıkarılmasıdır. Bu tez çalışmasının önemi ise, DİR sistem ve uygulamalarının demir-çelik sektöründe faaliyet gösteren işletmelerle ilgili araştırma yapanlara ve Türk demir çelik sektöründe dış ticaretle uğraşan firmalara DİR kapsamında ihracatın arttırılması, geliştirilmesi ve rekabet edebilmesi için yapılması gerekenler ve DİR kapsamında Türk demir çelik sektörünün hangi ülkelerle anlamlı sonuçlar verdiğine dair bulguları ortaya koymasıdır. Bu tez çalışmasında öncelikle literatür incelemesi yapılarak, DİR sistem ve uygulamalarından faydalanan demir çelik sektöründe faaliyet gösteren İstanbul, İskenderun, İzmir, Tekirdağ ve Zonguldak bulunan 31 demir çelik firmasının ihracat işlemleri ile ilgilenen firma çalışanları üzerinde anket uygulaması yapılmıştır. Çalışmadaki anket soruları hazırlanırken gümrük mevzuatı referans alınmak üzere, 2006/12 Sayılı DİR Tebliğinden ve Coşkun Şenol (2007)'un "Dâhilde İşleme Rejiminin İhracat Üzerine Etkileri ile Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü Üzerine Bir Değerlendirme" adlı doktora tezinde kullandığı anket çalışmasından yararlanılmıştır. Ayrıca anket soruları hazırlanırken, Ticaret Bakanlığı denetçilerinden, gümrük muayene memurlarından ve Uluslararası Ticaret ve Lojistik bölümündeki akademisyenlerden görüş alınmıştır. Araştırmacı tarafından hazırlanmış olan anket sorularının katılımcılardan cevaplamaları istenmiştir. Maddelerin ölçeklendirilmesinde beşli Likert ölçeğinden faydalanılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde SPSS 22.0 (Statistical Program for Social Scientists) paket programı kullanılmıştır. Anketin uygulanmasıyla elde edilen veriler üzerinde Ki-kare, Mann-Whitney U Testi, Kruskall Wallis Testi yapılmıştır. Sonuç olarak; DİR sistem ve uygulamalarının demir çelik işletmeleri üzerinde ithalatta gümrük vergisi ve KDV muafiyetinin olması, yurt içi alımlarda KDV tecil-terkin uygulamasına olanak verilmesi, ihracat finansmanında Türk Eximbank programlarının kullanılması, ucuz hammadde ve yarı mamul tedariki gibi ihracatın artması ve gelişmesine yönelik önemli katkılarının olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca DİR sayesinde Türk firmalarının uluslararası piyasalardaki rekabet gücünün arttığı, DİR sistem ve uygulamalarının iç piyasadaki üretim dengelerini ve rekabeti bozmadığı, DİR uygulamalarının daha etkin olarak işleyebilmesi için yeni düzenlemelere ihtiyacı olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.