Diyarbakır sur kapılarında trafiğe bağlı titreşimlerin incelenmesi ve koruma önerilerinin geliştirilmesi

Birçok medeniyetin izini taşıyan Diyarbakır surları genel hatlarını günümüze kadar korumayı başarmıştır. Diyarbakır bulunduğu konum itibari ile bölgenin önemli bir kavşağı konumundadır. Bu nedenle surlar etkin bir savunma yapısı niteliğindedir. Büyük oranda korunan surlar üzerinde özgün ve sonradan açılan geçişler bulunmaktadır. Özellikle özgün kapılar yoğun taşıt trafiğine maruz kalmaktadır. Cumhuriyet döneminden sonra imar faaliyetlerinin artmasıyla sur duvarlarının bazı bölümlerinde yıkımlar yapılmıştır. Çağın gereksinimleri doğrultusunda gerek yaya gerek kullanılan taşıtların boyutları göz önünde bulundurularak yeni kapılar açılmıştır. Geçmişi uzun yıllara dayanan surlarda meydana gelen hasarların çoğu bakımsızlıktan kaynaklanmaktadır. Turizm açısından önemli bir yere sahip olan suriçi bölgesi trafiğin yoğun olduğu bir bölgedir. Bu nedenle kısa vadede olmasa da uzun vadede trafiğin kapılara etkisi göz ardı edilemeyecek düzeydedir. Özgün ve sonradan açılan kapılarda hem gözlemsel hem de aletsel ölçümler yapılmıştır. İlk olarak gözlemsel tespitlerde bulunuldu. Daha sonra zemin ve duvarlarda tahribatsız bir yöntem olan Georadar (GPR) yöntemi ile taramalar yapıldı. Yapılan taramalar ile yapının zemin, duvar ve yakın çevresindeki durumu ve deformasyonları tespit edildi. Georadar (GPR) sonrası özellikle çalışmanın temelini oluşturan mevcut trafiğin sur kapılarında meydana getirdiği titreşimin şiddeti ölçüldü. Üç eksenli ivmeölçerlerle ölçümlerin alındığı sırada taşıt ve yaya sayısı da dikkate alındı. Her ne kadar taşıt trafiğinin hasarlar üzerinde kısa vadede bir etkisi bulunmasa da zaman içinde ve diğer etmenlerle birlikte daha büyük hasarlara yol açabileceği tablo ve verilerle desteklenmiştir. Son çalışma olarak da taşıt ve yayaların meydana getirdiği ortam gürültüsünün sur kapıları üzerindeki etkisi aletlerle ölçülmüştür. Yaya ve taşıt sayısının belirlenmesiyle aynı zaman diliminde ses ölçümleri yapılmıştır. Karşılaştırılma yapılması amacıyla farklı zaman dilimlerinde yoğunluğun olduğu ve daha sakin saatlerde ölçümler tekrarlanmış olup tablolar halinde sunulmuştur. Titreşim ölçümlerinde olduğu gibi ses ölçümlerinde de taşıt ve yaya trafiğinin kapılar üzerinde uzun zamanda etkili olduğu görülmüştür. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depreminin sur kapıları ve duvarları üzerindeki etkisi de gözlemsel olarak incelendi. Çalışma esnasında önceden çekilen fotoğraflarla deprem sonrası fotoğraflar karşılaştırılmıştır. Deprem sonrası kapılar üzerinde hasarlar gözlemlenmemiş fakat duvarlarda ve burçlarda bölgesel yıkılmalar meydana gelmiştir. Gözlemsel veriler ile yapılan ölçüm sonuçları değerlendirilerek koruma önerileri geliştirilmiştir.