Dünya mirası korunmasında alan yönetimi: Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçesi örneği

En temel tabiriyle alan yönetimi; sınırları beşerî veya doğal yollarla belirlenmiş bir bölgeyi çekip çevirme, idare etmek için alınan tüm kararları ve tedbirleri ifade eder. Alan yönetimi teriminde en etkili ve yol gösterici kuruluş UNESCO olmuştur. Kültürel miras unsurlarının koruma altına alınmasından sonra yaşanabilecek tahribat ve sorunların önüne geçmek maksadıyla alan yönetimi yaklaşımı ortaya çıkmış ve korunacak bölgenin belirli bir plan ve düzen dahilinde korunması amaçlanmıştır. UNESCO Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunması Sözleşmesi'nin ilgili maddesinde de alan yönetimine özel bir vurgu yapılmış ve Dünya Mirası Listesi'nde yer alabilmek için temel şartlardan biri olarak ilgili bölgenin alan yönetimi planına sahip olması istenmiştir. Bu çalışmada Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri'nin UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne adaylık süreci ve hazırlanan alan yönetimi planı ele alınarak, Diyarbakır özelinde hazırlanan alan yönetimi planıyla, seçilen üç farklı alanın yönetim planı karşılaştırılmıştır. Diyarbakır Alan Yönetimi Planı ve örnek olarak seçilen Edirne Selimiye Camii Külliyesi, Efes ve Arslantepe yönetim planları hazırlanırken sürece dahil olan kurum, kuruluş ve aktörler arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Ayrıca kültürel miras yönetiminde alan yönetimi planlamasında öne çıkan unsurlar araştırılıp, bu çalışmada ele alınan farklı kültürel miras değerlerine sahip alanlar için hazırlanan yönetim planlarında ortaklaşan unsurlar ve farklılıklar incelenmiştir. Son olarak alan yönetimi planlarının hazırlanmasında öne çıkan, etkili olan, süreci yöneten/yönlendiren kurum, kuruluş ve aktörlerin nitelikleri araştırılarak bu süreçte yer alan kurum, kuruluş ve aktörler arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir.