Hüseyin Râcî Telhîsü'l-İnşâ (İnceleme-metin)

Klâsik Türk edebiyatında, belâgat, ulûm-ı edebiyye, ilmü'ş-şi'r, ilm-i inşâ gibi kavramlarla adlandırılan edebiyat bilgi ve teorisi ile ilgili konular, Batı edebiyatında, bazı farklılıkları olmakla birlikte, retorik (rhetorique) kelimesiyle karşılanmaktadır. Arap edebiyatında belâgat ile ilgili çalışmaların Kur'ân-ı Kerim'i ve dilini daha iyi anlamak amacıyla başladığını ve X. yüzyılda dil, edebiyat, edebî tenkit ve tefsir, kelâm gibi diğer Kur'ân ilimleriyle iyice geliştiğini söyleyebiliriz. Bu asırdan sonra da Arap edebiyatında belâgatin bağımsız bir bilim dalı olarak hızla geliştiğini görmekteyiz. Türk edebiyatında belâgat ile ilgili örnekler ise, daha çok Arap edebiyatından esinlenilerek ortaya çıkmıştır. Tanzimat'tan sonra özellikle okullarda okutulmak amacıyla yazılan eserlerin sayısında bir artış gözlenmektedir. Bu bağlamda orta öğrenim seviyesindeki öğrenciler için hazırlanan eserlerden biri de, Hüseyin Raci Efendi'nin yazmış olduğu Telhîsü'l İnşâ adlı eserdir. Eser, orta öğrenim seviyesindeki öğrencilere doğru ve güzel okuma-yazmayı öğretmek maksadıyla yazılmış bir ders kitabı niteliğindedir. Bu çalışmanın Giriş kısmında belâgatin gelişim süreci ve bu anlamda yazılan önemli eserler hakkında bilgi verildi. Birinci bölümde Hüseyin Raci Efendi'nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri üzerinde duruldu. İkinci bölümde eserin yapı ve muhteva özellikleri ele alındı. Üçüncü bölümde eserin çeviriyazısı verildi. Çalışmanın sonuna İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığında bulunan eserin Arap alfabeli metni eklendi. Anahtar Kelimeler: Hüseyin Râcî, Telhîsü'l-İnşâ, belâgat, inceleme, metin.