Osmanlı ve Cumhuriyet modernleşmesinde gayrimüslim sanatçılar

Bu tez çalışmasının konusu, Osmanlı Millet Sistemi içerisinde gayrimüslim, Lozan Barış Antlaşması maddelerinde azınlık olarak tanımlanan, Rum, Ermeni ve Yahudi milletlerinin, sanatsal, kültürel ve düşünsel üretimlerine ve Osmanlı ve Cumhuriyet modernleşmesindeki etkilerine odaklanmaktadır. Çalışmanın omurgasını oluşturmak için, İmparatorluk'tan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde sanatsal ve kültürel ortamın panoraması verilmiş, sanatsal ve kültürel ortam aynı zamanda sosyoekonomik ve sosyopolitik yönleriyle birlikte ele alınmıştır. Bu bağlamda, tezin ana aktörleri olan Müslüman-Türklerle gayrimüslimlere öncelik verilmiş, yanı sıra Levanten ve yabancı uyruklu sanatçılar da değerlendirilme kapsamına dâhil edilmiştir. Öte yandan tezde savaş, göç ve mübadele gibi kırılma noktaları belirginleştirilmiştir. 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı'yla başlayarak, Müslim ve gayrimüslimlerin günlük yaşamlarındaki ve sanatsal üretimlerindeki dalgalanmalar 1970'li yıllara kadar gelen olgularla yorumlanmış, özellikle savaşların yüzyıllardır beraber yaşayan topluluklar üzerindeki olumsuz etkisi irdelenmiştir. Ayrıca gayrimüslimlerin iktisadi ve siyasi koşullarının gelişmesiyle ortaya çıkan kazanımların, Müslümanlar bazında yarattığı kırılma ve sonrasındaki devinim ile gelişen plastik sanatlardaki Müslüman sanatçı sayısının niteliksel ve niceliksel olarak artmasına yol açan temsil ve kimlik gibi konular da sanat tarihi içinde incelenmiştir. Gayrimüslim yoğunluklu sanat ortamının Müslüman-Türk yoğunluklu sanat ortamına dönüşmesine zemin hazırlayan koşullar araştırılmış ve değişimin diyalektiği çerçevesinde sanat tarihsel olarak resmi çıkartılmıştır. Böylelikle, sanat tarihi yazımında ihmal edilen, birkaç yayınla sınırlı kalan gayrimüslimlerin üretimleri görünür kılınmış, modern Türkiye sanat tarihi içerisinde sanatta yabancı yoktur özdeyişiyle birlikte değerlendirilmeye çalışılmıştır.