Türkiye'de radyasyon onkolojisi anabilim dalında çalışmakta olan araştırma görevlisi hekimlerde tükenmişlik ve depresyon düzeyleri ve etki eden faktörlerin değerlendirilmesi

Amaç: Tükenmişlik, sağlık sektörü gibi insanlarla yüz yüze iletişimin yoğun olduğu meslek dallarında daha çok görülen ve duygusal tükenme (DT), duyarsızlaşma (D), kişisel başarı eksikliği (KB) olmak üzere üç alt boyuttan oluşan bir sendromdur. Depresyonla benzer özellikler taşımakla birlikte en önemli ayrım, depresyonun her türlü yaşam olayından kaynaklanması, ancak tükenmişliğin sadece iş kaynaklı bir durum olmasıdır. Bu çalışmada Türkiye'de Radyasyon Onkolojisi kliniklerinde çalışan araştırma görevlisi hekimlerde depresyon ve tükenmişlik düzeyleri ile etki eden faktörlerin saptanması, daha kaliteli bir eğitim sistemi ve çalışma ortamı yaratmak üzere öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır.Gereç ve Yöntem: Ağustos-Eylül 2011'de Türkiye'deki Radyasyon Onkolojisi kliniklerinde çalışmakta olan 78 araştırma görevlisi hekime elektronik posta ile ölçek ve anketler gönderilmiştir. Depresyon düzeyini değerlendirmek için Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), tükenmişlik düzeyi için Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ) ve sosyodemografik, sağlık ve çalışma ortamı bilgileri, yaşamda güç gelen durumlar, hekimlik süresi, mesleki sorun yaşama, istekleri yönetime yansıtma, tükenmişlik ve çözümlenebilirliği hakkında bilgilerden oluşan 25 soruluk Sosyodemografik Veri Anketi (SVA)'nin katılımcılar tarafından doldurulması istenmiştir. Verilerin aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri Ki-kare testi, Krusskal-Wallis ve Mann-Whitney U testleri, tükenmişlik ölçeği alt boyutlarının güvenilirliği Cronbach's Alpha sayıları ile SPSS 15.0 programında değerlendirilmiştir. Katılımcı sayısı yetersiz olduğu için SVA'dan elde edilen verilerden sadece ?hekim olarak çalışılan toplam yıl? ile tükenmişlik alt grupları arasında ve ast-üst ilişkilerini işaretleyenler ile sadece D alt boyutu arasında istatistiksel değerlendirme yapılabilmiş, diğerleri ile yapılamamıştır.Bulgular: Anketlerin geri dönme oranı %58 (45)'dir. Katılımcıların medyan yaşı 29 (25-39), kadın sayısı 32 (%71)'dir. Evli olanlar 24 (%53), çocuk sahibi olanlar ise 14 (%42) kişidir. Katılımcıların %78'i sigara içmiyor olmakla birlikte alkol alım oranı %53'tür. Otuz dört (%76) kişi üniversite, 9 (%20) kişi devlet hastanesi, 2 (%4) kişi özel hastanede çalışmakta, 27 (%60) kişi büyükşehirde yaşamaktadır. Katılımcıların 40 (%89)'ı 2-5 yıldır onkolojide çalışmaktadır. Hekim olarak ise 3 (%7) kişi 0-2 yıl, 27 (%60) kişi 2-5 yıl, 10 (%22) kişi 5-10 yıl, 5 (%11) kişi 10-15 yıldır çalışmaktadır. Hekimlerin %67'si ast-üst ilişkilerinden %22'si sağlık sorunları, %22'si geçim sıkıntısı, %22'si aile içi sorunlar, %17'si iş güvencesi sorunundan yakınmaktadır (Bazı katılımcılar birden fazla şık işaretlemiştir). Katılımcılardan 26 (%58)'sı radyasyon onkolojisini kendi isteği ile seçtiğini; 41 (%91)'i klasik hastane ortamında çalıştığını belirtmiştir. Hekimlerden %80 (36)'i TS hakkında bilgisi olduğunu, %73 (33)'ü bunun çözümlenebilecek bir sorun olduğunu düşündüğünü belirtmiştir. Hekimlerinin %31 (14)'i çeşitli düzeylerde duygudurum bozukluğu yaşamakta olup klinik düzeyde depresyon oranı %11(5)'dir. Tükenmişlik Sendromu açısından bakıldığında; katılımcıların %49 (22)'unun yüksek, %36 (16)'sının orta düzeyde DT yaşadığı tespit edilmiştir. Duyarsızlaşma açısından tükenmişlik; yüksek düzeyde 12 (%27), orta düzeyde 16 (%35) kişide saptanmıştır. Katılımcıların %69 (31)'u KB açısından yüksek, %18 (8)'i orta düzeyde tükenmişlik yaşamaktadır. SVA verilerinden aile sorunları yaşama-BDÖ arasında sınırda (p:0,049); hekimlik süresi-D arasında istatistiksel anlamlı ilişki saptanmış (p:0,014), yıllar geçtikçe D'nin azaldığı tespit edilmiştir. Ast-üst ilişkilerini sorun edenlerle D arasında ise anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir (p:0,31). Ayrıca yaş ve D arasında (-) yönde ve yüksek düzeyde (r:-0.29, p:0,046); BDÖ puanı ile DT ve D arasında (+) yönde ve yüksek düzeyde (r:0,40 , p:0,006; r:0,42 , p:0,004 ) korelasyon saptanmıştır.Sonuç: Tükenmişlik; bireyin fiziksel, psikolojik ve sosyal yaşamında sorunlara neden olmasının yanında hizmet kalitesinde ve hasta memnuniyetinde azalmaya, gelir kaybına da sebep olduğundan iş yerleri açısından da üzerinde önemle durulması gereken bir durumdur. Kesin yorumlar yapabilmek için daha geniş katılımlı çalışmalara ihtiyaç olmakla birlikte tüm grubun yarıdan fazlasını temsil eden sonuçlarımız ışığında, tükenmişliğin radyasyon onkolojisi asistanları arasında önemli bir sorun olduğu görülmüş; nedenlerinin giderilerek daha kaliteli eğitim ve çalışma ortamı sağlanması için bireysel, kurumsal ve ulusal sağlık politikalarında düzenlemeler ve değişiklikler yapılmasının gerekli olduğu düşünülmüştür.Anahtar Kelimeler: Tükenmişlik, depresyon, radyasyon onkolojisi, hekim