Döviz kuru oynaklığı
Bu konu başlığı altında 85 tez
Dış ticaret yapan firmalarda kur riskinin yönetilmesi
Dış ticaret operasyonları üzerine odaklanmış olan işletmeler açısından ise üzerinde düşünülmesi gereken birçok farklı, kritik unsur söz konusu olmaktadır. Gerek ithalat gerekse de ihracat operasyonlarında yer almış olsun, şirketlerin ortak ve en ciddi sorunlarının başında, kur riskinin yönetilmesi sorunu gelmektedir. Dış ticaret firmaları, sahip oldukları ticari potansiyeli yönetebilmek adına yabancı ülke para birimlerinin dolaşım sürecinde yaşadığı sorunları ve bunların kar-zarar dengesine olan etkilerini gözetmek durumundadırlar. Küçük ölçekli bir finansal değişim, bilhassa da kur değerlerindeki değişimler, şirketlerin ticari operasyonlarını büyük sorunlara sürükleyebilmektedir. Bu tezde, dış ticaret firmalarının döviz kuru riski karşısındaki uygulamaları incelenmekte ve değerlendirilmektedir. Bu inceleme ve değerlendirme açısından da dış ticaret firmalarının kur riskinden korunmalarına dair faaliyetleri bir örnek uygulama ile ortaya konmaktadır. Tezin birinci bölümünde döviz kurları ve kur riski analizi kavramlarına yer verilmektedir. İkinci bölümde kur riskinden korunma yöntemlerine dair çabaların ne şekilde oluştuğuna dair değerlendirmeler bulunmaktadır. Üçüncü bölümde, spesifik olarak dış ticarette kur riski kavramı üzerine odaklanılmaktadır. Çalışmanın son bölümünde, dış ticaret firmalarının kur riski ile karşı karşıya kalma durumunda türev araçların kullanımı ile kur riskinin nasıl yönetileceği konusu, DESA Deri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi verileri ile incelenmiştir.
OECD'de gerçek efektif döviz kuru ve volatilitesinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi
This study examines the effects of the real effective exchange rate (REER) and its volatility on economic growth from 1996 to 2020 in 36 OECD countries utilizing fixed effects (FE) and random effects (RE) methodologies from panel data econometrics. For empirical analysis, the Hausman test indicates that the fixed effect method is superior to the random effect method; and there were presence of cross-sectional dependencies, autocorrelation, and heteroskedasticity in the FE model. The robust estimates derived by the FE estimation using DRK S.E. indicate that the impact of the real effective exchange rate on economic growth is negative and statistically significant whereas the REER volatility has an insignificant effect on economic growth in the OECD throughout the examined period. The findings from the FE model with robust S.E. further evidence a significantly negative impact of GCE and a significantly positive impact of GCF on economic growth. While population growth and trade do not result in any significant impact on economic activity, the influence of inflation on GDP growth presents mixed findings on significance levels both of which point out to negative impacts. This study presents crucial outcomes in that the impacts of REER and REER volatility on economic growth present diversified outcomes over the past decades in the OECD. Keywords: Economic Growth, Exchange Rate, Fixed Effect, REER, Volatility, OECD.
Döviz kuru oynaklığı ile büyüme ilişkisi: Türkiye uygulaması
1973 yılında Bretton Woods sisteminin çöküşü ile birlikte sabit kur sistemi terk edilmiş, esnek döviz kuru rejimine geçilmiş ve finansal serbestleşme ve finansal piyasalarda en yüksek işlem hacmine sahip olan döviz piyasalarındaki gelişmeler uluslararası boyutta yatırımcılar, ticaretle uğraşan şirketler ve parasal otoriteler için çok önemli hale gelmiştir. Döviz kuru; ülke ekonomisinde birçok araçla etkisini göstermektedir; Enflasyon, faiz, yatırım ve dış ticaret gibi. Bu nedenle, döviz kurundaki dalgalanmalar, ülke ekonomisi ve ekonomik birimleri için önemli bir risktir. Yabancı tasarruflar nedeniyle ekonomilerini canlı tutmaya çalışan gelişmekte olan ülkeler, Yabancı Sermayeyi ülkelerine çekmek için ekonomide istikrar sağlamalıdırlar. Döviz kurundaki oynaklık, ülke ekonomisinde istikrarın olup olmadığı göstergelerinden biridir. Bu bağlamda, döviz kuru volatilitesini tahmin etmek ve ortaya çıkabilecek risklere karşı önlemler almak önemlidir. Bu çalışmada, döviz kuru rejimlerinin özellikleri ve Türkiye'de uygulanan döviz kuru rejimleri açıklanarak, döviz kuru rejimlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri incelenmiştir
Döviz kuru ve pay piyasası getiri oynaklığının modellemesi ve yayılımı
Günümüzde yatırım kararı alan yatırımcılar için önemli faktörlerden biri de fiyatlardaki oynaklıklardır. Finansal piyasalardaki varlıkların fiyatlarında oluşan artış ya da azalışlar o piyasada volatilite kavramının karşılığını oluşturmaktadır. Yatırımcılar ve kurumlar için volatilitenin önceden öngörülebilmesi ve modellenebilmesi önem arz etmektedir. Volatilite, piyasaya etki eden olumlu veya olumsuz haberler sonucu ortaya çıkabileceği gibi siyasi olaylar ve ekonomik gelişmelerden de etkilenmektedir. Küreselleşme sonucu piyasaların birbirleri ile etkileşimleri yani bir piyasadaki volatilitenin herhangi bir piyasayı olumlu ya da olumsuz etkilemesi volatilite yayılımını meydana getirmektedir. Volatilite yayılımının araştırılması, yatırım kararları alınırken belirsizlik ve risk düzeyinin tahmin edilmesinde yardımcı olmaktadır. Bu çalışmada, 2000-2019 dönemi için haftalık veriler kullanılarak, döviz kurları ve BIST100 endeks getiri serilerinin volatilite modellemesini yapmak ve döviz kurları ile BIST100 endeksi getirisi arasındaki volatilite yayılımını ortaya çıkartmak amaçlanmaktadır. Bundan dolayı araştırmada ilk olarak döviz kurları ve BIST100 endeksinin volatilite yapısı ARCH-GARCH modelleri ile belirlenmiş, aralarındaki volatilite yayılımı ise Multi-GARCH modeller ile incelenmiştir. Elde edilen bulgular USD ve EURO döviz kurlarından BIST100 endeksine negatif yönlü volatilite yayılımının olduğunu ve USD döviz kurundan EURO döviz kuruna ise pozitif yönlü volatilite yayılımının olduğunu ortaya koymuştur.
Döviz kuru dalgalanmalarının öngörülmesi ve hedging (Risk yönetimi)
Döviz kurlarından kaynaklı risklerin yönetimi günümüz koşullarında son derece önemli bir kavram olmuştur. Risk yönetiminin eksiksiz yapılabilmesi için piyasa koşullarına hakim olunması ve ekonomik göstergelerin doğru yorumlanması son derece önem teşkil etmektedir. Öte yandan dalgalanmalarla ilgili öngörüde bulunabilmek de döviz kuru risklerinden koruyabilmektedir. Bunun için döviz kurlarındaki oynaklık tahmininin doğru modellerle tahmin edilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada 01.01.2010 ve 28.12.2018 tarihleri arasındaki haftalık $/TL ve €/TL (enserten) cinsinden döviz kuru verileri kullanılmış ardından ARCH, GARCH, E-GARCH, T-GARCH ve A-PARCH modelleri tahmin edilmiştir. En iyi tahmin modelini bulmak için modeller arası karşılaştırmada hem dinamik yöntemle RMSE (Root Mean Square Error) hem de Akaike Bilgi Kriteri kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda ise sayısal verileri minimize eden en iyi modelin RMSE ölçütüne göre dolar kuru için dinamik E-GARCH (1,1) ve euro kuru için dinamik GARCH (1,1) modeli olarak bulunmuştur. Akaike bilgi kriterine göre karşılaştırma yapıldığında ise dolar kuru için T-GARCH, euro kuru için ise A-PARCH modeli en iyi tahmin modeli olmuştur. Ancak beklenenin aksine tahmin modellerinde herhangi bir kaldıraç etkisine rastlanmamıştır. Yani pozitif şoklar, oynaklıklara daha çok sebep olmaktadır. Çalışmamız, özellikle 2018'de baş gösteren kur krizini de kapsayacak şekilde yürütülmesi ve bu veri seti için modeller arası karşılaştırmanın iki metotla yapılması açısından literatürde bir ilktir. Volatilite, ARCH Model, GARCH Model, Finansal Türevler
Seçilmiş Afrika ülkeleri için petrol fiyatları ve döviz kurunun enflasyon üzerindeki etkileri
Bu tezde petrol fiyatları ve döviz kurunun seçilmiş Afrika ülkeleri, Gana, Kenya, Nijerya ve Güney Afrika, tüketici fiyatları üzerindeki etkileri ampirik olarak incelenmiştir. Bu amaçla değişkenlerin zaman serisi özelliklerini analiz etmek için Vektör otoregresif (VAR) modeli kullanılmıştır. Çalışmada verilerin mevcudiyetine bağlı olarak 1985:04-2018:03 dönemini kapsayan üç aylık veriler kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgulara göre döviz kurundan fiyatara geçiş etkisi, Nijerya dışındaki tüm ülkeler için istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Etki-tepki ve varyans ayrıştırma sonuçlarına göre Gana, döviz kurundaki değişikliklerden en çok etkilenen ülkedir. Ancak, diğer ülkeler göz önüne alındığında, bulgular geçiş etkisinin kısmi olduğunu ve döviz kurundaki değişikliklerin yurt içi fiyatlara tam olarak yansımadığını göstermektedir. Petrol fiyatlarının enflasyona etkisi değerlendirildiğinde, petrol şoklarının yalnızca Güney Afrika için önemli olduğu, Gana, Kenya ve Nijerya için önemsiz oldukları görülmüştür.
The effects of capital inflows on real exchange rate
This thesis aims to analyze the effects of capital inflows on real exchange rate. It is claimed that there is a strong relationship between capital flows and real exchange rate. International capital flows have exceeded international trade flows in goods and services recently due to globalization so capital flows are expected to have more significant effects on real exchange rate than other variables. Therefore, we initially focus on the literature about the relationship between real exchange rate and capital flows as well as the other variables like exports and imports. Then, we mention about the changes in exchange rate and exchange rate policies during the last thirty years in Turkey. The data used in our analysis are taken from electronic data delivery system of the Central Bank of Turkey and the website of IMF. In this thesis, monthly data are used from 2003:01 – 2016:06. We implement the VAR method in our analysis and start our analysis by removing seasonality from our data in order to obtain more robust results. Three different models are estimated in the study. In the first model, we investigate the relationship between real exchange rate, foreign direct investments, portfolio investments, other investments and interest rate. We observe that the foreign direct investment explains the biggest share in error prediction variance of real exchange rate except for real exchange rate. Furthermore, our second model includes real exchange rate, export, import and interest rate and we clearly observe that capital inflows are better in explaining the changes in real exchange rate. Moreover, we develop our third model by including all variables we use in both model 1 and model 2. We also obtain consistent results and the foreign direct investment explains most of the change in real exchange rate.
Cointegration and causality relationship between Borsa Istanbul's BIST 100 and exchange rates
This thesis investigates the relation between the stock prices and the exchange rates(against US dollar) of Turkey, based on the monthly data from January 2003 to February 2019.The study inspects the short-run causal relationship by employing multivariate Granger causality test, and probes the long-run relation of the aforementioned variables using Johansen cointegration test. In addition, by use of multivariate DCC-GARCH method, dynamic conditional correlation among variables are estimated & forecasted for future periods. Empirical results suggest that only one long-term relation exists between these variables, and the direction of causality runs from stock prices to exchange rates. Findings of DCC-GARCH implies that significant dynamic conditional correlation is present among the time series studied. Also, a considerable time varying correlation is established between BIST100 stock prices and real exchange rates, which is in accordance to the result of preceding methods.
Döviz kurundaki değişkenliğin Türkiye dış ticaretine etkisi
Döviz kurundaki değişkenliğin Türkiye'nin dış ticaretine olan etkisinin incelendiği bu çalışmada; döviz kurları, kur değişkenliği ve dış ticaret teorik olarak incelenmiş, Türkiye ekonomisinin tarihsel gelişimi kronolojik olarak ele alınmış ve çalışmanın son bölümünde ekonometrik analize yer verilmiştir. Son bölümde; döviz kurundaki değişkenliğin Türkiye'nin dış ticareti üzerindeki etkisini analiz etmek amacıyla, ihracat ve ithalat talebi modellerinden hareketle belirlenen değişkenler kullanılmıştır. Bu değişkenleri incelemek amacıyla 2002:Q1-2020:Q1 dönemini kapsayan üçer aylık veriler kullanılmıştır. Serilerin durağanlık analizleri için ADF ve KPSS testleri analize dâhil edilmiştir. Döviz kurundaki değişkenliğin ihracat ile ithalat arasındaki uzun dönemli ilişkiyi belirlemek için ARDL eşbütünleşme testi kullanılmıştır. ARDL eşbütünleşme sonuçlarına göre; ARDL testi ihracat verileri için uygulandığında; Türkiye ekonomisinde reel ihracat, reel dış dünya geliri, reel döviz kuru ve reel döviz kuru değişkenliği arasında 2002.Q1-2020.Q1 dönemi için istikrarlı ve uzun dönemli bir ilişki bulunmamaktadır. Değişkenler arasında uzun dönemli ilişki olmadığı için hata düzeltme modeli ve uzun dönem katsayılar tahmini aşamalarına geçilememiştir. ARDL eş bütünleşme sonuçları ithalat için değerlendirildiğinde; Türkiye ekonomisinde reel ithalat, reel yurtiçi gelir, reel döviz kur ve reel döviz kuru değişkenliği arasında 2002.Q1-2020.Q1 dönemi için istikrarlı ve uzun dönemli bir ilişki bulunmaktadır. Kısa ve uzun dönemde; reel yurtiçi gelirdeki artışlar ile reel döviz kurundaki artışlar, reel ithalatı pozitif olarak etkilerken; reel döviz kuru değişkenliği, reel ithalatı negatif etkilemektedir. Döviz kurundaki değişkenliğin artması Türkiye'nin ithalatını olumsuz etkilemektedir. İki değişken arasındaki bu negatif ilişki, yatırımcıların kurlardaki ani değişikliği risk unsuru olarak değerlendirmeleri ve risk içeren ekonomik piyasada yatırım kararı almak istememeleri ile açıklanabilir. Ayrıca döviz kurundaki bu ani değişkenlik; kuru artırmaya yönelik olursa, artan döviz kuru Türk Lirasının değerini yabancı paralara karşı düşürerek ithal malların maliyetini artırır. İthal maliyetlerinin artmasıyla üretim maliyetleri de artacaktır. Fazla maliyete katlanmak istemeyen piyasa aktörleri, bu şartlar altında ithalatı azaltma eğilimi göstereceklerdir.
Alternatif yatırım araçları ile hisse senedi fiyatları arasındaki ilişkinin doğrusal olmayan eşbütünleşme analizi ile incelenmesi: Türkiye örneği
Doğrusal zaman serisi yöntemleri ekonometri literatüründe sıklıkla kullanılmaktadır. Fakat iktisadi ve finansal değişkenlerin modellenmesinde doğrusal yöntemler yetersiz kalabilmektedir. Bundan dolayı, değişkenlerin asimetrik etkilerinin belirlenmesinde doğrusal olmayan yöntemlerin tercih edilmesi daha doğru olmaktadır. Bu çalışmanın amacı; Türkiye için 2003Q1-2021Q3 dönemine ait çeyreklik veriler kullanarak hisse senedi fiyatları ile alternatif yatırım araçları arasındaki asimetrik ilişkiyi doğrusal olmayan ARDL (NARDL) modeli yaklaşımıyla incelemektir. Bu doğrultuda, tezin ilk bölümünde analizde kullanılan değişkenlere ait genel bilgiler ele alınmıştır. Tezin ikinci bölümünde uygulamada kullanılan ekonometrik metodoloji anlatılmıştır. Tezin üçüncü bölümünde ise uygulama ve bulgular yer almaktadır. Çalışmada karşılaştırma yapmak amacıyla hem doğrusal hem de doğrusal olmayan ARDL modelleri tahmin edilmiştir. Her iki yaklaşımda da hisse senetleri ile alternatif yatırım araçları arasında uzun dönemli bir ilişki tespit edilmiştir. Doğrusal ARDL modelinde altın, döviz ve faiz oranlarındaki pozitif ve negatif değişmelere BIST100 endeksi kısa ve uzun dönemde aynı tepkiyi verdiği, doğrusal olmayan ARDL modelinde ise pozitif ve negatif değişimlere farklı tepkiler verdiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca yapılan Hatemi-J (2012) asimetrik nedensellik testi sonuçlarına göre değişkenler arasında asimetrik nedensellik ilişkisine rastlanmıştır. BIST100 endeksinin pozitif bileşenlerinden altın fiyatlarının pozitif ve negatif bileşenlerine, BIST100 endeksinin negatif bileşenlerinden altın fiyatlarının pozitif, faiz oranlarının ise negatif bileşenlerine doğru bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Altın, döviz ve faiz oranlarının pozitif bileşenlerinden BIST100 endeksinin negatif bileşenlerine doğru nedensellik varken, altın, döviz ve faiz oranlarının negatif bileşenlerinden BIST100 endeksinin pozitif bileşenlerine doğru bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir.
Döviz kuru volatilitesi ve makroekonomik bileşenler
Küreselleşme dünya ekonomilerini yakından ilgilendirmektedir. Uluslararası piyasalar açısından döviz kurunun önemli bir makroekonomik göstergelerden biri olması, zaman içerisinde sergilediği hareket hızına göre finansal boyutta büyük etkilere yol açmaktadır. Bu hareketlerin varlık portföyü üzerindeki mevcut durumu küresel çapta birçok alanda yayılım göstermektedir. Finansal piyasaların ilgi odağı konumunda olan ve makro-iktisadi birçok opsiyonel unsurları barındıran volatilite, bu çalışmada 2012:12 - 2019:12 dönemi için Türkiye'de dolarizasyon ve döviz kuru arasındaki ilişki incelenmiştir. Ampirik sonuçlar, Nilson (1991) tarafından geliştirilen E-GARCH (2,1) modelinin en uygun model olduğunu ve dolarizasyonun döviz kurunun Granger nedeni olduğunu ifade etmektedir. VAR modeli ve Çok Değişkenli Sabit Koşullu Korelasyon modelleri (CCC-GARCH) yardımı ile kalıntılarda bulunan ve ARCH-LM testine göre, serisel korelasyonun reddi sonrası yapılan Tse-CC test istatistiği bulguları, dolarizasyon ve dolar kuru arasında sabit bir ilişki olduğunu destekler niteliktedir.
Altın petrol fiyatları ve döviz kurunun Türkiye borsası üzerine etkileri: NARDL yaklaşımı analizi
Bu çalışmada Türkiye ekonomisinde 1994: Q1 ile 2020: Q4 arası dönem için altın ve petrol fiyatları ile döviz kurunun BİST100 üzerindeki etkisi NARDL modelleri ve ilgili sınır testleri kullanılarak kısa ve uzun dönem ilişkisi araştırılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkinin analizi için WinRats 8.1 programı kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda tüm değişkenler ADF, PP ve KPSS birim kök test sonuçlarına göre I(1) düzeyinde durağan hale gelmektedirler. Yapısal kırılmayı dikkate alan Perron birim kök test sonuçlarına göre ise Bist100, Altın fiyatı, Petrol fiyatı Döviz kuru değişkenleri sırasıyla 2000, 2014 ve 2005 yıllarında yapısal kırılmaya uğradığı belirlenmiştir. Ayrıca yapısal kırılma olmadan serilerde birim kökün varlığını gösteren temel hipotez reddedilmiş ve dolayısıyla yapısal kırılma olmadan seride birim kökün varlığını gösteren temel hipotez kabul edilmiştir. Perron birim kök testine göre BIST100, AF, PF ve DK değişkenlerinde histeri etkisine rastlanmıştır. NARDL testi sonucuna göre, AF, PF ve DK değişkenlerinin BİST100 endeksi üzerinde uzun ve kısa dönemde asimetrik etkisi vardır. Bir başka ifade ile, AF, PF ve DK değişkenlerinde gerçekleşen pozitif ve negatif şokların etki büyüklüğü bir birine eşit değildir. Uzun dönemli model sonuçlarına göre, altın, petrol ve döviz kuru değişkenlerinin pozitif şokları BİST100 üzerinde analamlı etkiye sahip iken, negatif şoklar istatisiksel açıdan anlamlı etkiye sahip değilir. Kısa dönemli model sonuçlarına göre, şoklar nedeni ile değişkenler arasındaki uzundönemli denge değerinden sapmalar yaklaşık 1.2 dönem sonra tekrar uzun dönem denge değerine dönecektir. Kısa dönemli model sonuçlarına dayanarak bağımsız değişkenlerde gerçekleşen pozitif ve negatif şokların BİST100 üzerindeki nedensel etkileri incelendiğinde, altın, petrol ve döviz kuru değişkenlerinde gerçekleşen pozitif şoklardan BİST100 endeksine doğru nedensel etki varken, altın, petrol ve döviz kuru değişkenlerinde gerçekleşen negatif şokların BİST100 endeksi üzerinde nedensel etkisi olmadığı sonucuna varılmıştır.
Döviz kuru oynaklığının cari işlemler hesabı üzerine etkisi
Cari açık, en yalın ifade ile ihracat ile ithalat arasındaki fark anlamına gelmektedir. Ülke ekonomileri cari açığın pozitif bir görünüm sergilemesini, bir başka ifade ile yurt dışı satışlarının yurt dışı alışlarından fazla olması beklenilmektedir. Cari işlemler hesabını etkileyen döviz kurundaki oynaklık, döviz kurunun uzun dönemde yakınsadığı denge değeri çevresindeki geniş dalgalanmaya karşılık gelen bir terimdir. Cari açık üzerinde birçok faktör olumlu ya da olumsuz etkilere sahip olurken çalışma özelinde döviz kurundaki değişimlerin cari açık üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda öncelikli olarak kavramsal bir yaklaşımda bulunulmuş ve ödemeler dengesi olgusuna, cari işlemler hesabı dengesine, Döviz kuru ve döviz kuru sistemlerine, cari açığın sürdürülebilirliğine yer verilmiş, Türkiye'de cari işlemler dengesinin tarihçesine, mevcut cari işlemler açığının nedenlerine ve çözümüne yönelik önerilere yer verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise oynak olan seri döviz kurunun olması beklendiği için döviz kurunun günlük verileri her ay için 30 gözlem üzerinden ortalaması alındı ve veriler aylık seriye çevrildi. 1996 – 2023 dönemine ait döviz kuru ve cari işlemler açığı verileri kullanılarak GARCH Modeli ile analizi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda cari açık ile döviz kuru arasında iki yönlü bir ilişki olduğu ve bu değişkenlerden birinde meydana gelen değişimin diğer değişkendeki değişimi de tetiklediği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Cari Açık, Denge, Döviz Kuru, Döviz, GARCH
Döviz kuru volatilitesinin ihracat üzerindeki etkisi ve ileriye dönük volatilite tahmini: Türkiye için bir uygulama
Bretton Woods sisteminin çökmesinin ardından dalgalı döviz kuru sisteminin uygulanmaya başlaması, dalgalı kurlara bağlı olarak kurlarda volatilitenin de artmasına neden olmuştur. Döviz kurlarında meydana gelen volatilite risk ve belirsizlik ortamının kaynağını oluşturmuş, ekonomik etkileri açısından hem teorik hem de ampirik literatürde önemli bir araştırma konusu haline gelmiştir. Bu çalışmada, döviz kuru volatilitesinin Türkiye'nin ihracatı üzerindeki etkisini analiz etmek amacıyla, geleneksel ihracat talebi modelinden hareketle belirlenen değişkenler kullanılmıştır. Bu değişkenler için 1989:Q1-2007:Q1 dönemini kapsayan üçer aylık veriler kullanılmıştır. Serilerin durağanlık analizi için ADF ve PP testleri kullanılmıştır. Döviz kuru volatilitesi ve ihracat arasındaki uzun dönem ilişkiyi belirlemek için Johansen Eşbütünleşme Testi, kısa dönem ilişkiyi belirlemek için ise Hata Düzeltme Modeli kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda; döviz kuru volatilitesinin Türkiye'nin ihracatını hem uzun dönemde, hem de kısa dönemde olumsuz olarak etkilediği bulgusuna ulaşılmıştır.Çalışmada Türkiye'nin reel efektif döviz kuru rakamlarından hareketle döviz kuru volatilitesinin de belirlenmesine çalışılmıştır. Bunun için 1980:01-2010:05 dönemini kapsayan aylık veriler kullanılmıştır. ARCH/GARCH modelleri kullanılarak belirlenen volatilite değerleri aracılığıyla, 2010:06-2011:06 dönemi için ileriye dönük bir volatilite tahmini yapılmaya çalışılmıştır. Yapılan tahmin sonucunda söz konusu dönem için reel döviz kuru volatilitesinde hafif bir artış olacağı bulgusuna ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru Sistemleri, Döviz Kuru Volatilitesi, Reel İhracat, ARCH/GARCH Modelleri, Johansen Eşbütünleşme Testi
Yapısal kırılma eşliğinde döviz kur oynaklığının Türk tarım sektörü dış ticaretine etkisi üzerine bir model çalışması
Dünya ekonomisinde 1980 yılından itibaren başlayan finansal küreselleşme ile birlikte mal piyasasında da serbestleşme süreci başlamış ve geleneksel dış ticaret politikaları yerini yeni oluşumlara bırakmıştır. Bu süreç ülkeler arasında bağımlılığı daha da artırmış ve yeni bir ekonomik yapıyı ortaya çıkarmıştır. Ülkelerin bir başka ülkenin parası karşısındaki değeri olan döviz kuru araç olmaktan öteye giderek ödemeler dengesi üzerinde önemli etkileri olması nedeniyle uluslararası ticarette kilit bir olguya dönüşmüştür. Sektörel bazda dış ticareti etkileyen önemli faktörler arasında döviz kuru oynaklığı önemli bir yer tutmaktadır. Döviz kuru oynaklığına bağlı olarak ekonomilerin dış ticaretinde önemli değişimler yaşanabilmektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan birçok ekonomi döviz kuru oynaklığının etkisi ile olumlu veya olumsuz etkilenebilmektedir. Türkiye'nin dış ticarette üstün olduğu kalemler arasında tarım ürünlerinin oldukça fazla olduğu görülmekte olup dalgalı döviz kuru rejimine bağlı olarak ortaya çıkan döviz kuru belirsizliğinin tarım dış ticaretinin seyrinin belirlenmesini daha da önemli kılmaktadır Literatürde Türk tarım sektörü ve reel kur ilişkisini ele alan birçok çalışma söz konusudur. Ancak bu çalışma toplam bitkisel üretim ihracat değerinin yanı sıra alt sektörlerin reel kur ile olan ilişkisiele alınmıştır. Bu bağlamda çalışmada tarım alt sektörleri ihracat değeri ile döviz kuru oynaklığının yönü belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada bağımlı değişken olarak tarım sektörü toplam bitkisel üretim değeri ihracat değeri ile alt sektör ihracat değerleri kullanılırken bağımsız değişken olarak reel döviz kuru kullanılmıştır. Çalışmada aylık dönemler için esas alınmış olup 2003:01-2022:12 aralığı dikkate alınmıştır. Veri seti Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Elektronik Veri Dağıtım Sitesi ve Türkiye İhracatçılar Birliği'nden temin edilmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda politika önerileri yapılmıştır.
Reel efektif döviz kuru ile petrol fiyatları arasındaki ilişkinin analizi ve bir uygulama denemesi
Bu çalışmanın amacı, Reel Efektif Döviz Kuru, Reel Faiz Farkı, Verimlilik Farkı ve Petrol Fiyatı (Brent Petrol) değişkenleri arasındaki uzun dönemli ilişki olup olmadığını belirlemektir. Bu tez çalışmasında 2009Q01-2021Q03 dönemini kapsayan üç aylık veriler kullanılmıştır. Bu çalışmada reel efektif döviz kurunu belirleme yaklaşımları incelenmiştir. İncelenen yaklaşımlardan Kapsanmamış Faiz Oranı ve Balassa Samuelson Etkisi yaklaşımları benimsenmiştir. Değişkenler arasındaki uzun dönem ilişki olup olmama durumunu belirlemek amacıyla Johansen Eşbütünleşme Analizi yapılmıştır.Değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi olduğu ve uzun dönemde birbirini etkiledikeri tespit edilmiştir. Etki – Tepki (Impulse – Response) Fonksiyon grafiği ile değişkenlere 1 standart sapmalık şok verildiğinde reel efektif döviz kurunun nasıl tepki vereceği incelenmiştir. Balassa – Samuelson Etkisi anlamlı bir şekilde işlediği sonucuna varılmıştır. Reel Faiz Farkı, Verimlilik Farkı ve Petrol Fiyatı (Brent Petrol) değişkenlerinin Reel Efektif Döviz Kurunun Granger nedeni olduğunu belirlemek amacıyla Granger nedensellik analizi yapılmıştır ve üç değişkeninde Reel Efektif Kurunun Granger nedeni olduğu tespit edilmiştir.
Reel döviz kurundaki değişimlerin sektörel ihracat üzerindeki etkisi Türkiye örneği
Çalışmamızın amacı reel döviz kuru değişimlerinin ihracat üzerindeki etkisinin araştırılmasıdır. Bu doğrultuda Türkiye ekonomisinde ihracat yapan 100 üretici firmanın döviz kuruna karşı tepkisi ölçülmek istenmiştir. 2004-2018 dönemi için firmalara ait yıllık ihracat verileri kullanılmıştır. Panel GMM yönteminin kullanıldığı modelde bağımsız değişken olarak reel efektif döviz kuru yanında firma büyüklüğü göstergesi olarak toplam satışlar ve dış talep göstergesi olarak kabul edilen en çok ihracat yapılan ülkelerin büyüme rakamları kullanılmıştır. Ekonometrik analizden elde edilen bulgular reel efektif döviz kuru, satış rakamları ve ekonomik büyüme değişkenlerinde meydana gelen artışın ihracatı artırdığını göstermektedir. Çalışmada daha sonra 100 firma faaliyet gösterdiği sektöre göre en çok ihracat yapılan 6 farklı sektör şeklinde sınıflandırılarak reel efektif döviz kurunun sektörel bazlı ihracat etkisi test edilmiştir. Sektör bazlı analizden elde edilen bulgular neticesinde ulusal paranın değer kazanması, teorik olarak beklentiyle uyumlu olarak otomotiv ve demir çelik sektörü ihracatında azalışa neden olurken, gıda ve elektrik ve makine sektörleri ihracatında artışa neden olmaktadır. Tekstil ve kimyasal madde ve mamulleri sektörlerinde ise katsayı istatistiksel olarak anlamsız çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Reel Döviz Kuru, Firma İhracatı, Panel GMM
Döviz kuru dalgalanmalarının dış ticaret yapan firmalara etkisi: Ankara ilinde bir uygulama
Döviz kurlarında meydana gelen dalgalanmaların başlıca sonu reel kesimin riskten kaçınmak adına maliyet azaltıcı önemler alması olmaktadır. Bu önlemler ise genellikle üretimi kısma, istihdamı azaltma ve varsa mevcut fonları hazine ürünlerine kaydırma şeklinde olabilmektedir. Bu strateji firmalar için kısa vadeli çözümler için bir seçenek olmakla birlikte ülke ekonomisi için orta ve hatta uzun vadeli daralmalara yol açabilmektedir. Ayrıca döviz kurlarında görülen dalgalanmalar sonucunda fiyatlar genel seviyesi yükselmekte, Türkiye gibi ithalatı yüksek olan ülkelerde maliyetleri artırmakta ve yatırımların azalmasına neden olmaktadır. Bu çalışmanın amacı döviz kurlarını açıklamaya yönelik yaklaşımlar ve kurlara etki eden faktörlere yönelik kapsamlı bir literatür araştırma yapmak ve Ankara ilinde faaliyet gösteren çeşitli sektörlerdeki ihracatçı firmaların kur riski yönetim araç ve stratejilerini ortaya koymaktır. Haziran 2018-Eylül 2018 döneminde 51 firma ile yüz yüze görüşme ve anket formu kullanılarak yapılan bu çalışmanın temel bulgusu katılımcı firmaların döviz kuru riskini yönetmek üzere proaktif değil genellikle maliyet azaltıcı ve edilgen nitelikli içsel önlemler almaya çalıştıkları olmuştur. Ayrıca katılımcı firmaların kur riskini bir tehdit olarak görmekle birlikte orta vadede bu riskin düşüş eğilimi göstereceği beklentisi içinde oldukları tespit edilmiştir.
Türk Lirasi (TRY) artışı: En büyük nedenini bulması
The exchange rate has always been of much debate and focus, owing to the fact it's paramount importance and the role it plays in the lives of the people and economy of a country as a whole. Hence, the thesis deemed it necessary to examine and find the biggest factor or factors that affected the rate of exchange in Turkey. In the thesis collected monthly observations of the data after the revaluation of 2005 until the very end of 2020. Furthermore, using correlation matrices, cointegration analysis (ARDL) which indicated both short-run and long-run relationship, and the Toda and Yamamoto's (1995) which is a modified version of the Granger causality test found that the Turkish Lira (TRY) is affected by three different variables (interest rates, trade, and the inflation rate). The result of this thesis has indicated a strong bidirectional causality between the rate of exchange and inflation and a medium bidirectional causality between the rate of exchange and interest rate and unidirectional causality from the balance of trade to the rate of exchange.
Türkiye'de döviz kuru oynaklığı ve dış ticaret: ARDL analizi
Küreselleşen dünyada, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için kritik bir ekonomik sorun olan dış ticaret açığı ve bu açığa neden olan faktörler, araştırmalara konu olmuş ve günümüzde de olmaya da devam etmektedir. Döviz kurlarında yaşanan dalgalanmalar ekonomide fiyat değişikliklerine yansımakta bu durum ise insanlığın var olduğu sürece devam edecek olan dış ticaret ve iktisadi büyüme kavramları açısından göz önünde bulundurulması gereken önemli bir konu haline gelmektedir. Bu nedenle çalışmanın en temel amacı döviz kuru ile dış ticaret dengesi arasındaki bu ilişkiyi incelemektir. Çalışmanın birinci bölümünde para miktarının dolaylı ve doğrudan olmak üzere ödemeler dengesi üzerinde etkisi olması sebebi ile öncelikle para politikası şokları aktarılmıştır. İkinci bölümünde döviz kuru riski ve yönetimi ile ilgili bilgilendirme yapılmış, üçüncü bölümde uluslararası ticaret ile ilgili bilgiler belirtilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise literatür araştırmasına yer verilmiş ve çalışmanın temel amacı olan ekonometrik uygulama bölümü aktarılmıştır. Türkiye'de 2006: Q1-2021: Q3 dönemi ele alınmış, durağanlık analizleri yapılmış, kısa ve uzun dönem analizleri için ARDL yönteminden faydalanılmıştır. TÜFE bazlı (2006=100) reel efektif döviz kuru, ekonomik büyüme ve mal dengesi değişkenleri ARDL analiz yöntemine dâhil edilmiştir. Elde edilen analiz sonuçlarına göre, değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi olduğu saptandığından ve ARDL modeli kurulmuş olup, modelin açıklama gücü 0.91 gibi yüksek bir değer çıkmış ve istatistiki olarak anlamlı bulunmuştur. Uzun dönemde RDK (Reel Efektif Döviz Kuru) serisi ile DA (Dış Ticaret Dengesi) bağımlı değişkeni arasında anlamlı bir ilişki olsa da kısa dönemde bu ilişki anlamlı bulunamamıştır. DA değişkeni uzun dönemde RDK' dan etkilense de kısa dönemde etkilenmemektedir. Modelin kararlılığına bakmak için de CUSUM ve CUSUMSQ grafikleri incelenmiş ve değişkenlere yönelik herhangi bir kırılmanın olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Literatürde bu konu üzerine birçok çalışma yapılmıştır ancak bu çalışmayı özgün kılan 2006:Q1-2021:Q3 döneminde, ARDL analiz yöntemiyle DA değişkeni üzerinde GSYH ve RDK ilişkisinin test edilmesidir. Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru, Şok, Risk, Uluslararası Ticaret
Türkiye'de döviz kurlarından yurtiçi fiyatlara geçiş etkisi'nin ekonometrik analizi: 2016 - 2022 dönemi
Türkiye'de 2016 yılına kadar nispeten istikrarlı seyreden fiyatlar genel düzeyi, 2016 yılından itibaren ekonomide yaşanan çeşitli sorunlar (cari açık, faiz politikası, TL'nin aşırı değer kaybetmesi, döviz kuru oynaklığı, fiyat katılığı ve TCMB döviz rezervinde yaşanan azalış vb.) neticesinde yükselmeye başlamıştır. 2018 yılında yaşanan döviz krizi ve 2020 yılında tüm dünyayı etkileyen covid-19 salgını, Türkiye ekonomisinde ciddi problemlerin yaşanmasına neden olmuştur. Bu krizlerle birlikte Türkiye'de döviz kurunda meydana gelen oynaklıkların 'Geçiş Etkisi' kanalıyla fiyatları arttırdığı görüşü de ciddi şekilde tartışılmaya başlanmıştır. Bu çalışmada, Türkiye ekonomisinde döviz kurunun yükselme eğiliminde olduğu 2016 – 2022 dönemini içeren 77 aylık veri seti kullanılmıştır. Analize konu değişkenler olarak dolar ve euro sepetinden oluşan nominal döviz kuru, genel anlamda tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ve genel anlamda üretici fiyat endeksi (ÜFE) ana değişkenler olarak belirlenmiş olup, reel faiz (R) ve geniş anlamda para arzı (M2) ise yardımcı değişkenler olarak belirlenmiştir. Nominal döviz kurunda meydana gelen şokların (pozitif ve negatif) fiyatları asimetrik (doğrusal olmayan) olarak etkileme ihtimali göz önünde bulundurularak (Shin vd., 2013) tarafından geliştirilen NARDL modeli uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre; nominal döviz kurunda meydana gelen pozitif şokların, üretici ve tüketici fiyatları üzerinde belirgin etkilerinin olduğu görülmüştür. Bunun yanında nominal döviz kurunda meydana gelen negatif şokların ise uzun dönemde üretici ve tüketici fiyatlarında bir azalmaya yol açmanın aksine, artışlara neden olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Döviz kur oynaklığı ve dolarizasyon ilişkisi: Türkiye üzerine ampirik bir analiz
Uluslararası ticaret ortamının sektörel ve bölgesel kompozisyonunda meydana gelen dönüşüm döviz kurunun hem ülkeler hem de uluslararası entegrasyonlarda taşımakta olduğu önemi büyük ölçüde artırmıştır. Piyasalar küresel anlamda gelişen iletişim ağı ve bilgi ile örülmüş uluslararası arbitraj hareketleriyle birlikte tek bir piyasa haline gelmiştir. Bu açıdan küreselleşen finansal dinamikler ekseninde sosyal ve ekonomik etkenlerin çeşitlenmesi de dikkate alındığı zaman döviz kuru hareketlerinin analizi daha önemli hale gelmiştir. Bu çalışmada TCMB veri tabanından Aralık 2012: Ağustos 2022 dönemine ait aylık veri olarak döviz kuru, toplam yabancı mevduatlar ve toplam mevduatlar alınarak dolarizasyon ve oynaklık değişkenleri hesaplanmış ve bu değişkenler arasındaki ilişki ekonometrik yöntemler kullanılarak analiz edilmiştir. Dolarizasyon ve oynaklık değişkenleri için yapısal kırılma testi ile LWZ kriterine göre birer kırılma tespit edilmiş her bir değişken için sırasıyla Mayıs 2016 ve Mayıs 2021 kırılma tarihleri olarak görülmüştür. Aynı değişkenlere LS-LM ve Yapısal Kırılmalı ADF Birim Kök Testleri uygulamış test sonuçlarına göre değişkenlerin seviyede durağan olduğu belirlenmiştir. Bu değişkenler için ayrıca Granger nedensellik testi uygulanmış değişkenler arasında iki yönlü Granger nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Ayrıca regresyon analizi sonuçları oynaklığın dolarizasyon üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu göstermiştir. Bununla birlikte regresyon modeli sonuçları dolarizasyon seviyesinde Mart 2018 tarihinde önemli bir artış olduğunu göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Döviz kuru, Dolarizasyon, Para ikamesi, Oynaklık
An impact of exchange rate volatility on Nigeria's export:Using ARDL approach
This thesis seeks to empirically investigate the impact of exchange rate volatility on Nigeria export using ARDL approach. The empirical analysis carried out uses monthly data, covered period from 1999m1 to 2012m12. The result confirms that there is a long relationship between export, real exchange rate, volatility of exchange rate and foreign income. Besides, the volatility of real exchange rate has negative and significant effect on the export in both short and long run; this implies that high fluctuation of exchange rate volatility tends to hinder Nigeria export. However, The real exchange rate result shows positive and significant effect on the export in the long run while in the short run the export is negatively affected by real exchange rate, this implies that depreciation of Naira exchange rate is more effective in the long run to stimulate export activity in Nigeria whereas, in the short run depreciation of the Naira negatively hinders the Nigeria's export. The result of nominal exchange rate shows that in the in the short run volatility of nominal exchange rate has a positive and significant effect on the Nigeria's export, while in the long run foreign income has positive and significant effect on the Nigeria's export. Key words: Exchange rate volatility, Nigeria‟s export, ARDL
The effect of foreign exchange position on the stock performance
In its simplest definition, the exchange rate refers to the value of the national currency against a foreign currency. With the development of technology globalization has also increased and as a result, the importance of the exchange rates has also increased. With this respect, in an environment where economic uncertainty has increased with the effect of globalization, exchange rates have become one of the important indicators of the success of an economy. The purpose of this thesis is to investigate whether the sudden increases and decreases in the exchange rates has an effect on stock prices. In this context, event study methodology is used and corporations in 18 different industries whose stocks are included in BIST100 index in the years 2015-2017 are selected. Sixteen event days are determined on which sudden increase or decrese in USD exhange rate occured. As required by the event study average abnormal returns are calculated for the event window and cumulative average abnormal returns are calculated for certain intervals. Market model is used to calculate the expected (normal) returns. Parameters of the market model are estimated by running regression models. The values of the dependent and independent variables of the regression models come from the estimation window. It is expected to observe statistically significant negative abnormal returns on the day or the following days when sudden increase in the USD exchange rate occurs. Contrary, it is expected to observe statistically significant positive abnormal returns on the day or following days when sudden decrease in the USD exchange rate v occurs. It is also expected to observe cumulative average abnormal returns in line with above- mentioned expectations. We did not obtain sufficient statistically significant evidence from the event study to support our expectations. So, we can say that stand-alone effect of the sudden increase and decrease in foreign exchange rates on stock prices do not exist.