1950 sonrası şehir rehberlerinde İzmir kent imgesi

Kent imgesi, kentsel mekanın öğeleri ile burada gerçekleşen gündelik pratiklerle bağlantılı olarak kurulur. Kente yönelik üretilen sosyal, ekonomik ve kültürel politikalar kent mekanını dönüştürdüğü gibi kentsel imgeyi de şekillendirir. Dolayısıyla kent imgesinin nasıl kurulduğunu ve bunun araçlarını araştırmak kentin farklı bir okumasının yapılmasını mümkün kılar. Bu çalışma kapsamında da şehir rehberlerinin kentsel imgenin inşasındaki rolüne odaklanılarak İzmir‟in imgesinin 65 yıllık bir süreDe nasıl kurulduğu ve nasıl bir değişim geçirdiği incelenmiştir. Tezin giriş kısmından sonra yer alan ilk bölümünde seyahatin ve turizmin tarihi incelenmiştir. 19. Yüzyıl öncesinde yalnızca varlıklı bir grubun tekelinde olan seyahat etme ayrıcalığı zaman içerisinde demokratikleşerek kitle turizmine evrilmiştir. Turizmin uluslarası anlamda yaygınlaşması ile birlikte kitlelerin mekanlar üzerindeki dönüştürücü etkisi turist bakışı kavramsal çerçevesinde açıklanmaya çalışılmıştır. Bölümün ikinci kısmında bir turizm tanıtma aracı olarak şehir rehberlerinin tarihsel değişimine ve kentsel imgenin kurulumundaki rolüne odaklanılmıştır. Bu bölümü takiben İzmir kent tarihi, çalışmanın kendine başlangıç olarak seçtiği 1950 senesini bir eşik olarak kabul ederek 1950 öncesi ve sonrası olmak üzere iki kısımda aktarılmıştır. İlk kısımda İzmir‟in antik dönemden Cumhuriyet‟in ilk yıllarına kadar geçen süreçteki değişimi haritalar, panoramalar, fotoğraflar ve kartpostallar üzerinden anlatılmıştır. Yüzyıllar boyunca canlı bir liman kenti olan İzmir‟in 19.yüzyıldaki çok milletli ve farklı kültürlere ev sahipliği yapan kent yaşantısı Kurtuluş Savaşı ve İzmir Yangını sonrasında kimlik değiştirmiş, kent mekanının büyük bir kısmı yangınla yok olmuştur. Cumhuriyet‟in ilk yıllarından itibaren İzmir‟in ekonomik ve sosyal anlamda kalkınması için birçok çalışma yapılmış, kent mekanı ulusalcı bir ideolojiyle yeniden şekillenmiş, İzmir Enternasyonel Fuarı ve Kültürpark bu ideolojinin en büyük temsilcilerinden olmuştur. Rehberler ayrıntılı olarak incelendikten sonra İzmir kent imgesini oluşturan 5 ana tema öne çıkmıştır, bu nedenle 1950 sonrası şehir rehberlerinin incelendiği bölüm beş ana başlığa ayrılmaktadır: Tarihi Kent, Fuarlar Kenti, Bereketli Kent, Sayfiye Kenti ve Gavur İzmir. Tarihi kent İzmir bölümünde, rehberlerde kentin tarihi geçmişine referans veren Efes ve Bergama antik kentleri, Saat Kulesi gibi yapılar ve mekanlarla kentin panoramasına odaklanarak bunların temsillerinde zaman içerisindeki değişimleri incelenmiş ve kent imgesindeki etkileri araştırılmıştır. Fuarlar Kenti İzmir bölümünde İzmir Enternasyonel Fuarı ve Kültürpark‟ın günümüze kadar nasıl değişimler geçirdiği anlatılır ve kent yaşantısı üzerindeki etkisi açıklanır. İzmir‟in kentsel imgesini oluşturan en güçlü yapılardan biri de inşasını büyük çoğunlukla fuar dönemindeki yoğunluğun tetiklediği Büyük Efes Oteli olmuştur. Bereketli Kent İzmir bölümü İzmir‟in zirai ve ticari faaliyetlerinin kentin turistik imgesi üzerindeki izlerini sürer. Sayfiye Kenti İzmir bölümünde, Karşıyaka, Buca ve Bornova gibi kentin öncül sayfiye ve mesire alanlarının, Kordonboyunun ve sahil beldelerinin değişimi rehberlerdeki temsilleri üzerinden aktarılmıştır. Gavur İzmir bölümünde ise özellikle 2000‟ler sonrasında yeniden tanımlanan „laik, rahat, muhalif‟ İzmirlilik kimliğinin oluşumunun rehberlerdeki izleri incelenmiştir. Böylece çalışma kurguladığı bu kavramsal çerçeve ile İzmir‟e ve İzmirliliğe dair imgenin çözümlenerek onu oluşturan mekânsal politikaların görünür kılınmasını sağlamıştır.