5. sınıf Türkçe ders kitaplarında bağdaşıklık ve tutarlılık görünümleri

Türkçe dersi dilin sahip olduğu kuralların aktarılmasından dilin kullanım alanının genişletilmesi ve dilin doğru kullanımına kadar pek çok yönden öğrencilere İmkân sağlar. Ayrıca dilin dört temel becerisinin kazandırılmasını hedefler. Bunun yanında kültür aktarımını sağlama, değerler eğitimi verme, öğrencileri millî ve manevi değerlere göre yetiştirme ve bilgi aktarımı sağlayarak öğrencileri donanımlı hâle getirme gibi hedef kazanımlara da sahiptir. Bu işlevler açısından değerlendirdiğimizde Türkçe öğretiminde öğrencilerin kolayca ulaşabildiği ders kitaplarının önemi bir kez daha anlaşılmaktadır. Ders kitaplarının önemli bir parçasını da metinler oluşturmaktadır. Türkçe ders kitaplarında kullanılacak metinlerin çok dikkatli bir biçimde seçilmesi ve metin olma özelliğini tam olarak yerine getirmesi gerekir. Bu da ancak söz konusu metinlerin metinsellik ölçütlerini taşıyıp taşımamasına bağlıdır. Metinsellik ölçütleri, bir metnin metin olma özelliğini taşıması için gerekli olan unsurları temsil eder. Bu çalışmanın amacı, 5. sınıf Türkçe ders kitabından seçilen anlatmaya, göstermeye, bilgilendirmeye dayalı metinler ile şiirlerden seçilen toplam 11 metnin bağdaşıklık ve tutarlılık ölçütleri bağlamında değerlendirilmesi ve metinlerin ölçütleri ne denli taşıdığının belirlenmesidir. Bu amaçla nitel yöntemde doküman analizi kullanılarak incelenmiştir. Bağdaşıklık dilbilgisel ve sözcüksel bağdaşıklık başlıkları altında incelenmiştir. Dilbilgisel bağdaşıklık kapsamında gönderim unsuru olarak artgönderim ve öngönderim daha sonra eksilti, değiştirim, koşutluk, işlevsel cümle görüngesi ve zaman ve görünüş ve ile bağlantı unsurlarının incelemesi yapılmıştır. Sözcüksel bağdaşıklık başlığı altında ise yineleme ve eşdizimlilik görünümlerinin metinlerdeki varlığı incelenmiştir. Derin yapıyı temsil eden tutarlılık başlığı altında ise özelleştirme, genelleştirme, karşılaştırma, neden-sonuç ilişkisi ve karşıtlık bağlantılarına yer verilmiştir. Çalışma sonucunda 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde metinsellik ölçütlerinden bağdaşıklığın tutarlılıktan daha fazla sağlandığı tespit edilmiştir. Bağdaşıklık bağlamında daha az kullanılan unsurlar değiştirim ve öngönderim iken tutarlılık bakımından ise ağırlıklı olarak karşıtlık, karşılaştırma ve genelleştirme ilişkilerinin daha az kullanıldığı belirlenmiştir. Metinlerin bu ölçütlere daha uygun bir seçimle ders kitaplarına aktarılması gerekmektedir. "5. sınıf Türkçe ders kitaplarında bağdaşıklık ve tutarlılık görünümleri" adlı çalışma sonucunda bağdaşıklık ve tutarlılık ölçütleri bakımından eksik olan unsurların güçlendirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır.