Adil yargılanma hakkı çerçevesinde gizli tanık

Ceza muhakemesinde asıl olan, duruşmada hazır bulunabilecekler huzurunda, tanığın kimliğinin gizlenmeden duruşmaya katılmasını sağlamak ve bu yolda da sanığın adil yargılanma hakkı çerçevesinde sahip olduğu haklarının korunması suretiyle maddi gerçeğe ulaşmaktır. Maddi gerçeğe ulaşılırken, tanığın, sırf ceza yargılamasına katılması sebebiyle karşılaştığı tehlikelerin bertaraf edilmesi için başvurulan gizli tanıklık müessesesi bu anlamda istisnai bir özellik taşımaktadır. Normal tanıklıktan farklı bir usûlle dinlenilen gizli tanıklık, duruşmaların aleniliği, yargılamanın doğrudan doğruyalığı, tanıkların dinlenmesinde eşitliğin sağlanması ve sorgulama hakkı gibi bir takım sanık hakları olarak adlandırdığımız haklara zarar vermektedir. Bu anlamda, gizli tanıklığın özünde var olan tanıkların korunması ihtiyacı ile adil yargılanma hakkı arasındaki dengenin sağlanması ve yargılamanın seyri açısından gizli tanıklığa başvurulmasına ihtiyaç yok ise; bu olağan dışı müesseseye başvurulmaması gerekmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi' nin gizli tanıklık hususunda vermiş olduğu kararlara bakıldığında; gizli tanıklığı, adil yargılanma hakkına getirmiş olduğu sınırlandırmaları usuli güvencelerle dengelemesi halinde kabul ettiği görülmektedir. Ancak, bu halde dâhi, gizli tanıklığın belirleyici ölçüde hükme esas teşkil etmeyeceği de yine Mahkeme kararlarında görülmektedir. Bu anlamda, AİHM' in gizli tanık beyanlarının, ceza yargılamasındaki delil değerinin değerlendirmesine dair kanaati elbette ki gizli tanıklığın sanık haklarına vermiş olduğu zararları tamamen ortadan kaldırmamaktadır. Bu açıdan, Türk hukukuna bakıldığında; gizli tanıklığa dair yer alan düzenlemelerin gerek Tanık Koruma Kanunu gerekse de Ceza Muhakemesi Kanunu ve İlgili Yönetmeliklerde dağınık halde düzenlendiği ve bu düzenlemelerin de, gizli tanıklık müessesesinin adil yargılanma hakkına, sanık hakları gibi haklar yönünden ortaya çıkardığı sorunlara çözüm sunmadığı görülmektedir. Bu sebeple, mevzuatta yer alan düzenlemelerin tekrardan yasa koyucular tarafından ele alınması ve hukuk devleti ilkesinin temelinde, anonimlikten uzak düzenlemeler getirilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Tanık, Tanıkların Korunması, Gizli Tanık, Adil Yargılanma Hakkı, Sanık Hakları.