Adli Muhasebe-Adli Müşavirlik kapsamında hile araştırmacılığı, regresyon (bağlanım) modeli ile analizi ve raporlanması

Küreselleşme neticesinde dünyaki her milletin hızla birbirine entegrasyonu ve bu entegrasyona daha da ivme kazandırarak hızla gelişmeye devam eden teknolojik yenilikler, beraberinde şirketleri de piyasada varolabilme adına güçlü bir rekabete maruz bırakmaktadır. Söz konusu bu rekabetin yol açtığı baskıya bağlı olarak şirketler, amaçlarına ulaşmada çeşitli hilelere yöneltebilmektedir. Teknolojik gelişmelerin yol açtığı rekabet baskısı, aynı zamanda bu baskıdan kurtulma anlamında da şirketlere geçekleştirilebilecek hile yöntemleri açısından farklı imkânlar sunmaktadır. Bu bağlamda içeriği günden güne değişerek, saptanması da giderek zor bir hale gelen nitelikli hilelerin ortaya çıkarılabilmesi ve önlenmesinde farklı meslek gruplarının ortaya çıkması da kaçınılmazdır. Nitelikleşmeyle beraber hilelerin günümüzde çok daha profesyonel bir şekilde yapılıyor olması, beraberinde saptanmasının da aynı şekilde çok daha zor bir hale gelmesine ve hilenin tespitinde farklı yöntem arayışlarına kuvvetli bir zemin hazırlamıştır. Tüm bu süreçlere bağlı olarak yaşanan en önemli somut gelişme ise adli muhasebe gibi karma bir disiplinin ortaya çıkışı olmuştur. 21. yüzyılın başlarında yaşanan büyük ölçekli şirket skandalları sonrasında yaşanan ve paydaş tarafların büyük refah kayıplarına uğramasına neden olan finansal hileler, denetim faaliyetlerinin ciddi olarak sorgulanmasına neden olmuş ve adli muhasebenin çıkışını hızlandırmıştır. Adli muhasebe adında da anlaşılacağı üzere muhasebe ile hukuk disiplinleri arasında bir bağ oluşturmaktadır. Bahsi geçen bu iki disipline ek olarak özellikle psikoloji, sayısal bilimler, kriminoloji, denetim, finans, grafoloji ve yönetim bilimi gibi pek çok disiplinle de etkileşim halinde olan adli muhasebe; hilenin tespitinde ve önlenmesinde, ayrıca finansal suçların adli mercilere intikalinde etkin bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, yukarıdaki açıklamalardan hareketle öncelikle adli muhasebeye yönelik gerekli genel bilgiler, hile ve hata kavramları ile finansal tablo hileleri teorik olarak incelenmiştir. Sonrasında ise adli muhasebenin faaliyet alanlarından biri olan hile araştırmacılığı fonksiyonu doğrultusunda Türkiye'de imalat sanayinde faaliyet göstermekte olan ve borsada işlem gören bağımsız denetime tabi olan 95 adet şirketin finansal tabloları üzerinden SPSS 24 paket programı yardımıyla yapılan çeşitli regresyon analizleri arasından hileyi açıklamada en güvenilir olanıyla ülkemiz şartları açısından pratikte finansal tablo hilelerinin tespitine yönelik matematiksel nitelikli bir ön kontrol mekanizması kurulmaya çalışılmıştır. En son olarak ise çeşitli oran analizleriyle (kurulan matematiksel modelde yer alan oranlar ile birlikte diğer tamamlayıcı oranlar yardımıyla) saptanan bulgular, örnek bir şirket üzerinden adli bir üslupla raporlanmaya çalışılmıştır.