Akran zorbalığında ahlaki uzaklaşma düzeyinin ve mağdurun sosyal kimliğinin mağdura yardım etme isteğine etkisi

Bu araştırmada ahlaki uzaklaşma düzeyinin ve zorbalık mağdurunun sosyal kimliğinin mağdura yardım etme isteğine etkisi incelenmiştir. Araştırmada hikâyelerde mağdurun sosyal kimliği "yerli" veya "Suriyeli sığınmacı" olarak değişimlenmiştir. Kontrol grubundaki katılımcılara mağdurun kimliğiyle ilgili herhangi bir bilgi verilmemiştir. Kırşehir Cumhuriyet Ortaokulu 7. Sınıfta öğrenim gören 42 öğrenci ön çalışmaya, 120 öğrenci esas çalışmaya dâhil edilmiştir. Araştırma, 2 (katılımcının cinsiyeti: kız, erkek) x 2 (ahlaki uzaklaşma: yüksek, düşük x 3 (mağdurun sosyal kimliği: yerli, Suriyeli sığınmacı, kontrol) ANOVA desenine sahiptir. Bulgulara göre seyirci kalma isteği ve mağdurla benzerlik algılama, erkeklerde düşük ahlaki uzaklaşma düzeyinde; kızlarda ise yüksek ahlaki uzaklaşma düzeyinde anlamlı bir şekilde daha fazladır. Analizler sonucu mağdurun sığınmacı olduğu koşulda mağdurla empati ile aktif yardım arasında; zorbalığı adil bulma ile hem aktif yardım hem de seyirci kalma arasında pozitif korelasyon görülmüştür. Ayrıca, mağdurun yerli olduğu koşulda ve kontrol grubunda aktif yardım etme isteği ile duygular arasında anlamlı pozitif korelasyonlar gözlenmiştir. Suriyelilere yönelik tutumun alt boyutu olan içsel motivasyon hem zorbalık mağduruna aktif yardım etme isteğiyle hem de seyirci kalma isteğiyle anlamlı pozitif korelasyonlar ortaya çıkarmıştır. Ayrıca içsel motivasyon ve aktif yardım etme isteği arasındaki ilişkide rahatsızlık duygusu ile mağdurla empatinin anlamlı aracılık etkisine sahip olduğu görülmüştür. Dışsal motivasyonla aktif yardım etme isteği arasındaki ilişkide kızgınlık duygusunun; adil bulmayla aktif yardım etme isteği arasındaki ilişkide ise içsel motivasyonun anlamlı aracılık etkileri gözlenmiştir. Tüm bulgular literatür ışığında tartışılmıştır.Anahtar Kelimeler: Akran zorbalığı, ahlaki uzaklaşma, Suriyelilere yönelik tutumlar, mağdurun sosyal kimliği, yardım etme isteği