Akut lenfoblastik lösemi tedavisi almış çocuklarda kemik mineral yoğunluğunun değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Akut lenfoblastik lösemi (ALL) çocukluk çağının en sık görülen malignitesidir. Son yıllarda lösemiden sağ kalım oranları çok artmıştır. Sağkalım arttığı için uzun dönem yan etkilerin görülme oranı da artmıştır. Kemik mineral yoğunluğunda (BMD) azalma sık görülen etkilerden olup kemik ağrısı ve patolojik kırıklara yol açmaktadır. Tedavide kullanılan kemoterapotiklerin kemik yoğunluğu üzerine yaptığı etkiler direkt X-Ray grafilerde değerlendirilemediğinden hasta takiplerinde Dual energy x-ray absorptiometri (DEXA )kullanılmaktadır. Bu çalışmada; lösemi tedavisi bitmiş hastaların kemik mineral yoğunluğunun değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve yöntem: Çalışmaya Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Bilim Dalında 1 Ocak 2010-31 Aralık 2020 yılları arasında lösemi tanısı alıp, aktif kemoterapi tedavisi son bir yıl içinde biten çocuk yaş grubunda 50 hasta dahil edilmiştir. Hastaların hastaneye başvuru şikayetleri, tanı anında laboratuvar değerleri, hastaların risk grubu, tedavi sonrası labaratuvar değerleri ve kemik mineral yoğunlukları DEXA ile değerlendirildi. Bulgular: Çalışmaya ALL tedavisi en az bir yıl önce biten 50 hasta (26 erkek, 24 kız) dahil edildi. Hastaların ortalama tanı yaşı 70,94 ± 38,84 ay olarak bulundu. Hastaneye başvuru şikayetleri arasında halsizlik (n=14 hasta, %28) ilk sırada olup osteoartralji şikayeti (n=10 hasta, %20) ikinci sırada tespit edildi. Osteoartralji şikayeti olan hastaların %90'ı (n=9 hasta) kız cinsiyetteydi. Hastalar Z skoruna göre -1'in altında osteopeni olarak kabul edildi (n= 24). Osteopenisi olan hastaların tedavi süreleri 25,94 ± 2,5 ay, osteopenisi olmayan 26 hastanın tedavi süresi 26,26 ± 2,83 ay olarak tespit edilerek anlamlı bir farklılık görülmedi (p: 0,700). Çalışmaya dahil edilen hastalarımız; tanı anı laboratuvar parametreleri, 8.gün bakılan periferik yaymadaki blast yüzdeleri,15.gün ve 33.gün kemik iliği blast oranına göre düşük, orta ve yüksek risk grubu olarak sınıflandırıldı. En fazla hasta yoğunluğu %58 (n=29) hasta oranı ile MRG grubunda saptandı. Hastaların risk grubuna göre tedavi sonrası DEXA'da Z skoru karşılaştırıldığında SRG-MRG ve HRG arasında anlamlı bir değişiklik saptanmadı (p=,239). Osteoartralji şikayeti ile başvuran hastalar ile diğer şikayetlerle başvuran hastalar arasında biyokimyasal parametrelerden Ca, Fosfor, Mg, PTH, ALP, BKİ ve tedavi sonrası bakılan DEXA Z skorları karşılaştırıldı. Tanı anında osteoartralji şikâyeti olan hastalar ile osteoartralji şikâyeti olmayan hastaların tedavi sonrası bakılan PTH değerlerinde anlamlı fark tespit edildi. (p=,020 ).Ayrıca tedavi sonrası bakılan kalsiyum değerlerinde anlamlı farklılık tespit edildi(p=,036 ). Ancak tedavi sonrası bakılan kemik mineral yoğunlukları arasında bir fark tespit edilmedi (p= ,497).Hastaların % 80'inde (n=40 hasta) vitamin D eksikliği tespit edildi. Vitamin D ortalama değeri 18,91 µg/L tespit edildi. Tedavi risk grupları arasında vit. D seviyeleri karşılaştırıldığında, HRG grubundaki hastalarda D vitamin düzeyi daha düşük olup anlamlı farklılık saptandı (p=,001). Tartışma ve Sonuç: Bazı çalışmalarda ALL'li hastalarda tedavi sonrası kemik mineral yoğunluğunda (KMY) düşüklük olduğu ve kırık riski arttığı bildirilmektedir. Biz çalışmamızda hastalarımızda tedavi sonunda kırık ve KMY'de azalma gözlemlemedik. Ancak tedavide kullanılan ilaçların uzun dönemde yan etkileri, D vitamin eksikliği yönünden hastaların yakın takip edilmeleri çok önemlidir. Hastalara D vitamini desteği ve kalsiyumdan zengin beslenme önerilmelidir. Tedavi sonrası kemik mineral yoğunluğu açısından değerlendirilmeleri hastaların morbiditelerini engelleyecektir.