Akut pankreatit sonrası diyabetes mellitus gelişim riski ve prognostik faktörlerle ilişkisi

Amaç: Çalışmamızda Ankara Şehir Hastanesi İç Hastalıkları ve Gastroenteroloji kliniğinde hospitalize edilerek takip edilen 513 akut pankreatit tanılı hasta içerisinde tip 2 diyabet tanılı olanların oranının tespiti ve başvuru anında diyabet tanısı olmayan hastaların takiplerinde prediyabet veya diyabet gelişme durumlarının tespiti planlanmaktadır. Ayrıca akut pankreatit ile başvuran hastalarda yaş, cinsiyet, süre, etiyoloji (biliyer/non-biliyer), tutulum şekli (ödematöz/nekrotizan), BİSAP skoru, NEU/LYM ve CRP/Alb değerlerinin taburculuk sonrası takiplerinde prediyabet veya diyabet gelişmesi ile ilişkisine bakılarak; akut pankreatit sonrası diyabet gelişimde risk faktörü ve prediktif değer olup olmadığının tespiti hedeflenmektedir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız retrospektif olarak dizayn edilmiş, çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi İç Hastalıkları ve Gastroenteroloji kliniklerinde Şubat 2019 – Şubat 2021 tarihleri arasında hospitalize edilerek takip edilen 513 akut pankreatit tanılı hasta dahil edilmiştir. 18 yaş altı hastalar, tip 1 diyabetes mellitus tanılı hastalar ve aktif gastrointestinal malignitesi olan hastalar çalışma dışı bırakılmıştır. Hastaların yatış anında rutin görülen lenfosit, nötrofil, glukoz, CRP (c-reaktif protein) ve albümin değerleri kaydedilmiştir. Ayrıca yaşları, BUN değerleri, Glaskow Koma Skalası puanları, plevral efüzyon ve SIRS varlığı bilgileri kullanılarak BİSAP skorları hesaplanmıştır. Ağustos 2022 tarihine kadar görülmüş olan ardışık açlık kan glukoz değerleri prediyabet ve diyabet gelişimi açısından dökümente edilmiş; bu durumun diğer incelenen parametreler ile ilişkisi değerlendirilmiştir. Hastaların ölçülmüş olan parametreleri hastane bilgi sistemi ve Sağlık Bakanlığı e-nabız sistemi kullanılarak retrospektif olarak kaydedilmiştir. İstatistiksel analizler SPSS versiyon 17.0 programı yardımıyla gerçekleştirilmiştir. Yapılan istatistiksel analizlerde p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamıza 254 (%49,5) erkek 259 (%50,5) kadın olmak üzere toplam 513 akut pankreatit tanısı ile hospitalize edilerek takip edilen hasta dahil edilmiştir. Hastaların yaş ortalamaları 55,57±18,24 yıldır. 219 (%42,6) hasta 60 yaş ve üzerindedir. BİSAP skorlamasına göre 400 (%78) hasta hafif akut pankreatit, 113 (%22) hasta ciddi akut pankreatit olarak değerlendirilmiştir. Etiyolojik incelemede iv non-biliyer akut pankreatitli 147 (%28.7), biliyer akut pankreatitli 366 (%71.3) hasta saptanmıştır. 407 (%79.3) hastanın akut pankreatit tanısı aldığı anda diyabet tanısı mevcut değildir. 106 (%20.7) hasta akut pankreatit tanısı aldığı anda diyabet tanısına da sahiptir ve bu hastalar prognostik faktörlerle olan karşılaştırmalara dahil edilmemiştir. 407 hastanın takip eden süreçteki ardışık açlık kan glukoz değerleri tarandığında; 173 (%42,5) hastanın diyabet veya prediyabet tanı kriterlerini karşıladığı, 234 (%57,5) hastanın ise normoglisemik seyrettiği görülmüştür. 407 hasta cinsiyet dağılımına göre incelendiğinde bunlardan 198 (%48,6) hastanın erkek, 209 (%51,4) hastanın kadın olduğu görülmüştür. 407 hastadan nekrotizan pankreatiti olan 31 hastanın 21'inde (%67,7) prediyabet ya da diyabet gelişmişken, ödematöz pankreatiti olan 376 hastanın 152'si (%40,4) normoglisemik seyretmiştir. Nekrotizan pankreatitli hastalarda prediyabet ya da diyabet gelişme insidansı ödematöz pankreatitlilere göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Prediyabet veya diyabet gelişen hastalar ile normoglisemik seyreden hastaların BİSAP skorları karşılaştırıldığında prediyabet ya da diyabet gelişen hastalarda BİSAP skorunun normoglisemik gruba göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,001). Ayrıca her iki grubun yaş, cinsiyet, süre, etiyoloji (biliyer/non-biliyer), NEU/LYM ve CRP/Alb parametreleri diyabet gelişimi açısından karşılaştırılmış ancak aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Sonuç: Çalışmamız sonucunda akut nekrotizan pankreatitli hastalarda prediyabet ya da diyabet gelişme insidansı ödematöz pankreatitlilere göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Prediyabet ya da diyabet gelişen hastaların BİSAP skorları normoglisemik grupla karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0,001). Bu risk faktörlerine sahip hastaların akut pankreatit sonrası dönemde yakın takip edilmesinin diyabetin erken tanısına olanak sağlayacağı kanısına varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Akut Pankreatit, Nekrotizan Pankreatit, Ödematöz Pankreatit, Diyabetes Mellitus, BİSAP Skoru