Alevi geleneğinde cem ibadeti

Cem, Alevi toplumlarının dini, sosyal, hukuki, kültürel ve edebi yönlerini içeren ve bu yönlerini bir icra ortamında gösterimsel olarak ortaya koyan bir ibadet şeklidir. Dolayısıyla bu çok yönlü ibadet sadece belli ritüellerin tekrarı değil, kâmil insan yetiştirme yeri olarak kabul edilir. Amacına, yerine, zamanına ve çevresel birçok faktöre göre değişimler yaşayan cemler statik değil; dinamik bir yapıya sahiptir. Halk edebiyatı ürünlerinin sadece yazınsal olarak değil icracı, katılımcı, zaman, mekân gibi çevresel değişkenlere bağlı olarak da değerlendirilmesi gerekmektedir. Aksi halde sadece kuru metinlere bağlı kalarak yapılan bir araştırmanın varacağı sonuçlar eksik ve yetersiz olacaktır. Bu eksikliği aşmak performans teorinin metot olarak kullanılması ile mümkündür. Gösterimci performans teori, öncelikle halk kaynaklı tüm ürünlerin zamana, mekâna, kültüre, dile, bireylerin psikolojik ve sosyolojik özelliklerine bağlı olarak değişkenlik göstereceği yorumundan yola çıkarak incelemeler yapar. Alevi inancının özünün yansıtıldığı en önemli icra alanları olan cemler, 12 hizmet adıyla anılan görevlilerce sunulan, belli kurallar çerçevesinde, belli zaman ve mekânda yapılan gösterimlerdir. Bu ibadetin tamamen icraya dayalı, geleneksel sözlü bir kültür ürünü olduğu gerçeğinden yola çıkılırsa performans teorinin Alevi kültürünü ve ibadetlerini inceleme konusunda çok daha aydınlatıcı bir forma sahip olduğu görülecektir. Araştırmamızda, yerinde inceleme fırsatı bulduğumuz on beş farklı cem örneğinde performans teorinin bilimsel teknikler başvurarak karşılaştırmalar yapılmış; yöreye, mekâna, katılımcıya ve icracılara bağlı olarak gerçekleşen değişiklikler tespit edilmiştir.