Somali'de döviz kurları ile seçilmiş makroekonomik değişkenler arasındaki dinamik ve nedensel ilişkinin analizi: ARDL ve Toda-Yamamoto metodolojiler

Bu çalışmanın amacı, Somali'de döviz kuru ile gayri safi yurtiçi hasıla, Enflasyon oranı, Yurtiçi yatırım, devlet harcamaları ve ticari açıklık gibi seçilmiş makroekonomik değişkenler arasındaki uzun ve kısa vadeli etkileşimi analiz etmektir. Çalışma, 1970'den 2019'a uzanan 50 yıllık bir dönemi kapsamaktadır ve söz konusu değişkenler arasındaki dinamik ve nedensel ilişkiyi analiz etmek için çeşitli ekonometrik teknikler uygulanmıştır. Başlangıçta sahte regresyon problemiyle karşılaşmamak için serilerin durağan özellikleri Augmented Dickey-Fuller ve Phillips-Perron birim kök testleri kullanılarak test edilmiştir. Daha sonra Otoregresif Dağıtılmış Gecikme Modelleri (ARDL) belirlenmiş ve ardından Toda-Yamamoto teknikleri kullanılarak nedensellik test edilmiştir. ARDL sınır testi analizinin sonuçlarının gösterdiği gibi, analiz edilen değişkenlerin arasında uzun dönemli bir ilişki mevcuttur. Elde edilen bulgulardan döviz kurlarıyla iktisadi büyüme arasında olumlu bir ilişki bulunmuş ve aynı şekilde ticari dışa açıklık değişkeninin döviz kurları ile olumlu bir ilişkisi varlığı tespit edilmiştir. Döviz ve enflasyon oranı arasında negatif bir ilişki gözlemlenmiş ve benzer şekilde ARDL sonuçlarına göre de yurtiçi yatırım ile döviz kuru arasında aynı bağ bulunmuştur. Devlet harcaması değişkeninin döviz kuru üzerinde karışık bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrica, çalışma, döviz kurlarının ABD doları karşısında değer kaybetmesine neden olduğu için iç savaşın ve istikrarsızlığın olumsuz etkisini ortaya koyulmuştur.