Tüketici sonrası kıyafetlerin yaşam sonu opsiyonlarının analizi ve sürdürülebilir bir gelecek için öneriler

Giyim endüstrisi sürekli bir gelişme ve inovasyon gerektirdiğinden önemli bir sektördür. Giyim endüstrisi bir çok alanda sürekli gelişim göstermektedir. Bu alanlara örnek verilecek olursa, elyaf, kumaş, aksesuarlar ve tasarım örnek gösterilebilir. Son yıllarda tüketicilerin giyim sektörü üzerindeki talepleri büyük artış gösterdi. Tüketici talebini etkileyen nedenler arasında fiziksel ve duygusal faktörler gösterilebilir. Talep artışı nedenleri arasında bir diğer neden ise uygun fiyatlı ürünlerdeki artış gösterilebilir. Moda trendlerinde meydana gelen değişiklik; tasarımcıların ve giyim firmalarının sürekli yeni koleksiyonlar hazırlama yönünde çalışmalarını gerektirmektedir. Bu koleksiyonlar hazırlanırken, koleksiyonun tüketicileri etkilemesine ve onların ihtiyaçlarına cevap vermesi önemlidir. Satış fiyatları ve pazardaki müşteri taleplerindeki artış, bugünlerde müşterilerin kıyafetlere ayırdığı bütçede de bir artış olduğunu göstermektedir. Ucuz, uygun fiyatlı ürünler ve hızlı-moda trendlerinin de bunun üzerinde bir etkisi var. Bu konu ile ilgili olarak bazı perakende ve moda şirketleri hızlı-moda trendlerine yönelirken, bazı markalar yavaş, normal hızda giden modaya yönelmeyi tercih etmektedir. Hızlı-moda trendlerinde firmalar, modayı kısa terminler sonucunda tüketiciye sunarken, yavaş moda trendinde bazı firmalar daha çok kaliteli ve uzun süre kullanılabilir, daha fonksiyonel ürünler sunmayı tercih eder. Giyim sektöründeki artan talepler ve bu doğrultuda artış gösteren üretim hacimleri doğa üzerindeki endişeleri de beraberinde getirmektedir. Araştırmalara göre, her yıl milyonlarca kıyafet çöpe gitmektedir. Evsel atıklarla beraber çöpe giden kıyafetlerin birçoğu ise hala kullanılabilir durumdadır. Bu sonuç, artık tüketicilerin ve perakende firmalarının ve moda markalarının "üret-kullan-at" modelinden ziyade, üretim ve tüketici aşamalarını içine alan döngüsel ekonomiye yönelmeleri gerektiğini göstermektedir. Bir kıyafet ürününün tüketici öncesi etkisi, tüketici kullanımı esnası ve sonrası ürünün doğa üzerindeki ayak izinde etkilidir. Sürdürülebilirlik hedefleri kapsamında birçok firma doğa üzerindeki negatif etkiyi azaltmak ve üretim koşulları, ürünlerin yaratılmasında çalışan işçilerin koşullarının uygunluğu konusunda çalışmalar yürütmektedir. Bu çalışma kapsamında tüketici kıyafetlerinin kullanım sonunda yaşam sonu analiz opsiyonları incelendi. Ayrıca, tasarımın sürdürülebilirlik üzerine olan öneminden bahsedildi. Tüketicilerin davranışlarını analiz etmek amacıyla online anket düzenlendi. Düzenlenen anket Türk tüketiciler arasında düzenlendi. Bunun nedeni ise, Türkiye'de kıyafetlerin yaşam sonu opsiyonlarının yaygın olarak kullanılmaması, dolayısıyla bu çalışma yolu ile, ilerideki çalışmalar için, çeşitli kurumlara bu konuda bir ışık tutmaktır. Kıyafetlerin yaşam sonu opsiyonları; yeniden kullanım, geri dönüşüm, kompostlama, yakma ve çöp depolama alanına göndermektir. Kıyafetler henüz yaşam sonu döngüsüne ulaşmadan, giyilebilir nitelikte olan kıyafetler başka insanlar tarafından kullanılabilir. Yeniden giyme opsiyonu; kullanılmayan kıyafetlerin aile bireylerine, akrabalara, arkadaşlara verme, online platformda satış veya fiziksel ikinci el mağazalara satış ve/veya yardım kuruluşlarına bağışlama yöntemiyle sağlanabilir. Bugünlerde artan sayıda moda firmaları ve tasarımcılar sürdürülebilir koleksiyonları tüketicilerle buluşturmaktadır. Sürdürülebilir koleksiyonların ortaya çıkarılmasında sürdürülebilir elyaflar ve akıllı sürdürülebilir tasarımlardan yararlanılır. Sürdürülebilir tasarımlar dikiş metodları, sürdürülebilirliğe katkıda bulunacak aksesuarlar, ürünü meydana getiren parçaların birleştirilme şekilleri ve nasıl sökülebildikleri, aktif kullanım sonucunda geri dönüştürülebilir olmaları, biodegradasyon için uygunluklarından oluşmaktadır. Ürünlerin yaşam sonu aşaması göz önünde bulundurularak, bazı perakende firmaları, bakteri ve mikroorganizmalar tarafından birleşenlerine ayrılıp yok olabilen kıyafet ve ayakkabılar tasarlamaktadır. Kıyafetlerin etkisi açısından sürdürülebilir bir geleceğe olanak sağlamak için, çöpe gönderme opsiyonu en az tercih edilen opsiyon olmalıdır. Bazı belediyelerin bu konuda çalışmaları mevcuttur. Örneğin San Francisco şehrinin 2020 yılı için '0 Atık' projesi bulunmaktadır. Bu proje kapsamında bazı politikalar belirlenmiş olup tüketicilerin hangi tür ürünleri çöpe atabileceği belirlenmiştir, geri kalan ürünler belediyenin belirlediği şekilde evden çıkarılabilir. Perakende firmalarından H&M atık yönetimi konusunda mağazalarında kıyafet toplama imkanı sunmaktadır. Bu aktivite kapsamında tüketiciler kullanmadıkları herhangi bir markaya ait kıyafeti H&M mağazalarında bulunan ürün toplama konteynırlarına bırakabilir ve bu ürünlere karşılık H&M tarafından indirim kuponları verilir. H&M in bu konudaki iş ortağı olan I:CO tarafından ayrıştırılan bu kıyafetlerden giyilemeyecek durumda olanlar, örneğin, geri dönüşüm veya başka ürün olarak kullanılmak üzere işlenirler. Bu konuda çok fazla tüketicinin bu tarz insiyatifleri değerlendirmediği görülmektedir. Bunun nedenleri arasında, tüketicilerin bu insiyatiflerin farkında olmamaları olabileceği gibi, pratik bulmamaları veya ilgilenmemeleri de olabilir. Moda ve giyim sektöründe, sayısı gittikte artan perakende markaları sürdürülebilirlik, kıyafetlerin yaşam döngüsü ve döngüsel ekonomi üzerinde çalışmalara başlamışlardır. Artan sayıda marka, tüketicilerinden kıyafet toplama programları, yardım kuruluşlarına bağışlama imkanı, tamir, ürün değiş-tokuş, kiralama ve daha dayanıklı ve uzun ömürlü kıyafetler sunma konusunda araştırma ve çalışmalar yürütmektedir. Bu insiyatifler kıyafetlerin doğa üzerindeki negatif etkilerini azaltmaya yöneliktir. Ayrıca, bazı yasalarla, perakende firmalarının zararlı kimyasallar kullanmaları kısıtlandırılmıştır. Bu çalışma kapsamında, Türkiye'de 250 tüketici arasında bir online anket düzenlenmiştir. Anket soruları tüketicilerin kıyafet alımı, kullanımı ve aktif kullanım sonrasındaki alışkanlıklarının, ihtiyaçlarının, beklenti ve isteklerinin analiz edilmesine yönelik düzenlendi. Özellikle kullanmadıkları kıyafetleri nasıl değerlendirdikleri ve ne tür kıyafetleri artık kullanmadıkları, satın alma alışkanlıkları araştırıldı. Ayrıca, kıyafet satın alırken ne tür faktörlerin seçimlerinde etkili olduğu analiz edildi. Bu anket kapsamında, tüketicilerin kıyafetlerin yaşam sonunda sürdürülebilir bir yol izlemede belediyelerden ve firmalardan ne tür beklentileri olduğu gözlemlendi. Anket sonuçları, yaşam döngü uzunluğunda, kalitenin tüketiciler için önemli bir kriter olduğunu gösterdi. Anket katılımcılarına, kıyafetlerinin daha uzun ömürlü olması durumunda giymeye devam edip etmeyecekleri sorusu yöneltildi. 250 katılımcıdan 212'si, kıyafetlerin kalitesinin ve görüntüsünün kullanım sonrası aynı olması durumunda kullanmaya devam edeceklerini belirtti. Anket kapsamında 162 kişi, geri dönüşümün cazip hale getirilmesi konusunda perakende firmalarının önemli bir rolü olduğunu düşünüyor, bu nedenle daha çok kampanyalar düzenlenmesi gerektiği görüşündedir. Anket katılımcılarına kıyafetlerini artık kullanmadıkları zaman tercih ettikleri opsiyon sorulduğunda, 156 kişi arkadaşlarına veya aile bireylerine veya akrabalarına verdiğini belirtti. Bu sonuç kıyafetlerin aktif kullanım ömürlerinin uzaltılmasının kıyafet atık oranını azaltmaya yardımcı olacağını göstermektedir.